ΑΡΘΡΑ ΣΕ ΠΕΡΙΛΗΨΗΤι μπορεί να σας παχαίνει εκτός από το φαγητό;
Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι ένας επώδυνος χωρισμός μπορεί να σας αφήσει ενθύμιο... μερικά επιπλέον κιλά; Πως ίσως παχύνατε επειδή «πατήσατε» αισίως τα 40 ή εξαιτίας των συχνών βραδινών σας εξόδων; Όσο παράδοξες και αν φαίνονται οι παραπάνω διαπιστώσεις, είναι πολύ πιθανό να αποτελούν τις αιτίες αύξησης του βάρους σας. Αν, λοιπόν, ο δείκτης της ζυγαριάς σας συνεχίζει να ανεβαίνει κατακόρυφα, ενώ εσείς καταναλώνετε ακριβώς την ίδια ποσότητα φαγητού όπως παλιότερα, έφτασε ο καιρός να αναζητήσετε τη λύση του μυστηρίου εκτός... ψυγείου!
Μήπως «πατήσατε» τα 40;
Όσο μεγαλώνει κανείς είναι ευκολότερο να πάρει επιπλέον κιλά. Αυτό συμβαίνει γιατί, όπως είναι λογικό, με την πάροδο του χρόνου μειώνεται σταδιακά η φυσική δραστηριότητα του ατόμου και, επομένως, είναι πιθανότερο να αυξηθεί το βάρος του. Υπεύθυνες, όμως, θεωρούνται και ορισμένες ορμονικές μεταβολές που συντελούνται στον οργανισμό. Από κάποια ηλικία και μετά, ο ρυθμός των καύσεων πέφτει, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο ρυθμός του μεταβολισμού και ταυτόχρονα να αυξάνεται η συσσώρευση του ενδοκοιλιακού λίπους. Συγκεκριμένα, μετά τα 30 και ανά δεκαετία υπάρχει μείωση του μεταβολισμού κατά 10%. Πρόκειται για μια φυσιολογική διαδικασία γήρανσης που συμβαίνει τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Βέβαια, η κατάσταση επιδεινώνεται στις γυναίκες κατά τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης, χρονική περίοδο κατά την οποία μπορούν εύκολα να πάρουν 4-5 κιλά, χωρίς να έχουν αλλάξει ιδιαίτερα τις διατροφικές τους συνήθειες. Τι ακριβώς συμβαίνει όμως στον οργανισμό όταν μεγαλώνουμε; Η έκκριση της αυξητικής ορμόνης (που διεγείρει το μεταβολισμό) ελαττώνεται, ενώ της κορτιζόλης (η οποία τον καταστέλλει) αυξάνεται. Παράλληλα, οι δράσεις των κατεχολαμινών (των ορμονών δηλαδή που διεγείρουν τις καύσεις) ελαττώνονται στα κύτταρα-στόχους, όπως είναι οι μύες και το λίπος. Αποτέλεσμα: ένας άνθρωπος μέσης ηλικίας παίρνει ευκολότερα βάρος ακόμα και στην περίπτωση που συνεχίζει να γυμνάζεται και να προσέχει τη διατροφή του.
Μήπως μόλις χωρίσατε;
Τη στιγμή που βιώνετε μια στρεσογόνο κατάσταση -είτε πρόκειται για οξύ στρες (π.χ. ένας καβγάς με το διευθυντή σας) είτε παρατεταμένο (π.χ. μια περίοδος με πολλές εργασιακές εκκρεμότητες κλπ.)-, ο οργανισμός υπερπαράγει κορτιζόλη, ορμόνη που, όταν εκλύεται σε μεγάλες ποσότητες, συνδέεται με την αύξηση του βάρους. Φυσικά, ο ίδιος ο οργανισμός, κάθε φορά που βρίσκεται αντιμέτωπος με μια αγχωτική κατάσταση, επιστρατεύει τους μηχανισμούς άμυνάς του και προσπαθεί να δράσει εξισορροπητικά. Στην περίπτωση όμως που το στρες είναι μακροχρόνιο και παρατεταμένο (π.χ. περίοδος χωρισμού ή απώλεια συγγενικού προσώπου), τότε ξεφεύγει από τα φυσιολογικά πλαίσια και υπάρχει η πιθανότητα να πάρει κανείς επιπλέον βάρος. Τα υψηλά επίπεδα των ορμονών του στρες (με την κορτιζόλη να παίζει κυρίαρχο ρόλο) ελαττώνουν το μεταβολισμό, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να εξαντλείται και να μην μπορεί να επιτελέσει σωστά τις λειτουργίες του. Λόγω της υπερπαραγωγής κορτιζόλης, τα κιλά συσσωρεύονται στην κοιλιά (κεντρογενής κατανομή λίπους, συσσώρευση που έχει συνδεθεί με διάφορα μεταβολικά προβλήματα, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης κλπ.). Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτες, το απειλητικό για τη ζωή λίπος δεν είναι αυτό που βρίσκεται στους γλουτούς ή στους μηρούς, αλλά αυτό που «αποθηκεύεται» στην περιοχή της κοιλιάς. Γνωστό ως ενδοκοιλιακό ή σπλαχνικό λίπος, έχει την ιδιότητα να παρέχει καύσιμα, απαραίτητα για τον οργανισμό σε περίοδο έντονου στρες. Συνήθως, οι γυναίκες που δεν έχουν λίπος στους μηρούς και στους γλουτούς έχουν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν κεντρογενή κατανομή του λίπους όταν παχύνουν.
Μήπως σας παχαίνουν τα φάρμακά σας;
Αν οι διατροφικές σας συνήθειες δεν έχουν αλλάξει τον τελευταίο καιρό, αλλά διαπιστώσατε ότι η περιφέρειά σας έχει αυξηθεί, τότε είναι πολύ πιθανό ο ένοχος να κρύβεται στο ντουλαπάκι με τα φάρμακα του σπιτιού σας! Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε πρόσφατα ομάδα επιστημόνων από το Τμήμα Αναπτυξιακής Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Γλασκόβης, ύστερα από ανάλυση δεδομένων για τις παρενέργειες διάφορων φαρμάκων σε περισσότερα από 25.000 άτομα. Oι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μια από τις πιο συνηθισμένες παρενέργειες φαρμάκων που παίρνουν χιλιάδες άνθρωποι για πολλές κοινές παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, η κατάθλιψη, αλλά και η επιληψία και η σχιζοφρένεια, είναι η αύξηση του βάρους. Διαπίστωσαν μάλιστα ότι μερικοί ασθενείς έπαιρναν μέχρι και 10 κιλά επιπλέον το χρόνο, γεγονός που τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι τα φάρμακα αυτά είναι πολύ πιθανό να συμβάλλουν στην έξαρση της επιδημίας παχυσαρκίας παγκοσμίως.
Τα φάρμακα που διαπιστώθηκε ότι προκαλούν αύξηση του βάρους είναι:
• οι β-αναστολείς, που χορηγούνται για την υπέρταση, τις αρρυθμίες και τις κρίσεις πανικού.
• τα κορτικοστεροειδή, που χρησιμοποιούνται για μια σειρά παθήσεις, από τη ρευματοειδή αρθρίτιδα έως το στρες μετά από σοκ ή από εγχείρηση.
• η ινσουλίνη που χορηγείται για το διαβήτη τύπου 2.
• ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων για την κατάθλιψη.
• η ουσία olanzapine, που χορηγείται για τη σχιζοφρένεια.
Μήπως «τεμπελιάζει» ο θυρεοειδής σας;
Σε περίπτωση υποθυρεοειδισμού -διαταραχή του θυρεοειδούς κατά την οποία δεν παράγονται αρκετές ποσότητες ορμονών- ελαττώνεται ο ρυθμός των καύσεων (λιγότερο ή περισσότερο ανάλογα με τη βαρύτητα του νοσήματος). Έτσι, παχαίνει κανείς ακόμα και όταν τρώει την ίδια ακριβώς ποσότητα φαγητού όπως στο παρελθόν, όταν δηλαδή ο θυρεοειδής του λειτουργούσε φυσιολογικά. Όσο το πρόβλημα δεν έχει διαγνωστεί και, επομένως, η κατάσταση δεν ελέγχεται με φαρμακευτική αγωγή, ο μεταβολισμός βρίσκεται σε κατάσταση «χειμερίας νάρκης». Επιπλέον, γίνεται και εναπόθεση συγκεκριμένων σύνθετων ουσιών στον ενδιάμεσο ιστό. Αυτές έχουν την ιδιότητα να συγκρατούν υγρά, με αποτέλεσμα να νιώθει κανείς πρησμένος, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται και το σωματικό του βάρος. O υποθυρεοειδικός είναι νωθρός, γιατί όλες οι μεταβολικές λειτουργίες εκτελούνται σε χαμηλό ρυθμό, ενώ του είναι δύσκολο να χάσει κιλά. Νιώθει εύκολα κόπωση και επομένως δεν μπορεί να επιδοθεί σε δραστηριότητες που απαιτούν μεγάλη ένταση. Η κατάσταση επανέρχεται στους φυσιολογικούς της ρυθμούς από τη στιγμή που ξεκινήσει η φαρμακευτική αγωγή και ρυθμιστούν τα επίπεδα των ορμονών του θυρεοειδούς.
Μήπως έχετε κάνει τη νύχτα... μέρα;
Όσοι δεν κοιμούνται ικανοποιητικά είναι νωχελικοί μέσα στη μέρα, με αποτέλεσμα να περιορίζουν τη σωματική τους δραστηριότητα και επομένως να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια. Επιπλέον, σύμφωνα με μελέτες, τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικοι που κοιμούνται λίγες ώρες έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας σε σύγκριση με όσους κοιμούνται κανονικά. Τι ακριβώς συμβαίνει; Oι ορμόνες του οργανισμού έχουν ένα συγκεκριμένο νυχθημερήσιο ρυθμό. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, λοιπόν, συμβαίνουν συγκεκριμένες ορμονικές διεργασίες, οι οποίες όμως δεν επιτελούνται όταν διαταραχθεί ο βιολογικός ρυθμός του ατόμου. Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει τα επίπεδα των δύο ορμονών που σχετίζονται με την όρεξη: της γκρελίνης και της λεπτίνης. Ενώ η λεπτίνη -ρυθμίζει την όρεξη και δίνει εντολή στον εγκέφαλο σχετικά με το πόση σωματική ενέργεια είναι διαθέσιμη- είναι απούσα, η γκρελίνη -υπεύθυνη για την πείνα- συμβάλλει στην αύξηση του βάρους. Έτσι, λόγω των συγκεκριμένων ορμονικών μεταβολών, τα άτομα που κοιμούνται λίγο έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να πεινάνε και να τρώνε περισσότερο από όσους κοιμούνται κανονικά. Παράλληλα, η έλλειψη ύπνου συνοδεύεται από αύξηση των κυττοκινών (όπως η ιντερλευκίνη-6), που φυσιολογικά ανεβαίνουν μόνο όταν υπάρχει φλεγμονή στον οργανισμό. Oι ουσίες αυτές προκαλούν αντίσταση στην ινσουλίνη, μια παθολογική κατάσταση που συνήθως συναντάμε στην παχυσαρκία και η οποία, όταν χρονίζει, οδηγεί στη συσσώρευση κοιλιακού λίπους.
Μήπως είστε «λάτρεις του καναπέ»;
Πριν σπεύσετε να ανακαλύψετε αλλού την αιτία που πήρατε κιλά, αναρωτηθείτε μήπως ανήκετε και εσείς στην κατηγορία του «λάτρη του καναπέ» ή αγγλιστί «couch potato». Πρόκειται για έκφραση που έχει επικρατήσει για να χαρακτηρίζει τα νωχελικά, συνήθως παχύσαρκα άτομα που δαπανούν τον περισσότερο χρόνο τους βυθισμένα στον καναπέ, μπροστά στην τηλεόραση. Πράγματι, οι σωματικές δραστηριότητες αποτελούν τον καθοριστικό παράγοντα των ενεργειακών απωλειών. Ένας άνθρωπος που δεν γυμνάζεται δεν κάνει αρκετές καύσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι πιθανότητες να πάρει επιπλέον κιλά. Αν, λοιπόν, η μοναδική καθημερινή σας άσκηση είναι τα 10΄ περπάτημα για να φτάσετε στη δουλειά σας, ήρθε ο καιρός να αλλάξετε συνήθειες. Oι ειδικοί πάντως συνιστούν συστηματική γυμναστική για περίπου μία ώρα, τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα.
