Παρασκευή, 29 Νοεμβρίου 2013

Εγκεφαλικό Επεισόδιο



Το εγκεφαλικό επεισόδιο προκαλείται από αιφνίδια διακοπή της ροής του αίματος προς τον εγκέφαλο.

Ποιες Είναι οι Αιτίες
Σε περίπτωση εγκεφαλικού επεισοδίου διαταράσσεται αιφνίδια η ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο. Υπάρχουν δύο τύποι εγκεφαλικού επεισοδίου:
 • Ο συνηθέστερος τύπος ονομάζεται ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Αυτό συμβαίνει όταν ένα αιμοφόρο αγγείο που καταλήγει στον εγκέφαλο αποφραχθεί ξαφνικά και σταματήσει η ροή του αίματος.

 • Ο δεύτερος τύπος ονομάζεται αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Αυτό συμβαίνει όταν αιμοφόρο αγγείο στον εγκέφαλο υποστεί ρήξη, προκαλώντας αιμορραγία.

Το αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο προκαλείται συνήθως από έναν τραυματισμό και ως εκ τούτου δεν μπορεί να προβλεφθεί. Το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο όμως προκαλείται από απόφραξη αρτηριών, με τον ίδιο τρόπο που προκαλείται και το έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Όταν γίνει αιφνιδίως απόφραξη μιας εκ των καρωτιδικών αρτηριών, τα κύτταρα του εγκεφάλου δεν λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο. Δεν μπορούν να λειτουργήσουν πλέον και πεθαίνουν αν δεν αποκατασταθεί σύντομα η παροχή αίματος. Τα κύτταρα του εγκεφάλου είναι πολύ ευαίσθητα στην έλλειψη οξυγόνου. Αν γίνει απόφραξη μιας μεγάλης αρτηρίας, θα προκληθεί μεγαλύτερη βλάβη σε σύγκριση με μια μικρότερη αρτηρία.

Απόφραξη μιας αρτηρίας προκαλείται συνήθως από ένα θρόμβο αίματος. Θρόμβοι αίματος σχηματίζονται στις καρωτιδικές αρτηρίες λόγω ρήξης του σχηματισμού από τη συσσώρευση λιπιδίων (πλάκα) τα οποία επικάθονται στα τοιχώματα της αρτηρίας. Η δημιουργία της πλάκας (μια διεργασία η οποία ονομάζεται αθηροσκλήρωση) στενεύει την αρτηρία. Όταν ραγίσει αυτή η πλάκα, σχηματίζεται θρόμβος αίματος πάνω από τη ρήξη, ο οποίος μπορεί ν’ αποφράξει ολόκληρη την αρτηρία. Η διεργασία σχηματισμού ενός θρόμβου αίματος πάνω στην πλάκα ονομάζεται αθηροθρόμβωση.

Η αθηροσκλήρωση προκαλεί προοδευτική στένωση των αρτηριών, όπου η πλάκα επικάθεται στο αρτηριακό τοίχωμα. Η αθηροθρόμβωση συμβαίνει όταν ραγίσει η πλάκα και σχηματιστούν θρόμβοι αίματος, οι οποίοι προκαλούν την αιφνίδια απόφραξη μιας αρτηρίας η οποία με τη σειρά της προκαλεί το εγκεφαλικό επεισόδιο.


Ποιες Είναι Οι Προειδοποιητικές Ενδείξεις το Εγκεφαλικού Επεισοδίου

Ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης είναι η πρόληψη. Για να το επιτύχετε, πρέπει να είστε ενήμεροι για τους παράγοντες κινδύνου και να είστε σίγουροι ότι τους έχετε υπο έλεγχο. Επίσης ο ιατρός σας έχει στη διάθεσή του, διάφορα φάρμακα και διαδικασίες, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να αποτρέψετε ένα πρώτο ή το επόμενο εγκεφαλικό επεισόδιο.
Σε πολλές περιπτώσεις το εγκεφαλικό επεισόδιο συμβαίνει χωρίς προειδοποιητικές ενδείξεις. Όμως μερικές φορές υπάρχουν προειδοποιητικά σημεία ότι έχει διαταραχθεί προσωρινά η ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο. Οι ενδείξεις αυτές διαρκούν συνήθως για λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά και ονομάζονται Παροδικό Ισχαιμικό Επεισόδιο ή ΠΙΕ.


Συμπτώματα και Προειδοποιητικές Ενδείξεις του Εγκεφαλικού Επεισοδίου 
Οπτικές Διαταραχές - Βραχυπρόθεσμη τύφλωση ενός οφθαλμού

- Διπλή όραση
- Θαμπή όραση


Εξασθένιση Ισορροπίας
- Ζάλη με αστάθεια βαδίσματος
- Εξασθένιση ακοής

Νευρικές Διαταραχές
- Αιφνίδια εξασθένιση μυών στο μισό του σώματος ή το χέρι
- Μούδιασμα προσώπου, χεριών ή ποδιών

Διαταραχές Ομιλίας και Επικοινωνίας
- Αιφνίδια αδυναμία ομιλίας
- Ακατάλληλη εκφορά λόγου
- Αδυναμία κατανόησης

Αυτά τα προειδοποιητικά συμπτώματα δεν είναι πάντοτε έντονα και μπορεί να εξαφανιστούν μετά από σύντομο χρονικό διάστημα (στην περίπτωση ενός παροδικού επεισοδίου). Εύκολα θα μπορούσε να τα εκλάβει κανείς ως προσωρινή αδυναμία. Κρύβουν όμως μια πραγματική απειλή εγκεφαλικού επεισοδίου.