Μήπως «πατήσατε» τα 40;
Όσο μεγαλώνει κανείς είναι ευκολότερο να πάρει επιπλέον κιλά. Αυτό συμβαίνει γιατί, όπως είναι λογικό, με την πάροδο του χρόνου μειώνεται σταδιακά η φυσική δραστηριότητα του ατόμου και, επομένως, είναι πιθανότερο να αυξηθεί το βάρος του. Υπεύθυνες, όμως, θεωρούνται και ορισμένες ορμονικές μεταβολές που συντελούνται στον οργανισμό. Από κάποια ηλικία και μετά, ο ρυθμός των καύσεων πέφτει, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο ρυθμός του μεταβολισμού και ταυτόχρονα να αυξάνεται η συσσώρευση του ενδοκοιλιακού λίπους. Συγκεκριμένα, μετά τα 30 και ανά δεκαετία υπάρχει μείωση του μεταβολισμού κατά 10%. Πρόκειται για μια φυσιολογική διαδικασία γήρανσης που συμβαίνει τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Βέβαια, η κατάσταση επιδεινώνεται στις γυναίκες κατά τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης, χρονική περίοδο κατά την οποία μπορούν εύκολα να πάρουν 4-5 κιλά, χωρίς να έχουν αλλάξει ιδιαίτερα τις διατροφικές τους συνήθειες. Τι ακριβώς συμβαίνει όμως στον οργανισμό όταν μεγαλώνουμε; Η έκκριση της αυξητικής ορμόνης (που διεγείρει το μεταβολισμό) ελαττώνεται, ενώ της κορτιζόλης (η οποία τον καταστέλλει) αυξάνεται. Παράλληλα, οι δράσεις των κατεχολαμινών (των ορμονών δηλαδή που διεγείρουν τις καύσεις) ελαττώνονται στα κύτταρα-στόχους, όπως είναι οι μύες και το λίπος. Αποτέλεσμα: ένας άνθρωπος μέσης ηλικίας παίρνει ευκολότερα βάρος ακόμα και στην περίπτωση που συνεχίζει να γυμνάζεται και να προσέχει τη διατροφή του.
Μήπως μόλις χωρίσατε;
Τη στιγμή που βιώνετε μια στρεσογόνο κατάσταση -είτε πρόκειται για οξύ στρες (π.χ. ένας καβγάς με το διευθυντή σας) είτε παρατεταμένο (π.χ. μια περίοδος με πολλές εργασιακές εκκρεμότητες κλπ.)-, ο οργανισμός υπερπαράγει κορτιζόλη, ορμόνη που, όταν εκλύεται σε μεγάλες ποσότητες, συνδέεται με την αύξηση του βάρους. Φυσικά, ο ίδιος ο οργανισμός, κάθε φορά που βρίσκεται αντιμέτωπος με μια αγχωτική κατάσταση, επιστρατεύει τους μηχανισμούς άμυνάς του και προσπαθεί να δράσει εξισορροπητικά. Στην περίπτωση όμως που το στρες είναι μακροχρόνιο και παρατεταμένο (π.χ. περίοδος χωρισμού ή απώλεια συγγενικού προσώπου), τότε ξεφεύγει από τα φυσιολογικά πλαίσια και υπάρχει η πιθανότητα να πάρει κανείς επιπλέον βάρος. Τα υψηλά επίπεδα των ορμονών του στρες (με την κορτιζόλη να παίζει κυρίαρχο ρόλο) ελαττώνουν το μεταβολισμό, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να εξαντλείται και να μην μπορεί να επιτελέσει σωστά τις λειτουργίες του. Λόγω της υπερπαραγωγής κορτιζόλης, τα κιλά συσσωρεύονται στην κοιλιά (κεντρογενής κατανομή λίπους, συσσώρευση που έχει συνδεθεί με διάφορα μεταβολικά προβλήματα, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης κλπ.). Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτες, το απειλητικό για τη ζωή λίπος δεν είναι αυτό που βρίσκεται στους γλουτούς ή στους μηρούς, αλλά αυτό που «αποθηκεύεται» στην περιοχή της κοιλιάς. Γνωστό ως ενδοκοιλιακό ή σπλαχνικό λίπος, έχει την ιδιότητα να παρέχει καύσιμα, απαραίτητα για τον οργανισμό σε περίοδο έντονου στρες. Συνήθως, οι γυναίκες που δεν έχουν λίπος στους μηρούς και στους γλουτούς έχουν περισσότερες πιθανότητες να κάνουν κεντρογενή κατανομή του λίπους όταν παχύνουν.
Μήπως σας παχαίνουν τα φάρμακά σας;
Αν οι διατροφικές σας συνήθειες δεν έχουν αλλάξει τον τελευταίο καιρό, αλλά διαπιστώσατε ότι η περιφέρειά σας έχει αυξηθεί, τότε είναι πολύ πιθανό ο ένοχος να κρύβεται στο ντουλαπάκι με τα φάρμακα του σπιτιού σας! Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε πρόσφατα ομάδα επιστημόνων από το Τμήμα Αναπτυξιακής Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Γλασκόβης, ύστερα από ανάλυση δεδομένων για τις παρενέργειες διάφορων φαρμάκων σε περισσότερα από 25.000 άτομα. Oι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μια από τις πιο συνηθισμένες παρενέργειες φαρμάκων που παίρνουν χιλιάδες άνθρωποι για πολλές κοινές παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η υπέρταση, η κατάθλιψη, αλλά και η επιληψία και η σχιζοφρένεια, είναι η αύξηση του βάρους. Διαπίστωσαν μάλιστα ότι μερικοί ασθενείς έπαιρναν μέχρι και 10 κιλά επιπλέον το χρόνο, γεγονός που τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι τα φάρμακα αυτά είναι πολύ πιθανό να συμβάλλουν στην έξαρση της επιδημίας παχυσαρκίας παγκοσμίως.
Τα φάρμακα που διαπιστώθηκε ότι προκαλούν αύξηση του βάρους είναι:
• οι β-αναστολείς, που χορηγούνται για την υπέρταση, τις αρρυθμίες και τις κρίσεις πανικού.
• τα κορτικοστεροειδή, που χρησιμοποιούνται για μια σειρά παθήσεις, από τη ρευματοειδή αρθρίτιδα έως το στρες μετά από σοκ ή από εγχείρηση.
• η ινσουλίνη που χορηγείται για το διαβήτη τύπου 2.
• ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων για την κατάθλιψη.
• η ουσία olanzapine, που χορηγείται για τη σχιζοφρένεια.
Μήπως «τεμπελιάζει» ο θυρεοειδής σας;
Σε περίπτωση υποθυρεοειδισμού -διαταραχή του θυρεοειδούς κατά την οποία δεν παράγονται αρκετές ποσότητες ορμονών- ελαττώνεται ο ρυθμός των καύσεων (λιγότερο ή περισσότερο ανάλογα με τη βαρύτητα του νοσήματος). Έτσι, παχαίνει κανείς ακόμα και όταν τρώει την ίδια ακριβώς ποσότητα φαγητού όπως στο παρελθόν, όταν δηλαδή ο θυρεοειδής του λειτουργούσε φυσιολογικά. Όσο το πρόβλημα δεν έχει διαγνωστεί και, επομένως, η κατάσταση δεν ελέγχεται με φαρμακευτική αγωγή, ο μεταβολισμός βρίσκεται σε κατάσταση «χειμερίας νάρκης». Επιπλέον, γίνεται και εναπόθεση συγκεκριμένων σύνθετων ουσιών στον ενδιάμεσο ιστό. Αυτές έχουν την ιδιότητα να συγκρατούν υγρά, με αποτέλεσμα να νιώθει κανείς πρησμένος, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται και το σωματικό του βάρος. O υποθυρεοειδικός είναι νωθρός, γιατί όλες οι μεταβολικές λειτουργίες εκτελούνται σε χαμηλό ρυθμό, ενώ του είναι δύσκολο να χάσει κιλά. Νιώθει εύκολα κόπωση και επομένως δεν μπορεί να επιδοθεί σε δραστηριότητες που απαιτούν μεγάλη ένταση. Η κατάσταση επανέρχεται στους φυσιολογικούς της ρυθμούς από τη στιγμή που ξεκινήσει η φαρμακευτική αγωγή και ρυθμιστούν τα επίπεδα των ορμονών του θυρεοειδούς.
Μήπως έχετε κάνει τη νύχτα... μέρα;
Όσοι δεν κοιμούνται ικανοποιητικά είναι νωχελικοί μέσα στη μέρα, με αποτέλεσμα να περιορίζουν τη σωματική τους δραστηριότητα και επομένως να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια. Επιπλέον, σύμφωνα με μελέτες, τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικοι που κοιμούνται λίγες ώρες έχουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας σε σύγκριση με όσους κοιμούνται κανονικά. Τι ακριβώς συμβαίνει; Oι ορμόνες του οργανισμού έχουν ένα συγκεκριμένο νυχθημερήσιο ρυθμό. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, λοιπόν, συμβαίνουν συγκεκριμένες ορμονικές διεργασίες, οι οποίες όμως δεν επιτελούνται όταν διαταραχθεί ο βιολογικός ρυθμός του ατόμου. Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει τα επίπεδα των δύο ορμονών που σχετίζονται με την όρεξη: της γκρελίνης και της λεπτίνης. Ενώ η λεπτίνη -ρυθμίζει την όρεξη και δίνει εντολή στον εγκέφαλο σχετικά με το πόση σωματική ενέργεια είναι διαθέσιμη- είναι απούσα, η γκρελίνη -υπεύθυνη για την πείνα- συμβάλλει στην αύξηση του βάρους. Έτσι, λόγω των συγκεκριμένων ορμονικών μεταβολών, τα άτομα που κοιμούνται λίγο έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να πεινάνε και να τρώνε περισσότερο από όσους κοιμούνται κανονικά. Παράλληλα, η έλλειψη ύπνου συνοδεύεται από αύξηση των κυττοκινών (όπως η ιντερλευκίνη-6), που φυσιολογικά ανεβαίνουν μόνο όταν υπάρχει φλεγμονή στον οργανισμό. Oι ουσίες αυτές προκαλούν αντίσταση στην ινσουλίνη, μια παθολογική κατάσταση που συνήθως συναντάμε στην παχυσαρκία και η οποία, όταν χρονίζει, οδηγεί στη συσσώρευση κοιλιακού λίπους.
Μήπως είστε «λάτρεις του καναπέ»;
Πριν σπεύσετε να ανακαλύψετε αλλού την αιτία που πήρατε κιλά, αναρωτηθείτε μήπως ανήκετε και εσείς στην κατηγορία του «λάτρη του καναπέ» ή αγγλιστί «couch potato». Πρόκειται για έκφραση που έχει επικρατήσει για να χαρακτηρίζει τα νωχελικά, συνήθως παχύσαρκα άτομα που δαπανούν τον περισσότερο χρόνο τους βυθισμένα στον καναπέ, μπροστά στην τηλεόραση. Πράγματι, οι σωματικές δραστηριότητες αποτελούν τον καθοριστικό παράγοντα των ενεργειακών απωλειών. Ένας άνθρωπος που δεν γυμνάζεται δεν κάνει αρκετές καύσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι πιθανότητες να πάρει επιπλέον κιλά. Αν, λοιπόν, η μοναδική καθημερινή σας άσκηση είναι τα 10΄ περπάτημα για να φτάσετε στη δουλειά σας, ήρθε ο καιρός να αλλάξετε συνήθειες. Oι ειδικοί πάντως συνιστούν συστηματική γυμναστική για περίπου μία ώρα, τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα.
Mπορούμε να αναπλάσουμε τα όργανά μας;
Eίναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου στο σώμα (π.χ. σε μυϊκό κύτταρο, σε κύτταρο του δέρματος, του αίματος, του εγκεφάλου). H αποστολή των βλαστοκυττάρων είναι να δημιουργήσουν όλους τους ιστούς του σώματος.
Tα βλαστοκύτταρα προέρχονται από ένα έμβρυο στο στάδιο της βλαστοκύστης, δηλαδή από ένα έμβρυο 5ης ημέρας, περίπου 100 κυττάρων. Aπό αυτά τα 100 κύτταρα, τα 30-34 (από τα οποία θα προέλθει το έμβρυο - από τα υπόλοιπα θα σχηματιστεί κυρίως ο πλακούντας) ονομάζονται βλαστοκύτταρα και είναι ολοδύναμα - δηλαδή μπορούν να δώσουν οποιονδήποτε ιστό του σώματος. (H έρευνα σε ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα ξεκίνησε το 1998.)
Πρόκειται για βλαστοκύτταρα που δεν διαφοροποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της εμβρυογένεσης -δεν σχημάτισαν ιστούς- και «ξέμειναν» στο αίμα του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου.
Στο αίμα μας έχουν απομείνει βλαστοκύτταρα που χρησιμεύουν για την ανανέωση των κατεστραμμένων ιστών. Tα βλαστοκύτταρα των ενηλίκων, όμως, μπορούν να διαφοροποιηθούν κυρίως σε κύτταρα των ιστών στους οποίους εδρεύουν - και όχι σε κάθε τύπο ιστού, όπως τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Eάν π.χ. βρίσκονται στον εγκέφαλο, βοηθούν στην ανάπλαση των κυττάρων του εγκεφάλου, εάν εδρεύουν στο ήπαρ, αποκαθιστούν τις βλάβες του ήπατος κ.ο.κ. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατα πειράματα, φαίνεται ότι τα βλαστοκύτταρα των ενηλίκων ίσως να έχουν τελικά μεγαλύτερη ευελιξία από ό,τι αρχικά πιστευόταν. Έχει καταστεί εφικτή π.χ. η εργαστηριακή διαφοροποίηση κυττάρων του αίματος σε νευρώνες και σε καρδιακό μυ.
από το οποίο μπορούν να προέλθουν όλοι οι ιστοί του σώματος -ή ένα μεγάλο μέρος τους- προφανώς είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο κύτταρο! Φυσικά, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Oι επιστήμονες πρέπει να ανακαλύψουν πώς να δώσουν τις κατάλληλες εντολές στα βλαστοκύτταρα, ώστε να διαφοροποιηθούν π.χ. σε κύτταρα με παλμό που αναπλάθουν τον κατεστραμμένο καρδιακό μυ μετά από ένα έμφραγμα, σε κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη για τον εγκέφαλο των ασθενών με Πάρκινσον, σε ινσουλινοπαραγωγά κύτταρα για την αντιμετώπιση του διαβήτη.
καθοδηγήσουν τα βλαστοκύτταρα στο να σχηματίζουν υγιείς και λειτουργικούς ιστούς, τότε δυνητικά θα μπορούσε να εφαρμοστεί κυτταρική θεραπεία για πολλές ασθένειες: καρδιοπάθειες, διαβήτη, Aλτσχάιμερ, Πάρκινσον, οστεορθρίτιδα, ρευματοειδή αρθρίτιδα, εγκαύματα, τραυματισμούς της σπονδυλικής στήλης, μυοπάθειες βαριάς μορφής. Eάν μάλιστα τα κύτταρα προέρχονται από τον ίδιο τον πάσχοντα, θεωρητικά δεν θα υπάρχει ο κίνδυνος της απόρριψής τους (όπως δυστυχώς συμβαίνει στις μεταμοσχεύσεις).
H αλήθεια είναι ότι απέχουμε πολύ από αυτό το στάδιο, αν και γίνονται διαρκώς έρευνες σε ανθρώπινα κύτταρα και σε πειραματόζωα. Oι ερευνητές έχουν κατορθώσει, λόγου χάρη, να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία διαφοροποίησης εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων σε καρδιακό ιστό - όχι σε μια ολόκληρη καρδιά, αλλά σε μια μάζα μερικών χιλιάδων κυττάρων που έκανε συσπάσεις. Προφανώς, όμως, απέχουμε πάρα πολύ από το να είναι εφικτή η μεταμόσχευση αυτού του ιστού σε έναν καρδιοπαθή και να είναι βέβαιο ότι ο ιστός αυτός πράγματι θα εγκατασταθεί στο μυοκάρδιο και θα το αναπλάσει. Oι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακόμη ποια βλαστικά κύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε ποιον ιστό και υπό ποιες εργαστηριακές συνθήκες.
Oι ειδικοί έχουν κατορθώσει να δώσουν τα κατάλληλα σήματα στα βλαστοκύτταρα, ώστε να φτιάξουν π.χ. ιστό του μυοκαρδίου, αλλά η τρισδιάστατη οργάνωση των ιστών σε όργανα, π.χ. σε βαλβίδες της καρδιάς ή και στην ίδια την καρδιά, είναι μια διαδικασία για την οποία οι γνώσεις είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Πάντως, ο στόχος δεν φαίνεται να είναι η δημιουργία «ανταλλακτικών» οργάνων στο εργαστήριο. O στόχος είναι να έχουμε στη διάθεσή μας βλαστικά κύτταρα -προερχόμενα είτε από εμάς τους ίδιους είτε από ιστοσυμβατό δότη- τα οποία θα διοχετεύονται στην κυκλοφορία του αίματος (π.χ. με μια ένεση) και θα έχουν προγραμματιστεί να κατευθυνθούν προς τον ιστό που πάσχει (π.χ. το πάγκρεας ενός διαβητικού) και να επανορθώσουν τη ζημιά, επιτελώντας το έργο των κατεστραμμένων κυττάρων.
H έρευνα στα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα ανοίγει νέους ορίζοντες και στον έλεγχο των φαρμάκων.
H δυνατότητα να ελεγχθούν φαρμακευτικές ουσίες σε κύτταρα διαφόρων ιστών του ανθρώπινου σώματος -προερχόμενα από την κατάλληλη επεξεργασία των βλαστοκυττάρων- φαίνεται πολύ πιο ελκυστική και αξιόπιστη από την παρούσα πρακτική, όπου πολλά φάρμακα ελέγχονται είτε σε ζώα, είτε σε παλιές κυτταρικές σειρές, που είναι διαθέσιμες εδώ και μερικές δεκαετίες και δεν αντιπροσωπεύουν πλέον τον ιστό από τον οποίο προήλθαν.
Tα βλαστοκύτταρα έχουν την ικανότητα να αναπαράγονται μόνα τους. Nα δημιουργούν πανομοιότυπα αντίγραφα (κλώνους) του εαυτού τους. Tο νέο βλαστικό κύτταρο μπορεί είτε να παραμείνει βλαστικό, είτε να διαφοροποιηθεί σε κάποιον άλλον τύπο κυττάρου, π.χ. δέρματος, αίματος κλπ. Ως προς το χαρακτηριστικό του αυτόνομου πολλαπλασιασμού τους, τα βλαστικά κύτταρα μοιάζουν πολύ με τα καρκινικά κύτταρα. Kατά συνέπεια, τίθεται το ζήτημα του κατά πόσο οι ειδικοί θα καταφέρουν τελικά να ελέγξουν απόλυτα τη συμπεριφορά των βλαστικών κυττάρων κατά το δοκούν.
H κύρια πηγή τους, εκτός του ομφάλιου λώρου, είναι τα έμβρυα της εξωσωματικής γονιμοποίησης, δηλαδή τα έμβρυα που τελικά δεν «χρησιμοποιήθηκαν» - δεν εμφυτεύτηκαν στη μήτρα. Bέβαια, τίθενται πολλά ηθικά ζητήματα για το αν είναι σωστό να διαλύονται αυτά τα έμβρυα, προκειμένου να μελετηθούν τα βλαστοκύτταρά τους. Γι’ αυτό το λόγο οι ερευνητές μελετούν τρόπους ώστε να φτιάξουν πανομοιότυπα αντίγραφα (κλώνους) του αρχικού βλαστικού κυττάρου, τις λεγόμενες «σειρές». Tο εγχείρημα είναι πολύ δύσκολο, μια και συχνά, μετά τους αρχικούς πολλαπλασιασμούς, τα κύτταρα αλλοιώνονται. Aρκεί να αναφέρουμε ότι παγκοσμίως στα ερευνητικά εργαστήρια (π.χ. στην Aμερική, τη Σουηδία, την Iαπωνία, την Aγγλία) υπάρχουν καταγεγραμμένες περίπου 18 σειρές βλαστικών κυττάρων.
Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι τα βλαστοκύτταρα δεν είναι απαραίτητο να προέλθουν από έμβρυα της εξωσωματικής γονιμοποίησης, αλλά μέσω μιας άλλης οδού, της «θεραπευτικής κλωνοποίησης». Tι σημαίνει αυτό; Aρχικά λαμβάνονται σωματικά κύτταρα από τον ενήλικο που νοσεί, π.χ. κύτταρα δέρματος, μαστού κλπ., και με την κατάλληλη επεξεργασία, εισάγονται σε ένα ωάριο. Έτσι δημιουργείται ένα έμβρυο που ουσιαστικά είναι ο κλώνος του ενηλίκου από τον οποίο προήλθαν τα σωματικά κύτταρα. O κλώνος αυτός δεν θα γεννηθεί. Δημιουργείται προκειμένου να φτάσει μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης (έμβρυο 5ης ημέρας), ώστε να πάρουν οι ειδικοί τα βλαστοκύτταρά του και να τα χρησιμοποιήσουν για να αναπλάσουν τη βλάβη των ιστών του ενηλίκου που νοσεί. Eίναι δυνατόν αυτό; Nαι, άλλωστε έτσι γεννήθηκε η πασίγνωστη Nτόλυ. Tο γεγονός όμως ότι γέρασε πρόωρα και πέθανε σημαίνει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Eπίσης, το μεγάλο ηθικό δίλημμα είναι ότι η «θεραπευτική κλωνοποίηση» απαιτεί τη δημιουργία ενός εμβρύου που στη συνέχεια θα καταστραφεί. Eπιπλέον, τίθεται το ζήτημα της εκμετάλλευσης γυναικών για τη λήψη των ωαρίων τους ή ακόμη και της αγοραπωλησίας ωαρίων.
Mία άλλη πολλά υποσχόμενη προοπτική που ερευνάται σήμερα είναι η δυνατότητα να «προγραμματιστούν» εκ νέου τα σωματικά κύτταρα των ενηλίκων σε βλαστοκύτταρα, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη της δημιουργίας ενός εμβρύου-κλώνου. Mε άλλα λόγια, εάν οι επιστήμονες καταφέρουν να «από-διαφοροποιήσουν» τα υγιή σωματικά κύτταρα, κάνοντάς τα να επιστρέψουν στην αρχική πρώιμη μορφή τους, δηλαδή να τα ξανακάνουν βλαστικά, τότε δεν θα χρειάζονται ούτε έμβρυα, ούτε ωάρια. Eπιπλέον, εάν είναι εφικτή η δημιουργία τέτοιων «ανακατασκευασμένων» βλαστικών κυττάρων, δεν θα χρειάζονται καν τα αυθεντικά βλαστοκύτταρα και πολλά από τα ηθικά διλήμματα που παρουσιάζονται στην έρευνα των βλαστοκυττάρων θα εκλείψουν. Eίναι άραγε εφικτό κάτι τέτοιο; Tα πειράματα κλωνοποίησης σε ζώα μαρτυρούν ότι υπάρχει η δυνατότητα «από-διαφοροποίησης» ενός σωματικού κυττάρου και εκ νέου προγραμματισμού του, ώστε να συμπεριφέρεται ως βλαστικό κύτταρο.
Mε τη βοήθεια μιας ειδικής συσκευής, ο μαιευτήρας συλλέγει το αίμα του ομφάλιου λώρου αμέσως μετά τη γέννηση του παιδιού. Aπό το δείγμα αυτό απομονώνονται τα βλαστικά κύτταρα και κρυοσυντηρούνται μέχρι και για 20 χρόνια. Tο κόστος αυτής της πρακτικής ανέρχεται στα 1.300 ευρώ περίπου. Tο σκεπτικό της συντήρησης των βλαστοκυττάρων του παιδιού είναι ότι, δεδομένου του ταχύτατου ρυθμού των επιστημονικών ανακαλύψεων, θα του χρησιμεύσουν στο μέλλον σε περίπτωση που νοσήσει. Ωστόσο, πρόκειται για μια πιθανή προοπτική του μέλλοντος. Σήμερα δεν υπάρχουν επιστημονικές αναφορές για συγκεκριμένα βλαστικά κύτταρα που θεραπεύουν συγκεκριμένες νόσους με σαφή ποσοστά επιτυχίας. Eπιπλέον, οι τράπεζες αυτές λειτουργούν την τελευταία πενταετία περίπου, γεγονός που πρακτικά σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε σε τι κατάσταση θα είναι τα βλαστικά κύτταρα όταν αποψυχθούν μετά από 20 χρόνια.
Διαταραχές στην ερωτική ζωή της γυναίκας προκαλεί η ακράτεια ούρων
Μια στις τέσσερις γυναίκες με ακράτεια ούρων έχει διαρροή κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά την ολοκλήρωση της σεξουαλικής πράξης. Εξ άλλου ποσοστό, που κυμαίνεται από 11 έως 45% παρουσιάζει ακράτεια ούρων κατά τον οργασμό, με το μεγαλύτερο ποσοστό να παρατηρείται στις σκανδιναβικές χώρες και το μικρότερο στις μεσογειακές, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Τα στοιχεία αυτά παρουσίασε η καθηγήτρια ουρογυναικολογίας στην ιατρική σχολή St’ George’s του πανεπιστημίου του Λονδίνου Μισέλ Φάινς, στη διάρκεια του συνεδρίου «Πρόσφατες εξελίξεις και αντιπαραθέσεις στη χειρουργική του πυελικού εδάφους και τη γυναικεία ακράτεια», που διοργανώθηκε από τις α΄ και β΄ μαιευτικές-γυναικολογικές κλινικές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.
Η ομιλήτρια τόνισε, ότι η πρόπτωση των γεννητικών οργάνων και η ακράτεια ούρων έχουν επιπτώσεις στη σεξουαλική λειτουργία της γυναίκας, καθώς ελαττώνουν την επιθυμία της για σεξουαλική επαφή, προκαλώντας μείωση της λίμπιντο και απώλεια της αυτοεκτίμησης.
Σύμφωνα με επιδημιολογικά στοιχεία, που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο, το 30% των Ελληνίδων γυναικών εμφανίζει συμπτώματα ακράτειας ούρων, ενώ για τις πάνω από 65 χρόνων γυναίκες και περισσότερο αυτές, που ζουν σε οίκους ευγηρίας, το ποσοστό φτάνει στο 50%.
Οι διάφορες μελέτες, που έγιναν υπό μορφή ερωτήσεων, απέδειξαν ότι μόνο το 20% των γυναικών θεώρησαν την απώλεια ούρων πρόβλημα. Προς έκπληξη των ερευνητών μόνο το 37% αυτών ανέφεραν ότι αισθάνθηκαν κάποτε ανάγκη για θεραπεία και 16% κατέφυγαν σε ιατρική βοήθεια για το πρόβλημά τους.
Παρ’ όλο που η σύγχρονη γυναίκα διδάσκεται να εκφράζεται ελεύθερα, η ακράτεια των ούρων αποτελεί ακόμη και σήμερα ένα ταμπού. Δεν αποτελεί έκπληξη, ότι το 40% συζητά το πρόβλημά του με το γιατρό, ενώ το 60% το αποκρύπτει τόσο από συγγενικά πρόσωπα και φίλους, όσο και από το σύζυγο. Έτσι δεν καταφεύγουν στο γιατρό.
Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή μαιευτικής-γυναικολογίας στο ΑΠΘ, Θεοχάρη Ταντανάση, η ακράτεια ούρων συνδέεται με καταστάσεις, που αφορούν στη χαλάρωση των ιστών του πυελικού εδάφους. Η βασικότερη αιτία για την πρόκληση ακράτειας ούρων στις γυναίκες είναι οι γέννες, που έχουν προηγηθεί. Συνήθως χαλαρώνει το πυελικό έδαφος και αυτή η χαλάρωση αφήνει την ουροδόχο κύστη, ενδεχομένως τη μήτρα και το έντερο, να κατεβαίνουν προς τα κάτω, όταν σφίγγεται η γυναίκα ή βήχει.
ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ
Δεκάδες χρόνια τώρα εάν και έχουνε ασχοληθεί εκατοντάδες ιατρικών ινστιτούτων και χιλιάδες γιατροί με την αρρώστια αυτή δεν μπόρεσε να λυθεί ακόμα το μυστήριό της. Κάθε μέρα παρουσιάζονται νέες πολυτεκμηριωμένες συναρπαστικές υποθέσεις χωρίς όμως να καταφέρνουν να οδηγήσουνε σε μια λύση της πραγματικής αιτιολογίας των αιτιών αυτής της ασθένειας. Η σκλήρυνση κατά πλάκας ή αλλιώς ΣΚΠ εν συντομία όπως αναφέρεται μεταξύ ασθενών και γιατρών, είναι μια αρρώστια του κεντρικού νευρικού συστήματος του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Σε ορισμένα σημεία του βορείου ημισφαιρίου είναι οι πιο τακτικά απαντώμενη «μοντέρνα» αρρώστια του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στην χώρα μας υποφέρουν γύρω στις 20.000 με 30.000 άνθρωποι από 18 έως 80 ετών από την σκλήρυνση κατά πλάκας. Στις ασιατικές χώρες η συχνότητα είναι πιο μικρή αλλά προφανώς βρίσκεται σε μικρότερο στάδιο λόγω των ελλιπών διαγνωστικών μέσων ή της εντατικής ιατρικής φροντίδας που εκεί είναι απούσα. Η πιο τακτική εμφάνιση στην ηλικία είναι μεταξύ 18 και 40 ετών. Η ασθένεια μπορεί να διαρκέσει πάρα πολλές δεκαετίες και να ταλαιπωρεί τον ασθενή ή απλώς να την έχει χωρίς να τον ενοχλεί ιδιαίτερα. Ορισμένες φορές υπάρχουνε και οι ακραίες περιπτώσεις κακοήθους πορείας όπου ο ασθενής μέσα σε λίγο καιρό είναι τελείως παράλυτος στο κρεβάτι και ευάλωτος από όλα τα μικρόβια και τις λοιμώξεις. Η δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος λόγω προσβολής του νευρικού ιστού οδηγεί με υφέσεις και ώσεις στην απώλεια νευρολογικών δεξιοτήτων. Οι βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα εμφανίζονται σαν μεγάλες εστίες κυρίως στις μεμβράνες που περιτυλίγουνε τους άξονες των νεύρων και αποτελούνται από ένα λεύκωμα που λέγεται μυελίνη. Η μυελίνη και κυρίως μέσω του μεταβολισμού του λίπους και των πρωτεϊνών εστιακά αλλοιώνεται και σαν αποτέλεσμα έχει την διαταραχή της νευρικής λειτουργίας σε αυτό το σημείο. Αυτές οι εστιακές αλλοιώσεις προκαλούν το νευρικό σύστημα στις περιοχές αυτές να εμφανίζει μια δραστηριότητα παραγωγής νέων κυττάρων προκειμένου να εξισορροπήσει λειτουργικά την βλάβη που προέκυψε. Ακριβώς αυτή η προσπάθεια του νευρικού συστήματος για αυτήν την ισορροπία δημιουργεί σαφή σύνορα μεταξύ της παλιάς και νέας κατάστασης έτσι που να διαχωρίζονται οι εστίες επακριβώς όπως φαίνονται και στην μαγνητική τομογραφία. Αρχικά λειτουργούνε οι νευρικές ίνες με τις κατεστραμμένες μυελικές μεμβράνες αρκετά καλά. Επειδή όμως οι μεμβράνες αυτές της μυελίνης υποστηρίζουνε και τον άξονα στις αλληλοεπιδράσεις με παρόν ιούς σιγά-σιγά αρχίζουνε και φθείρουν και από τις δύο μεριές. Έτσι λοιπόν αρχίζει μια αφύσικη επικοινωνία πλέον μεταξύ των νευραξόνων που έχουν καταστραφεί οι μεμβράνες τους, μεταδίδοντας ηλεκτρικά σήματα σε περιοχές που δεν πρέπει τα οποία εμφανίζονται πλέον σαν λειτουργικές, σωματικές και πνευματικές διαταραχές. Το πιο συνηθισμένο σύμπτωμα στην σκλήρυνση κατά πλάκας είναι η διαταραχή της όρασης και μάλιστα κατά κανόνα πρώτα από ένα μάτι. Επίσης τα αρχικά συμπτώματα είναι και οι περιπτώσεις ιλίγγου, αδυναμία βάδισης, διαταραχές της αισθητικότητας και έντονο αίσθημα κόπωσης. Με την πάροδο του χρόνου δημιουργούνται διαταραχές της γλώσσας, ψυχικές δυσλειτουργίες, παραλύσεις και αστάθεια που μπορούν να εμφανίζονται κατά ώσεις. Η διάγνωση δεν είναι πάντα εύκολη. Δυσκολεύεται κανείς αν και υπάρχει χρόνια πείρα σχετικά με αυτό το ζήτημα από το γεγονός ότι στην σκλήρυνση κατά πλάκας ανάλογα με την «γεωγραφία» των δυσλειτουργικών εστιών είναι πολύ δύσκολος ο εντοπισμός και ο συσχετισμός των συμπτωμάτων με την αληθινή ασθένεια. Τα συμπτώματα ποικίλλουν τόσο πολύ από ασθενή σε ασθενή και παρουσιάζουν τόση αφθονία, ποικιλία συμπτωμάτων κατά ασθένεια που δεν μπορούν να οριστούν σε ένα πρωτότυπο κλασσικό για ένα νόσημα. Στα πρώτα στάδια της αρρώστιας είναι δυνατόν να υπάρχουνε μεταξύ διαστήματα καλυτέρευσης, στασιμότητας της ασθένειας ή και πλήρης αποθεραπείας. Η τελευταία βέβαια ξεγελάει για ορισμένο χρονικό διάστημα διότι δεν επανακάμπτουν οι βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος έτσι ώστε να έχουμε μια αληθινή οριστική υποχώρηση των συμπτωμάτων της νόσου. Πολλές φορές οι διαταραχές πιθανόν να παρομοιαστούν και με ένα όγκο του εγκεφάλου ή με μια εγκεφαλίτιδα ή μπορούνε να οδηγήσουν και σε άλλες δυσλειτουργίες του κεντρικού νευρικού συστήματος σαν υπόνοια μιας διάγνωσης. Βέβαια τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πάρα πολλά καινούρια διαγνωστικά τεστ κυρίως των προκλητών δυναμικών ή άλλες νευροφυσιολογικές εξετάσεις καθώς επίσης και η μαγνητική τομογραφία, αλλά λόγω της φτώχειας των συμπτωμάτων αρκετά τακτικά οι θεράποντες γιατροί και οι διαγνώστες αργούν να τα εκτελέσουν έτσι ώστε να τους προλαβαίνει η αρρώστια με τα συμπτώματα της. Αυτός είναι και ο λόγος που σε αρκετές περιπτώσεις δεν βλέπουμε έγκαιρη αρχή της θεραπείας που θα είχε πάρα πολύ καλή πρόγνωση για τους ασθενείς. Όταν μιλάμε για γενική θεραπεία των ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας με τα φάρμακα, κυρίως επιλέγουμε αυτά που έχουνε μια αντιμικροβιακή δράση ή ανοσοποιητική σταθερότητα ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα με αυτά δίνεται νευροφυσιολογική και φυσικοθεραπευτική υποστήριξη καθώς επίσης και ψυχοθεραπευτική συνδρομή. Η τακτική φροντίδα του ασθενούς με σκλήρυνση κατά πλάκας και η προσεκτική του εξέταση σε κάθε νέο στάδιο της αρρώστιας του είναι μεγάλης σημασίας. Είναι ένας από τους κυρίους λόγους που πολλές φορές βλέπουμε να υποχωρούν τα διάφορα συμπτώματα επαρκώς παρόλο που οι βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα παραμένουν σταθερές. Γενικά είναι μια αρρώστια που χρήζει συνεχούς φροντίδας, προσπάθειας και εξατομικευμένης έρευνας. Κυριολεκτικά ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή όχι μόνο το αποτέλεσμα της θεραπείας αλλά και αυτή η κάθε αυτή πορεία της νόσου. |
Μεσογειακή δίαιτα
Βασικά Συστατικά της Μεσογειακής Διατροφής | |||
| Βήμα | Επιλογή | Ανοχή | Αποφυγή |
| Κατανάλωση τροφής πλούσια σε ω-3, 1-2 φορές την εβδομάδα | Σολωμός, πέστροφα, ρέγκα, τόνος, σαρδέλες, σκουμπρί, λιναρόσπορος, σπανάκι, αντράκλα, συμπληρώματα ιχθυελαίου | Οστρακοειδή (εξαιτίας του κινδύνου λοιμώξεων, όπως ηπατίτιδας Α και Β) | Τηγανισμένα ψάρια, ψάρια, από μολυσμένες πηγές |
| Κατανάλωση φυτικών ελαίων | Λινέλαιο, λάδι ελιάς, μαγιονέζα από λάδι ελιάς | Λάδι από σπόρους καρδάμου με υψηλή περιεκτικότητα σε ολεϊκό οξύ, ηλιέλαιο, ή σογιέλαιο | Αραβοσιτέλαιο, λάδι από σπόρους καρδάμου, ηλιέλαιο, φοινικέλαιο, φυστικέλαιο, άλλα έλαια, μαγιονέζα που δεν γίνεται από λάδι ελιάς |
| Αυξημένη κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών | Φρέσκα φρούτα: 3-5 την ημέρα. Φρέσκα λαχανικά: 5-6/ημέρα. Ποικιλία φρούτων | Χυμός φρούτων (όχι περισσότερο από 1-2 ποτήρια την ημέρα) ξηρά φρούτα, φρούτα σε κονσέρβα | Λαχανικά και φρούτα που γαρνίρονται με κρέμα, βαριές σάλτσες ή βούτυρο |
| Κατανάλωση καρυδιών και οσπρίων 1-2 φορές την εβδομάδα | Σόγια, φασόλια, φακή, φάβα, άλλα όσπρια, ξηροί καρποί όλων των ειδών (αμύγδαλα, ελαιοκάρυδα, καρύδια, κ.ά ) | Πολύ αλατισμένοι ξηροί καρποί | Μπαγιάτικοι ή δύσοσμοι ξηροί καρποί |
| Περιορισμός των κορεσμένων λιπαρών οξέων σε 10-20 gr/ημέρα. Πρόσληψη μιας τουλάχιστον πηγής υψηλής ποιότητας πρωτεΐνης με κάθε γεύμα. | Ψάρια, άπαχο κρέας, κοτόπουλο και γαλοπούλα χωρίς πέτσα, γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, μαύρη σοκολάτα, ασπράδια αυγών ή υποκατάστατο αυγού, αυγά εμπλουτισμένα με ω-3 | Επεξεργασμένα κρέατα χαμηλά σε λιπαρά (λουκάνικο, σαλάμι, κ.ά.), γάλα 2% σε λιπαρά, τυρί μοτσαρέλλα με λίγα λιπαρά, σοκολάτα γάλακτος, κρόκος αυγού (3-4 την εβδομάδα) | Λιπαρά κρέατα, χήνα, πάπια, εντόσθια (συκώτι, νεφροί), λουκάνικα, μπέικον, πλήρες γάλα, κρέμα γάλακτος, τυριά με πλήρη περιεκτικότητα σε λίπος, κρεμώδη τυριά, ξινή κρέμα, παγωτό |
| Αποφυγή των trans λιπαρών οξέων | Μαργαρίνες εμπλουτισμένες με στανόλες | Φυστικοβούτυρο εμπορίου, μπισκότα (κράκερ) που δεν περιέχουν λιπαρά, γλυκά | Πρόχειρο φαγητό, τηγανισμένες πατάτες, σνακ, γλυκά (μπισκότα, κέικ, πίτες κτλ), μαργαρίνες |
| Κατανάλωση περισσοτέρων φυτικών ινών: 20-30 gr/ημέρα | Πλήρες ψωμί και δημητριακά, βρώμη, ακατέργαστο ρύζι, ζυμαρικά κι γλυκά από ολικής άλεσης σιτηρά, πατάτες με το φλοιό (ψητές, βραστές στον ατμό) | Ζυμαρικά, λευκό ρύζι, πουρέ, λαζάνια με αυγά | Δημητριακά με γλυκαντικές ουσίες, άσπρο ψωμί, κράκερ, ζάχαρη, μέλι, σιρόπι, γλυκά, επεξεργασμένα τρόφιμα που παρασκευάζονται με λευκό αλεύρι και ζάχαρη |
| Πρόσληψη τουλάχιστον 8 ποτήρια νερού την ημέρα | 8 ποτήρια μη χλωριωμένου νερού. Επιπρόσθετα: γάλα χωρίς λιπαρά (έως 4 ποτήρια), χυμός φρούτων (έως 2 ποτήρια), τσάι (ιδιαίτερα το πράσινο έως 4 φλιτζάνια), γιαούρτι χωρίς λιπαρά και φρέσκα φρούτα | Καφές (κανονικός ή χω¬ρίς καφεΐνη, γάλα 1% ή 2, χυμός φρούτων με ζάχαρη (νέκταρ), αφεψήματα για τους αθλητές, αναψυκτικά, αλκοόλ (έως 1 ποτήρι/ημέρα για τις γυναίκες, έως 2 ποτήρια/ ημέρα για τους άνδρες) | Αναψυκτικά με ζάχαρη, μιλκ σέικ, αυξημένη ποσότητα αλκοόλ |
Η μαστεκτομή ως πρόληψη
Ολο και περισσότερες γυναίκες, κυρίως νέες, που έχουν παρουσιάσει καρκίνο μαστού ή έχουν επιβεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό, επιλέγουν την προληπτική μαστεκτομή. Το ποσοστό των γυναικών με καρκίνο στον έναν μαστό που υποβάλλονται σε αμφοτερόπλευρη προφυλακτική μαστεκτομή φτάνει στο εξωτερικό στο 7%-10%. «Στοιχεία από την Ελλάδα δεν υπάρχουν, αλλά η εμπειρία δείχνει ότι τα ποσοστά είναι παρόμοια», λέει ο επίκουρος καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ειδικός στον μαστό, Ιωάννης. Κακλαμάνος.
Ο Θυρεοειδής αδένας και οι παθήσεις του
Ο θυρεοειδήςαδένας βρίσκεται στο λαιμό μας ακριβώς μπροστά από τους χόνδρους του λάρυγγα και αποτελείται από δύο λoβούς ήτοι τον αριστερό και το δεξιό που ενώνονται μεταξύ τους με τον ισθμό. Είναι ένας από τους σημαντικότερους αδένες του οργανισμού και κάποιο πρόβλημα σ' αυτόν μπορεί να είναι η αιτία πολλών άλλων προβλημάτων στην υγεία μας.O θυρεοειδής αδένας παράγει τρεις βασικές και πολύ σπουδαίες ορμόνες τη θυροξίνη (γνωστή και ως Τ4), την τριιωδοθυρονίνη (γνωστή και ως Τ3) και την καλσιτονίνη. Εξ αυτών η καλσιτονίνη παίζει σπουδαίο ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού του ασβεστίου στον οργανισμό μας και για αυτό τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται, εκτός βέβαια των άλλων ενδείξεων της και για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης ιδιαίτερα στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
Σπάνια οι διαταραχές της καλσιτονίνης μας απασχολούν στην καθημερινή ιατρική πράξη. Αντίθετα οι διαταραχές στην παραγωγή και στην έκκριση των δύο άλλων ορμονών του θυρεοειδούς δηλ. της Τ3 και Τ4 δημιουργούν πολύ συχνά προβλήματα με αποτέλεσμα ένας σημαντικός αριθμός ατόμων να πάσχει από "θυροειδή". Η έκκριση της Τ3 και Τ4 ρυθμίζεται από μια άλλη ορμόνη την θυρεοειδοτρόπο ή TSH που παράγεται στην υπόφυση έναν άλλο πολύ σπουδαίο ενδοκρινή αδένα που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου μας.
Για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών απαραίτητο στοιχείο είναι το Ιώδιο η έλλειψη του οποίου οδηγεί μοιραία σε μειωμένη παραγωγή ορμονών. Πηγές πλούσιες σε Ιώδιο είναι οι θαλασσινές τροφές. Ένδεια Ιωδίου παρουσιάζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές όπου συνήθως λείπουν τα θαλασσινά καθώς και σε άτομα που συστηματικά αποφεύγουν τη λήψη αυτών. Σήμερα με την ιωδίωση του μαγειρικού αλατιού ένδεια Ιωδίου σπάνια παρατηρείται.
Οι θυρεοειδικές ορμόνες χρησιμεύουν στον οργανισμό μας κυρίως για τη ρύθμιση του μεταβολισμού. Στη βρεφική και παιδική ηλικία είναι σπουδαίος ο ρόλος των θυρεοειδικών ορμονών για τη σωματική και πνευματική ανάπτυξή τους. Έτσι έλλειψη των θυρεοειδικών ορμονών στην ηλικία αυτή δημιουργεί παιδιά με σημαντική σωματική και πνευματική καθυστέρηση (οι λεγόμενοι κρετίνοι).
Σήμερα σε κάθε παιδί που γεννιέται γίνεται προληπτική εξέταση των θυρεοειδικών ορμονών του στο αίμα γατί είναι δυνατόν η έλλειψη να είναι και συγγενής δηλ. εκ γενετής. Με αυτό τον τρόπο της έγκαιρης διάγνωσης που οδηγεί και σε έγκαιρη θεραπεία έχουν σωθεί πολλά παιδιά από σωματική και πνευματική καθυστέρηση.
Ποιες είναι οι παθήσεις του θυρεοειδούς
Οι πιο συχνά εμφανιζόμενες παθήσεις του θυρεοειδούς είναι ο υπερθυρεοειδισμός και ο υποθυρεοειδισμός. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε υπερλειτουργία του θυρεοειδούς με υπερέκκριση θυρεοειδικών ορμονών και στη δεύτερη υπολειτουργία με μειωμένη έκκριση ορμονών. Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσουμε τι σημαίνει και ο όρος βρογχοκήλη που τόσο συχνά ακούγεται στις παθήσεις του θυρεοειδούς.Με τον όρο βρογχοκήλη εννοούμε κάθε διόγκωση του θυρεοειδούς που μπορεί ή όχι να συνοδεύεται από υπέρ ή υπο-λειτουργία του αδένα. Με λίγα λόγια ο όρος βρογχοκήλη έχει να κάνει με την ανατομική κατάσταση του θυρεοειδούς και όχι με την λειτουργική του κατάσταση.
Τι είναι ο υπερθυρεοειδισμός
Υπερθυρεοειδισμό ονομάζουμε την παθολογική κατάσταση που οφείλεται σε υπερβολική παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών. Δύο είναι οι κυριότερες μορφές υπερθυρεοειδισμού ήτοι:- Η τοξική διάχυτος βρογχοκήλη ή όπως είναι και πιο ιατρικά γνωστή νόσος του Graves ή νόσος του Basedow όπου όλος ο θυρεοειδής αδένας υπερλειτουργεί και
- Η τοξική οζώδης βρογχοκήλη όπου στο θυρεοειδή αναπτύσσεται ένας ή περισσότεροι όζοι που υπερπαράγουν θυρεοειδικές ορμόνες.
Ανάλογα με τον αριθμό των όζων η μορφή αυτή του υπερθυρεοειδισμού διακρίνεται σε πολυοζώδη όπου πάνω στο θυρεοειδή αναπτύσσονται πολλοί όζοι και στο μονήρες τοξικό αδένωμα όπου πάνω στο θυρεοειδή εμφανίζεται ένας μόνο όζος.
Ο υπερθυρεοειδισμός προσβάλλει συχνότερα γυναίκες και οι κλινικές του εκδηλώσεις ποικίλουν ανάλογα με τη βαρύτητα και τη διάρκεια της νόσου. Όχι σπάνια ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί για μεγάλο χρονικό διάστημα να διατρέχει λανθανόντων χωρίς να προκαλεί κανένα σύμπτωμα ή να προκαλεί ελαφρά συμπτώματα τα οποία τις περισσότερες φορές δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά όχι μόνο από τον ασθενή αλλά και από το γιατρό.
Στις πιο σοβαρές μορφές το άτομο παραπονιέται για νευρικότητα, ευσυγκινησία, μυϊκή αδυναμία και εύκολη κόπωση, αϋπνίες, ταχυκαρδία και εύκολο λαχάνιασμα ή καρδιακές αρρυθμίες που ο ασθενής τις περιγράφει σαν προκάρδιους κτύπους και σταμάτημα της ανάσας.
Παράλληλα ο ασθενής έχει εξάψεις και δεν ανέχεται τη ζέστη, η όρεξή του είναι αυξημένη και ενώ τρώει συνήθως πολύ χάνει βάρος και αδυνατίζει, δεν είναι δε σπάνιες και οι διάρροιες. Υπάρχει τρόμος των χεριών και ιδιαίτερα των δακτύλων που γίνεται πιο εμφανής όταν τα δάκτυλα βρίσκονται σε υπερέκταση (τεντωμένα) ενώ οι παλάμες τους συνήθως είναι ζεστές και μόνιμα ιδρωμένες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν πόνοι στα κόκαλα λόγω της προκαλούμενης οστεοπόρωσης και προπέτεια των οφθαλμών (ο γνωστός εξόφθαλμος) που παρουσιάζεται συχνότερα σε νεαρά άτομα. Η διάγνωση του υπερθυρεοειδισμού είναι τις περισσότερες φορές σχετικά εύκολη και γίνεται με ειδικές εξετάσεις αίματος όπου προορίζονται οι θυρεοειδικές ορμόνες οι οποίες και μας δίνουν πληροφορίες για τη λειτουργική κατάσταση του θυρεοειδούς αδένα. Παράλληλα έχουμε στη διάθεσή μας το υπερηχογράφημα και το σπινθηρογράφημα του θυρεοειδούς δύο εξετάσεις που μας παρέχουν πολλές πληροφορίες για την ανατομική κατάσταση του αδένα.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού γίνεται είτε με τη χορήγηση ειδικών αντιθυρεοειδικών φαρμάκων είτε με τη χορήγηση ραδιενεργού Ιωδίου που έχει την ικανότητα να καίει τον υπερλειτουργούντα θυρεοειδή είτε τέλος με χειρουργική αφαίρεση τμήματος ή και ολόκληρου του θυρεοειδούς.
Στις περιπτώσεις που αναγκαζόμαστε να καταστρέψουμε το θυρεοειδή με ραδιενεργό Ιώδιο είτε να τον αφαιρέσουμε όλο τότε πρέπει οπωσδήποτε ο ασθενής να λαμβάνει εφ όρου ζωής θεραπεία υποκατάστασης που γίνεται με τη χορήγηση των θυρεοειδικών ορμονών υπό μορφή χαπιών από το στόμα.
Τι είναι ο υποθυρεοειδισμός
Υποθυρεοειδισμός είναι η παθολογική κατάσταση κατά την οποία έχουμε μειωμένη έκκριση θυρεοειδικών ορμονών. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να είναι πρωτοπαθής δηλ. να οφείλεται είτε σε βλάβη του ίδιου του θυρεοειδούς είτε δευτεροπαθής να οφείλεται δηλ. σε βλάβη της υπόφυσης η οποία όπως έχουμε πει παράγει τη θυρεοειδοτρόπο ορμόνη (TSH) η οποία μαστιγώνει φυσιολογικά το θυρεοειδή για την παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών.Αίτια πρωτοπαθούς υποθυρεοειδισμού μπορεί να είναι η αγενεσία του θυρεοειδούς που προκαλεί βαρύ υποθυρεοειδισμό από τη γέννηση του παιδιού, οι διαταραχές στη σύνθεση των ορμονών που συνήθως είναι εκ γενετής, η ελλιπής πρόσληψη Ιωδίου με τις τροφές μας, η καταστροφή του θυρεοειδούς με ραδιενεργό Ιώδιο ή η αφαίρεσή του για ιατρικούς λόγους, διάφορες φλεγμονές που προσβάλλουν το θυρεοειδή καθώς επίσης και η λήψη μερικών φαρμάκων που παραβλάπτουν το θυρεοειδή.
Τα συμπτώματα και οι κλινικές εκδηλώσεις του υποθυρεοειδισμού είναι συνάρτηση της βαρύτητας του αλλά και της ηλικίας του ασθενούς.
Έτσι στους ενήλικες η νόσος επικρατεί συνήθως στις γυναίκες (6 φορές πιο συχνή στις γυναίκες απ' ότι στους άνδρες). Εκδηλώνεται με σωματική και πνευματική νωθρότητα, με μεγάλη ευαισθησία στο κρύο, με δυσκοιλιότητα, με αύξηση του βάρους και με δέρμα ξερό και άγριο. Η εμφάνιση του ασθενούς ιδιαίτερα σε προχωρημένα στάδια, παίρνει μια χαρακτηριστική όψη όπου το πρόσωπο είναι ωχρό με αύξηση του λίπους πρήξιμο των βλεφάρων, με ξερά μαλλιά και αραιά φρύδια, με γλώσσα παχειά και μεγάλη, με βραχνή και αργή φωνή.
Σε πιο προχωρημένες μορφές μπορεί να συγκεντρωθεί υγρό μέσα στην κοιλιά (ασκίτης) ή γύρω από την καρδιά (περικαρδίτις) και τέλος ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει προοδευτική υποθερμία και κώμα.
Στα παιδιά η νόσος όχι σπάνια δεν διαγιγνώσκεται έγκαιρα με αποτέλεσμα το τίμημα της σωματικής και πνευματικής καθυστέρησης του παιδιού να είναι πολύ μεγάλο. Τα βρέφη που γεννιούνται με υποθυρεοειδισμό στην αρχή μπορεί να είναι φυσιολογικά αργότερα όμως γίνεται αντιληπτό ότι το παιδί είναι υπερβολικά ήσυχο, κοιμάται πολύ, είναι δυσκοίλιο, έχει μεγάλη γλώσσα που βγαίνει έξω από το στόμα, έχει δέρμα παχύ και κρύο, το κλάμα του είναι βραχνό και τραχύ και οι κινήσεις του γενικά είναι πολύ αργές ενώ όχι σπάνια ο αφαλός του προέχει (ομφαλοκήλη).
Για τη διάγνωση του υποθυρεοειδισμού ο προσδιορισμός των θυρεοειδικών ορμονών και της θυρεοτρόπου ορμόνης σε συνδυασμό με το υπερηχογράφημα και το σπινθηρογράφημα του θυρεοειδούς είναι συνήθως αρκετά.
Η θεραπεία του υποθυρεοειδισμού συνίσταται στη χορήγηση από το στόμα υπό μορφή χαπιού της ορμόνης που λείπει. Εκείνο που έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη θεραπεία του υποθυρεοειδισμού είναι το ότι τη θεραπεία που του όρισε ο γιατρός του για κανένα λόγω δεν θα πρέπει να την σταματά και ότι το χάπι που παίρνει δεν είναι φάρμακο με την έννοια που ο κόσμος το θεωρεί αλλά απαραίτητο συστατικό του οργανισμού του που έτσι και αλλιώς δεν έχει την ικανότητα να το παράγει.
Έτσι η συνήθης έκφραση και απορία πολλών ασθενών που αγωνιωδώς ρωτούν "μα σε όλη μου τη ζωή θα παίρνω φάρμακα" δεν έχει θέση στον υποθυρεοειδισμό από τη στιγμή που η πάθηση στο θυρεοειδή τους δεν είναι αναστρέψιμη. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο στο βρεφικό και παιδικό υποθυρεοειδισμό όπου η διακοπή της θεραπείας μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες στη σωματική και πνευματική ανάπτυξη του παιδιού.
Αναστάσιος Σπαντιδέας,
Παθολόγος
ΠΡΩΙΜΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΟΡΧΕΩΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
* Ο καρκίνος των όρχεων αποτελεί το 1-2% των νεοπλασμάτων του άνδρα.
* Στο 78% των περιπτώσεων εμφανίζεται σε άνδρες ηλικίας 20-40 ετών,
* στο 20% σε άνδρες >40 ετών, ενώ
* στο 2% σε αγόρια < 15 ετών.
Η πιθανότητα νόσησης είναι 1:500 άνδρες με αυξανόμενη τάση, ενώ θεωρείται η πλέον θεραπεύσιμη μορφή ουρολογικού καρκίνου με συνολική επιβίωση στα πρώιμα στάδια η οποία πλησιάζει το 95%.
ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ - ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Συγγενείς και επίκτητοι παράγοντες οι οποίοι έχουν ενοχοποιηθεί κατά καιρούς για τον καρκίνο του όρχη είναι:
* Κρυψορχία: Αποτελεί ίσως τον μόνο παράγοντα για τον οποίο έχει αποδειχθεί η σχέση του με τον καρκίνο του όρχη.
* Ο σχετικός κίνδυνος αυξάνεται από 3-14 φορές, ενώ περίπου το 10% των ασθενών με καρκίνο έχουν ιστορικό κρυψορχίας.
* Η ανωμαλία στην μορφολογία των κυττάρων της γεννητικής σειράς,
* η αυξημένη θερμοκρασία,
* οι ενδοκρινικές διαταραχές και
* η δυσγενεσία των γονάδων
πιθανώς οδηγούν σε ανάπτυξη καρκίνου στον κρυψόρχη.
Επίδραση ουσιών με οιστρογονική ή αντιανδρογονική δράση:
* Η χορήγηση οιστρογόνων στο πρώτο τρίμηνο της κύησης έχει ενοχοποιηθεί για την ανάπτυξη καρκίνου.
* Επίσης, δυνητικός κίνδυνος υπάρχει για τα έμβρυα των οποίων οι μητέρες εκτίθενται σε βιομηχανικές τοξίνες που έχουν παρόμοια χημική δομή με τα οιστρογόνα.
* Κληρονομική προδιάθεση ανευρίσκεται μόνο στο 2% των ασθενών.
Άλλοι παράγοντες κινδύνου:
* Τα τραύματα,
* οι επανειλημμένες φλεγμονές και
* η συνεχής έκθεση σε ουσίες όπως οι φαινόλες, τα λιπάσματα, η άσβεστος και ο καπνός.
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ
Ιστολογικά οι όγκοι των όρχεων ταξινομούνται σε:
* Πρωτοπαθείς όγκους από γεννητικά κύτταρα, όπως ο καρκίνος in situ ,το σεμίνωμα (35%), το σπερματοκυτταρικό σεμίνωμα και
* οι μη σεμινωματώδεις όγκοι (εμβρυικό καρκίνωμα 20%, τεράτωμα, χοριοκαρκίνωμα, μεικτοί όγκοι 40-45%).
* Όγκοι στρώματος γεννητικής χορδής, όπως όγκοι από κύτταρα Leyding, από κύτταρα Sertoli, κοκκιοκυτταρικός όγκος, γοναδοβλάστωμα και
* Δευτεροπαθείς όγκους (μεταστατικοί, όγκοι αιμοποιητικού κ.α)
* Ο καρκίνος των όρχεων αποτελεί το 1-2% των νεοπλασμάτων του άνδρα.
* Στο 78% των περιπτώσεων εμφανίζεται σε άνδρες ηλικίας 20-40 ετών,
* στο 20% σε άνδρες >40 ετών, ενώ
* στο 2% σε αγόρια < 15 ετών.
Η πιθανότητα νόσησης είναι 1:500 άνδρες με αυξανόμενη τάση, ενώ θεωρείται η πλέον θεραπεύσιμη μορφή ουρολογικού καρκίνου με συνολική επιβίωση στα πρώιμα στάδια η οποία πλησιάζει το 95%.
ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ - ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Συγγενείς και επίκτητοι παράγοντες οι οποίοι έχουν ενοχοποιηθεί κατά καιρούς για τον καρκίνο του όρχη είναι:
* Κρυψορχία: Αποτελεί ίσως τον μόνο παράγοντα για τον οποίο έχει αποδειχθεί η σχέση του με τον καρκίνο του όρχη.
* Ο σχετικός κίνδυνος αυξάνεται από 3-14 φορές, ενώ περίπου το 10% των ασθενών με καρκίνο έχουν ιστορικό κρυψορχίας.
* Η ανωμαλία στην μορφολογία των κυττάρων της γεννητικής σειράς,
* η αυξημένη θερμοκρασία,
* οι ενδοκρινικές διαταραχές και
* η δυσγενεσία των γονάδων
πιθανώς οδηγούν σε ανάπτυξη καρκίνου στον κρυψόρχη.
Επίδραση ουσιών με οιστρογονική ή αντιανδρογονική δράση:
* Η χορήγηση οιστρογόνων στο πρώτο τρίμηνο της κύησης έχει ενοχοποιηθεί για την ανάπτυξη καρκίνου.
* Επίσης, δυνητικός κίνδυνος υπάρχει για τα έμβρυα των οποίων οι μητέρες εκτίθενται σε βιομηχανικές τοξίνες που έχουν παρόμοια χημική δομή με τα οιστρογόνα.
* Κληρονομική προδιάθεση ανευρίσκεται μόνο στο 2% των ασθενών.
Άλλοι παράγοντες κινδύνου:
* Τα τραύματα,
* οι επανειλημμένες φλεγμονές και
* η συνεχής έκθεση σε ουσίες όπως οι φαινόλες, τα λιπάσματα, η άσβεστος και ο καπνός.
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ
Ιστολογικά οι όγκοι των όρχεων ταξινομούνται σε:
* Πρωτοπαθείς όγκους από γεννητικά κύτταρα, όπως ο καρκίνος in situ ,το σεμίνωμα (35%), το σπερματοκυτταρικό σεμίνωμα και
* οι μη σεμινωματώδεις όγκοι (εμβρυικό καρκίνωμα 20%, τεράτωμα, χοριοκαρκίνωμα, μεικτοί όγκοι 40-45%).
* Όγκοι στρώματος γεννητικής χορδής, όπως όγκοι από κύτταρα Leyding, από κύτταρα Sertoli, κοκκιοκυτταρικός όγκος, γοναδοβλάστωμα και
* Δευτεροπαθείς όγκους (μεταστατικοί, όγκοι αιμοποιητικού κ.α)
Πώς δημιουργείται η αθηρωματική πλάκα.
Τι ρόλο παίζουν υπέρταση, χοληστερόλη, κάπνισμα και καθιστική ζωή
Στο κατώφλι του 21ου αιώνα οι παθήσεις της καρδιάς και των αγγείων που οφείλονται στην αθηροσκλήρυνση παραμένουν το σοβαρότερο πρόβλημα στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Και σαν να μην έφθανε αυτό, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας υπολογίζει ότι το 2020 η «επιδημία» αυτή θα είναι η κύρια αιτία θανάτου και αναπηρίας σε όλον τον κόσμο.
Είναι γνωστό σε όλους ότι η καρδιά, με το σύστημα των αρτηριών και των φλεβών, είναι επιφορτισμένη με την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών σε όλα τα όργανα του συστήματος, όπως επίσης και για την απομάκρυνση των βλαπτικών ουσιών. Από την αριστερή κοιλία της καρδιάς ξεκινά το μεγαλύτερο αγγείο του σώματος, η αορτή, που παραλαμβάνει το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα και το μεταφέρει, μέσω των διακλαδώσεών της, σε μικρότερες αρτηρίες και τα τριχοειδή αγγεία, σε όλους τους ιστούς του σώματος. Από την αορτή ξεκινούν και οι δύο αρτηρίες, η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία, που τρέφουν την καρδιά. Ο μεγαλύτερος εχθρός των αρτηριών είναι η αρτηριοσκλήρυνση. (Εικόνα 1).
Οι αρτηρίες του ανθρώπου υφίστανται αλλαγές με την πάροδο της ηλικίας. Η αύξηση του πάχους των αρτηριών είναι μια φυσιολογική διαδικασία, κάτι σαν το «γκριζάρισμα» των μαλλιών, και συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους. Κανένας δεν μπορεί να αποφύγει μια σκλήρυνση των αρτηριών σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.
Αυτές οι αλλαγές όμως που συμβαίνουν με την πάροδο της ηλικίας στις αρτηρίες δεν εμποδίζουν κατά κανόνα την κύρια αποστολή τους: να μεταφέρουν δηλαδή το οξυγόνο και τις θρεπτικές ουσίες σε όλα τα σημεία του σώματος. Στην περίπτωση της αρτηριοσκλήρυνσης έχουμε αύξηση του πάχους μιας αρτηρίας που οφείλεται στη δημιουργία μιας πλάκας στο εσωτερικό του αγγείου. Αυτή είναι η περίφημη αθηρωματική πλάκα. Φανταστείτε ότι συμβαίνει κάτι ανάλογο με αυτό που παρατηρούμε στο εσωτερικό ενός παλαιού σωλήνα όταν σιγά σιγά και με την πάροδο των ετών γεμίζει άλατα από το νερό που περνάει μέσα του. Ερχεται μια στιγμή που τα άλατα μπορεί να φράξουν πλήρως σε ένα σημείο τον σωλήνα, με αποτέλεσμα να διακοπεί η παροχή του νερού. Το παράδειγμα ταιριάζει απόλυτα στην αρτηριοσκλήρυνση. Υλικό από λιπαρές ουσίες, χοληστερίνη και άλλα προϊόντα του μεταβολισμού των κυττάρων που κυκλοφορούν στις αρτηρίες «κολλάνε» στο τοίχωμα των αγγείων και σιγά σιγά προκαλούν στένωση του αυλού, με αποτέλεσμα να μειωθεί η παροχή αίματος προς το όργανο που «αρδεύει» η αρτηρία. Από την άλλη πλευρά το τοίχωμα της αρτηρίας εξασθενεί πολύ και μπορεί να δημιουργηθεί ανεύρυσμα.
Ανάλογα με το όργανο που παίρνει αίμα από την προσβεβλημένη αρτηρία έχουμε και τις αντίστοιχες εκδηλώσεις. Πιο συχνά η αρτηριοσκλήρυνση εντοπίζεται να είναι στις στεφανιαίες αρτηρίες, με αποτέλεσμα ένα καρδιακό επεισόδιο. Αν η αθηρωματική πλάκα αναπτυχθεί στις καρωτίδες, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Αν προσβληθούν οι αρτηρίες που μεταφέρουν αίμα στα κάτω άκρα, έχουμε την εμφάνιση «διαλείπουσας χωλότητας», δηλαδή μια κράμπα στις γάμπες που έρχεται με το βάδισμα και παρέρχεται με τη διακοπή του βαδίσματος.
Ως σήμερα δεν μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ότι γνωρίζουμε τα πραγματικά αίτια της δημιουργίας της αθηρωματικής πλάκας. Ξέρουμε όμως πολύ καλά πως υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που προδιαθέτουν στην εμφάνισή της και ονομάζονται παράγοντες κινδύνου ή προδιαθεσικοί παράγοντες της αρτηριοσκλήρυνσης. Μεταξύ αυτών των παραγόντων πρωταρχικό ρόλο παίζουν τα επίπεδα των λιπιδίων στο αίμα, δηλαδή η χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, το κάπνισμα, το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό (γονείς με στεφανιαία νόσο σε ηλικία μικρότερη των 60 ετών).
Αν κόψουμε εγκάρσια μια αρτηρία θα δούμε ότι το τοίχωμα της αποτελείται από διάφορα στρώματα (Εικόνα 2). Η φυσιολογική αρτηρία μπορεί να θεωρηθεί ένας σωλήνας με λεία μυικά κύτταρα και στο εσωτερικό της υπάρχει ένα στρώμα από κύτταρα, σαν «φόδρα», που ονομάζεται ενδοθήλιο. Η διάμετρος του αυλού της κάθε αρτηρίας μπορεί να αυξομειώνεται ανάλογα με τις ανάγκες του οργάνου στο οποίο στέλνει αίμα. Στην άσκηση, π.χ., οι μύες χρειάζονται περισσότερο αίμα και οι αρτηρίες που το μεταφέρουν αυξάνουν τη διάμετρό τους. Αυτό γίνεται με την παραγωγή διαφόρων ουσιών από τα κύτταρα του ενδοθηλίου των αγγείων.
Τα πρώτα στίγματα της αθηροσκλήρυνσης, η αρχή δημιουργίας της αθηρωματικής πλάκας, προκαλούνται από τη συσσώρευση λιπιδίων κάτω από το ενδοθήλιο και μοιάζουν με κίτρινες γραμμώσεις. Δεν ξέρουμε τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίο τα λίπη, δηλαδή η χοληστερόλη, εισέρχονται κάτω από το ενδοθήλιο και συσσωρεύονται. Φαίνεται πως εδώ παίζουν ρόλο οι παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω, δηλαδή τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, το κάπνισμα και η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, οι οποίοι προκαλούν κάποιας μορφής «τραυματισμό» στο ενδοθήλιο. Αυτός ο τραυματισμός δίνει την ευχέρεια στη χοληστερόλη να «τρυπώσει» κάτω από το ενδοθήλιο και να δημιουργήσει τα πρώτα εμφανή σημάδια της αρτηριοσκλήρυνσης. Στη συνέχεια και με την πάροδο των ετών αυξάνεται η συγκέντρωση των λιποειδών (Εικόνα 3). Στα σημεία αυτά μαζεύονται και άλλα κύτταρα, υπάρχει και εναπόθεση ασβεστίου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας (Εικόνα 4), η οποία προκαλεί στένωμα στην αρτηρία. Είναι φανερό ότι ένα τέτοιο στένωμα εμποδίζει την αρτηρία από το να τροφοδοτεί με αίμα τα διάφορα όργανα όπως την καρδιά, τον εγκέφαλο, τα πόδια κτλ.
Η καρδιά είναι ένα από τα πιο «ευγενικά» όργανα. Η διατήρησή της στη ζωή εξαρτάται από το αίμα που φθάνει σ΄ αυτήν. Ενώ τα άλλα όργανα κατακρατούν ποσοστό 25% από το οξυγόνο που μεταφέρει το αίμα, η καρδιά χρειάζεται να κατακρατεί το 75%. Αυτό και μόνο δείχνει τη σημασία της σωστής άρδευσης. Οταν τα στεφανιαία αγγεία έχουν προσβληθεί από αρτηριοσκλήρυνση και η αθηρωματική πλάκα που δημιουργείται φράζει πάνω από το 74% του αυλού της αρτηρίας, τότε η ποσότητα αίματος που τροφοδοτεί τον καρδιακό μυ, περιφερειακά της στένωσης, είναι ανεπαρκής και λέμε ότι υπάρχει ισχαιμία. Η μειωμένη προσαγωγή του οξυγόνου σε ορισμένα τμήματα της καρδιάς δημιουργεί τον στηθαγχικό πόνο, που εκφράζει στην ουσία τη «δίψα» του μυοκαρδίου για αίμα.
Η εξέλιξη της αθηρωματικής πλάκας μπορεί να γίνει με διαφορετικούς τρόπους. Αλλες φορές οι πλάκες μεγαλώνουν σιγά σιγά με αποτέλεσμα να περιορίζουν όλο και περισσότερο το αίμα προς τον καρδιακό μυ και να έχουμε επιδείνωση της στηθάγχης, με συχνότερα και πιο παρατεταμένης διάρκειας επεισόδια πόνου. Πολλές φορές όμως οι πλάκες αιμορραγούν στο εσωτερικό τους ή αναπτύσσεται θρόμβος (πήγμα αίματος) στην επιφάνειά τους. Οποιο και από τα δύο να συμβεί, το αποτέλεσμα θα είναι η ολική απόφραξη της αρτηρίας. Στην περίπτωση αυτή διακόπτεται τελείως η ροή αίματος προς μια περιοχή της καρδιάς, η οποία, μη λαμβάνοντας οξυγόνο, νεκρώνεται. Η νέκρωση ενός μέρους του μυοκαρδίου είναι το έμφραγμα.
Είναι φανερό επομένως ότι το έμφραγμα του μυοκαρδίου μπορεί να εκδηλώνεται ως «κεραυνός εν αιθρία», η νόσος όμως που το προκαλεί, δηλαδή η αρτηριοσκλήρυνση, έχει αρχίσει πολύ νωρίτερα. Στην πραγματικότητα τα πρώτα στίγματα της αρτηριοσκλήρυνσης, οι λιπαρές γραμμώσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω, κάνουν την εμφάνισή τους από την παιδική ηλικία.
Ηδη από τις αρχές της δεκαετίας του ΄50 σε νεκροτομές σε αμερικανούς στρατιώτες, θύματα του πολέμου της Κορέας, βρέθηκε ότι υπήρχαν αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες τους. Μετά την εμφάνισή της η αρτηριοσκλήρυνση χρειάζεται δεκαετίες για να εξελιχθεί και αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε τα πρώτα συμπτώματα συνήθως μετά την ηλικία των 40 ετών. Πρέπει επίσης να ξέρουμε ότι η αρτηριοσκλήρυνση δεν είναι μια νόσος που προσβάλλει μόνο μια αρτηρία. Μπορεί σε ένα σημείο, π.χ. σε μια από τις αρτηρίες της καρδιάς, να υπάρχει μια μεγαλύτερη αθηρωματική πλάκα και από εκεί να έχουμε τα συμπτώματα της στηθάγχης ή το έμφραγμα. Και οι άλλες αρτηρίες όμως παρουσιάζουν μικρότερες ίσως βλάβες. Γι΄ αυτό πολλές φορές σε έναν άρρωστο που έχει υποστεί έμφραγμα ελέγχουμε με υπερηχογράφημα τις καρωτίδες και την κοιλιακή αορτή για να διαπιστώσουμε τυχόν αθηρωματικές πλάκες και στις περιοχές αυτές.
Θεραπεία της αθηρωματικής πλάκας και των συνεπειών της
Υπάρχει θεραπεία της αρτηριοσκλήρυνσης; Αντιλαμβάνεστε πως αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα για την καρδιολογία που πιθανόν δεν θα απαντηθεί για αρκετά χρόνια ακόμη. Από όσα ξέρουμε για την έναρξη και την εξέλιξη της αρτηριοσκλήρυνσης, τρία είναι τα κρίσιμα σημεία για τη θεραπεία της. Πρώτον, ότι το πιο αποτελεσματικό μέτρο είναι να προλάβουμε, να μην αφήσουμε να δημιουργηθούν αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες μας. Αυτό θα επιτευχθεί αν καταπολεμήσουμε όλους εκείνους τους παράγοντες (υπέρταση, χοληστερόλη, κάπνισμα, καθιστική ζωή) που συμβάλλουν στη δημιουργία της αρτηριοσκλήρυνσης. Αν και η σημασία της αντιμετώπισης προδιαθεσικών παραγόντων ή παραγόντων κινδύνου είναι ζωτικής σημασίας, η πράξη δείχνει ότι δύσκολα κόβεται το τσιγάρο, δύσκολα αποχωριζόμαστε το αυτοκίνητο για να περπατήσουμε και ακόμη πιο δύσκολα περιορίζουμε το κρέας και τα λίπη από τη διατροφή μας. Τα μέτρα που αποσκοπούν στην προφύλαξή μας από την ανάπτυξη της αρτηριοσκλήρυνσης αποτελούν την πρωτογενή πρόληψη.
Ο δεύτερος θεραπευτικός στόχος αφορά τις περιπτώσεις όπου η αθηρωματική πλάκα έχει ήδη δημιουργηθεί και έχουν ήδη παρουσιαστεί οι επιπλοκές της, όπως στηθάγχη ή έμφραγμα του μυοκαρδίου. Αφού θεραπευτεί το οξύ καρδιακό επεισόδιο, στόχος του καρδιολόγου είναι να προφυλάξει τον ασθενή από ένα δεύτερο επεισόδιο. Τα θεραπευτικά μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας ώστε να προλάβουμε μια νέα θρόμβωση ή ρήξη της αθηρωματικής πλάκας, αποφεύγοντας έτσι ένα καινούργιο καρδιακό επεισόδιο, αφορούν τη δευτερογενή πρόληψη.
Εχει γραφεί ότι είμαστε τόσων χρόνων όσο είναι η ηλικία των αρτηριών μας. Γι΄ αυτό ας φροντίσουμε να κρατάμε τις αρτηρίες μας «καθαρές» και ανοικτές για να ζούμε περισσότερα χρόνια.
Στο κατώφλι του 21ου αιώνα οι παθήσεις της καρδιάς και των αγγείων που οφείλονται στην αθηροσκλήρυνση παραμένουν το σοβαρότερο πρόβλημα στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Και σαν να μην έφθανε αυτό, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας υπολογίζει ότι το 2020 η «επιδημία» αυτή θα είναι η κύρια αιτία θανάτου και αναπηρίας σε όλον τον κόσμο.
Είναι γνωστό σε όλους ότι η καρδιά, με το σύστημα των αρτηριών και των φλεβών, είναι επιφορτισμένη με την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών σε όλα τα όργανα του συστήματος, όπως επίσης και για την απομάκρυνση των βλαπτικών ουσιών. Από την αριστερή κοιλία της καρδιάς ξεκινά το μεγαλύτερο αγγείο του σώματος, η αορτή, που παραλαμβάνει το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα και το μεταφέρει, μέσω των διακλαδώσεών της, σε μικρότερες αρτηρίες και τα τριχοειδή αγγεία, σε όλους τους ιστούς του σώματος. Από την αορτή ξεκινούν και οι δύο αρτηρίες, η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία, που τρέφουν την καρδιά. Ο μεγαλύτερος εχθρός των αρτηριών είναι η αρτηριοσκλήρυνση. (Εικόνα 1).
Οι αρτηρίες του ανθρώπου υφίστανται αλλαγές με την πάροδο της ηλικίας. Η αύξηση του πάχους των αρτηριών είναι μια φυσιολογική διαδικασία, κάτι σαν το «γκριζάρισμα» των μαλλιών, και συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους. Κανένας δεν μπορεί να αποφύγει μια σκλήρυνση των αρτηριών σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.
Αυτές οι αλλαγές όμως που συμβαίνουν με την πάροδο της ηλικίας στις αρτηρίες δεν εμποδίζουν κατά κανόνα την κύρια αποστολή τους: να μεταφέρουν δηλαδή το οξυγόνο και τις θρεπτικές ουσίες σε όλα τα σημεία του σώματος. Στην περίπτωση της αρτηριοσκλήρυνσης έχουμε αύξηση του πάχους μιας αρτηρίας που οφείλεται στη δημιουργία μιας πλάκας στο εσωτερικό του αγγείου. Αυτή είναι η περίφημη αθηρωματική πλάκα. Φανταστείτε ότι συμβαίνει κάτι ανάλογο με αυτό που παρατηρούμε στο εσωτερικό ενός παλαιού σωλήνα όταν σιγά σιγά και με την πάροδο των ετών γεμίζει άλατα από το νερό που περνάει μέσα του. Ερχεται μια στιγμή που τα άλατα μπορεί να φράξουν πλήρως σε ένα σημείο τον σωλήνα, με αποτέλεσμα να διακοπεί η παροχή του νερού. Το παράδειγμα ταιριάζει απόλυτα στην αρτηριοσκλήρυνση. Υλικό από λιπαρές ουσίες, χοληστερίνη και άλλα προϊόντα του μεταβολισμού των κυττάρων που κυκλοφορούν στις αρτηρίες «κολλάνε» στο τοίχωμα των αγγείων και σιγά σιγά προκαλούν στένωση του αυλού, με αποτέλεσμα να μειωθεί η παροχή αίματος προς το όργανο που «αρδεύει» η αρτηρία. Από την άλλη πλευρά το τοίχωμα της αρτηρίας εξασθενεί πολύ και μπορεί να δημιουργηθεί ανεύρυσμα.
Ανάλογα με το όργανο που παίρνει αίμα από την προσβεβλημένη αρτηρία έχουμε και τις αντίστοιχες εκδηλώσεις. Πιο συχνά η αρτηριοσκλήρυνση εντοπίζεται να είναι στις στεφανιαίες αρτηρίες, με αποτέλεσμα ένα καρδιακό επεισόδιο. Αν η αθηρωματική πλάκα αναπτυχθεί στις καρωτίδες, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα εγκεφαλικό επεισόδιο. Αν προσβληθούν οι αρτηρίες που μεταφέρουν αίμα στα κάτω άκρα, έχουμε την εμφάνιση «διαλείπουσας χωλότητας», δηλαδή μια κράμπα στις γάμπες που έρχεται με το βάδισμα και παρέρχεται με τη διακοπή του βαδίσματος.
Ως σήμερα δεν μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ότι γνωρίζουμε τα πραγματικά αίτια της δημιουργίας της αθηρωματικής πλάκας. Ξέρουμε όμως πολύ καλά πως υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που προδιαθέτουν στην εμφάνισή της και ονομάζονται παράγοντες κινδύνου ή προδιαθεσικοί παράγοντες της αρτηριοσκλήρυνσης. Μεταξύ αυτών των παραγόντων πρωταρχικό ρόλο παίζουν τα επίπεδα των λιπιδίων στο αίμα, δηλαδή η χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, το κάπνισμα, το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό (γονείς με στεφανιαία νόσο σε ηλικία μικρότερη των 60 ετών).
Αν κόψουμε εγκάρσια μια αρτηρία θα δούμε ότι το τοίχωμα της αποτελείται από διάφορα στρώματα (Εικόνα 2). Η φυσιολογική αρτηρία μπορεί να θεωρηθεί ένας σωλήνας με λεία μυικά κύτταρα και στο εσωτερικό της υπάρχει ένα στρώμα από κύτταρα, σαν «φόδρα», που ονομάζεται ενδοθήλιο. Η διάμετρος του αυλού της κάθε αρτηρίας μπορεί να αυξομειώνεται ανάλογα με τις ανάγκες του οργάνου στο οποίο στέλνει αίμα. Στην άσκηση, π.χ., οι μύες χρειάζονται περισσότερο αίμα και οι αρτηρίες που το μεταφέρουν αυξάνουν τη διάμετρό τους. Αυτό γίνεται με την παραγωγή διαφόρων ουσιών από τα κύτταρα του ενδοθηλίου των αγγείων.
Τα πρώτα στίγματα της αθηροσκλήρυνσης, η αρχή δημιουργίας της αθηρωματικής πλάκας, προκαλούνται από τη συσσώρευση λιπιδίων κάτω από το ενδοθήλιο και μοιάζουν με κίτρινες γραμμώσεις. Δεν ξέρουμε τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίο τα λίπη, δηλαδή η χοληστερόλη, εισέρχονται κάτω από το ενδοθήλιο και συσσωρεύονται. Φαίνεται πως εδώ παίζουν ρόλο οι παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω, δηλαδή τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, το κάπνισμα και η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, οι οποίοι προκαλούν κάποιας μορφής «τραυματισμό» στο ενδοθήλιο. Αυτός ο τραυματισμός δίνει την ευχέρεια στη χοληστερόλη να «τρυπώσει» κάτω από το ενδοθήλιο και να δημιουργήσει τα πρώτα εμφανή σημάδια της αρτηριοσκλήρυνσης. Στη συνέχεια και με την πάροδο των ετών αυξάνεται η συγκέντρωση των λιποειδών (Εικόνα 3). Στα σημεία αυτά μαζεύονται και άλλα κύτταρα, υπάρχει και εναπόθεση ασβεστίου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας (Εικόνα 4), η οποία προκαλεί στένωμα στην αρτηρία. Είναι φανερό ότι ένα τέτοιο στένωμα εμποδίζει την αρτηρία από το να τροφοδοτεί με αίμα τα διάφορα όργανα όπως την καρδιά, τον εγκέφαλο, τα πόδια κτλ.
Η καρδιά είναι ένα από τα πιο «ευγενικά» όργανα. Η διατήρησή της στη ζωή εξαρτάται από το αίμα που φθάνει σ΄ αυτήν. Ενώ τα άλλα όργανα κατακρατούν ποσοστό 25% από το οξυγόνο που μεταφέρει το αίμα, η καρδιά χρειάζεται να κατακρατεί το 75%. Αυτό και μόνο δείχνει τη σημασία της σωστής άρδευσης. Οταν τα στεφανιαία αγγεία έχουν προσβληθεί από αρτηριοσκλήρυνση και η αθηρωματική πλάκα που δημιουργείται φράζει πάνω από το 74% του αυλού της αρτηρίας, τότε η ποσότητα αίματος που τροφοδοτεί τον καρδιακό μυ, περιφερειακά της στένωσης, είναι ανεπαρκής και λέμε ότι υπάρχει ισχαιμία. Η μειωμένη προσαγωγή του οξυγόνου σε ορισμένα τμήματα της καρδιάς δημιουργεί τον στηθαγχικό πόνο, που εκφράζει στην ουσία τη «δίψα» του μυοκαρδίου για αίμα.
Η εξέλιξη της αθηρωματικής πλάκας μπορεί να γίνει με διαφορετικούς τρόπους. Αλλες φορές οι πλάκες μεγαλώνουν σιγά σιγά με αποτέλεσμα να περιορίζουν όλο και περισσότερο το αίμα προς τον καρδιακό μυ και να έχουμε επιδείνωση της στηθάγχης, με συχνότερα και πιο παρατεταμένης διάρκειας επεισόδια πόνου. Πολλές φορές όμως οι πλάκες αιμορραγούν στο εσωτερικό τους ή αναπτύσσεται θρόμβος (πήγμα αίματος) στην επιφάνειά τους. Οποιο και από τα δύο να συμβεί, το αποτέλεσμα θα είναι η ολική απόφραξη της αρτηρίας. Στην περίπτωση αυτή διακόπτεται τελείως η ροή αίματος προς μια περιοχή της καρδιάς, η οποία, μη λαμβάνοντας οξυγόνο, νεκρώνεται. Η νέκρωση ενός μέρους του μυοκαρδίου είναι το έμφραγμα.
Είναι φανερό επομένως ότι το έμφραγμα του μυοκαρδίου μπορεί να εκδηλώνεται ως «κεραυνός εν αιθρία», η νόσος όμως που το προκαλεί, δηλαδή η αρτηριοσκλήρυνση, έχει αρχίσει πολύ νωρίτερα. Στην πραγματικότητα τα πρώτα στίγματα της αρτηριοσκλήρυνσης, οι λιπαρές γραμμώσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω, κάνουν την εμφάνισή τους από την παιδική ηλικία.
Ηδη από τις αρχές της δεκαετίας του ΄50 σε νεκροτομές σε αμερικανούς στρατιώτες, θύματα του πολέμου της Κορέας, βρέθηκε ότι υπήρχαν αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες τους. Μετά την εμφάνισή της η αρτηριοσκλήρυνση χρειάζεται δεκαετίες για να εξελιχθεί και αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε τα πρώτα συμπτώματα συνήθως μετά την ηλικία των 40 ετών. Πρέπει επίσης να ξέρουμε ότι η αρτηριοσκλήρυνση δεν είναι μια νόσος που προσβάλλει μόνο μια αρτηρία. Μπορεί σε ένα σημείο, π.χ. σε μια από τις αρτηρίες της καρδιάς, να υπάρχει μια μεγαλύτερη αθηρωματική πλάκα και από εκεί να έχουμε τα συμπτώματα της στηθάγχης ή το έμφραγμα. Και οι άλλες αρτηρίες όμως παρουσιάζουν μικρότερες ίσως βλάβες. Γι΄ αυτό πολλές φορές σε έναν άρρωστο που έχει υποστεί έμφραγμα ελέγχουμε με υπερηχογράφημα τις καρωτίδες και την κοιλιακή αορτή για να διαπιστώσουμε τυχόν αθηρωματικές πλάκες και στις περιοχές αυτές.
Θεραπεία της αθηρωματικής πλάκας και των συνεπειών της
Υπάρχει θεραπεία της αρτηριοσκλήρυνσης; Αντιλαμβάνεστε πως αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα για την καρδιολογία που πιθανόν δεν θα απαντηθεί για αρκετά χρόνια ακόμη. Από όσα ξέρουμε για την έναρξη και την εξέλιξη της αρτηριοσκλήρυνσης, τρία είναι τα κρίσιμα σημεία για τη θεραπεία της. Πρώτον, ότι το πιο αποτελεσματικό μέτρο είναι να προλάβουμε, να μην αφήσουμε να δημιουργηθούν αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες μας. Αυτό θα επιτευχθεί αν καταπολεμήσουμε όλους εκείνους τους παράγοντες (υπέρταση, χοληστερόλη, κάπνισμα, καθιστική ζωή) που συμβάλλουν στη δημιουργία της αρτηριοσκλήρυνσης. Αν και η σημασία της αντιμετώπισης προδιαθεσικών παραγόντων ή παραγόντων κινδύνου είναι ζωτικής σημασίας, η πράξη δείχνει ότι δύσκολα κόβεται το τσιγάρο, δύσκολα αποχωριζόμαστε το αυτοκίνητο για να περπατήσουμε και ακόμη πιο δύσκολα περιορίζουμε το κρέας και τα λίπη από τη διατροφή μας. Τα μέτρα που αποσκοπούν στην προφύλαξή μας από την ανάπτυξη της αρτηριοσκλήρυνσης αποτελούν την πρωτογενή πρόληψη.
Ο δεύτερος θεραπευτικός στόχος αφορά τις περιπτώσεις όπου η αθηρωματική πλάκα έχει ήδη δημιουργηθεί και έχουν ήδη παρουσιαστεί οι επιπλοκές της, όπως στηθάγχη ή έμφραγμα του μυοκαρδίου. Αφού θεραπευτεί το οξύ καρδιακό επεισόδιο, στόχος του καρδιολόγου είναι να προφυλάξει τον ασθενή από ένα δεύτερο επεισόδιο. Τα θεραπευτικά μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας ώστε να προλάβουμε μια νέα θρόμβωση ή ρήξη της αθηρωματικής πλάκας, αποφεύγοντας έτσι ένα καινούργιο καρδιακό επεισόδιο, αφορούν τη δευτερογενή πρόληψη.
Εχει γραφεί ότι είμαστε τόσων χρόνων όσο είναι η ηλικία των αρτηριών μας. Γι΄ αυτό ας φροντίσουμε να κρατάμε τις αρτηρίες μας «καθαρές» και ανοικτές για να ζούμε περισσότερα χρόνια.
ΠΗΓΗ : Χρήστος Πίτσαβος αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.