Ποιοι Είναι οι Παράγοντες Κινδύνου 
Κάθε ξεχωριστός παράγοντας κινδύνου αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Ο συνδυασμός διαφόρων παραγόντων κινδύνου αυξάνει σε ακόμα πιο σημαντικό βαθμό τον κίνδυνο.

Οι παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικό επεισόδιο είναι ίδιοι με εκείνους του εμφράγματος του μυοκαρδίου. Αν υποστείτε εγκεφαλικό επεισόδιο, κινδυνεύετε να υποστείτε και ένα έμφραγμα.

Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες οι οποίοι δεν μπορούν να επηρεαστούν, όπως είναι η ηλικία, το φύλο (οι άνδρες κινδυνεύουν περισσότερο) και το οικογενειακό ιστορικό. Πάντως, ορισμένοι παράγοντες κινδύνου μπορεί να μεταβάλλονται βάσει των επιλογών στον τρόπο ζωής.

Με την ελάττωση των παραγόντων κινδύνου μειώνεται και ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου, εμφράγματος μυοκαρδίου ή άλλων αγγειακών νόσων.


Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικό επεισόδιο είναι οι εξής:

• Η υψηλή πίεση
• Το κάπνισμα
• Η υψηλή χοληστερόλη
• Το υπερβολικό βάρος
• Η ανθυγιεινή διατροφή
• Το άγχος
• Η έλλειψη άσκησης
• Ο διαβήτης
• Οι καρδιακές νόσοι
• Η υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών
• Τα αντισυλληπτικά χάπια

Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά και είναι υπέρβαρες ή υποφέρουν από ημικρανίες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.


Πως θα Μειώσετε τον Κίνδυνο Εγκεφαλικού Επεισοδίου

• Να μην καπνίζετε
• Να κάνετε υγιεινή διατροφή
• Να γυμνάζεστε τακτικά
• Να διατηρείτε το βάρος σας σε κανονικά επίπεδα
• Να αποφεύγετε το άγχος
• Να διατηρείτε χαμηλή τη χοληστερόλη σας
• Να διατηρείτε χαμηλή την πίεσή σας
• Να αποφεύγετε την υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών

Οι ασθενείς με διαβήτη είναι πολύ σημαντικό να ακολουθούν τις παραπάνω συμβουλές και να παρακολουθούν τη γλυκόζη του αίματός τους τακτικά για τη μείωση του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι γυναίκες που παίρνουν αντισυλληπτικά χάπια πρέπει να μιλήσουν με τον ιατρό ή το γυναικολόγο τους για να διαπιστώσουν αν διατρέχουν κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.


ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΥ

  • Ξαφνική αδυναμία σε ένα άνω ή κάτω άκρο, σε μια πλευρά του σώματος.
  • Ξαφνικό μούδιασμα σε μια πλευρά του προσώπου ή του σώματος.
  • Ξαφνική θολούρα ή απώλεια της όρασης, ιδιαίτερα σε ένα μόνο μάτι.
  • Ξαφνική δυσκολία στην ομιλία ή ξαφνική αδυναμία να καταλάβετε τι λέει κάποιος.
  • Ξαφνική ζάλη ή απώλεια της ισορροπίας.
  • Ξαφνικός βασανιστικός πονοκέφαλος.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Αρτηριακή υπέρταση
Έλεγχος αρτηριακής πίεσης κάθε 2 χρόνια. Η μείωση της ‘μικρής’ αρτηριακής πίεσης έστω και λίγο, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σχεδόν στο μισό.
Κολπική μαρμαρυγή (είδος ταχυπαλμίας)
Η βαρφαρίνη ή η ασπιρίνη μπορούν να βοηθήσουν. Σχετικά με την βαρφαρίνη ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
Αθηροσκλήρυνση (αρτηριοσκλήρωση) και υψηλά επίπεδα χοληστερόλης
Να ελέγχετε τακτικά τα επίπεδα χοληστερόλης σας, να τρώτε τροφές φτωχές σε λιπαρά και να ασκείστε συχνά.
3-6 μήνες ύστερα από μια ισχαιμική προσβολή
Αν έχετε προειδοποιητικές ενδείξεις μιας παροδικής ισχαιμικής προσβολής, ο γιατρός μπορεί να σας δώσει θεραπείες που μειώνουν την πιθανότητα για εγκεφαλικό επεισόδιο.
Καρδιακή ανεπάρκεια και ανάπτυξη θρόμβων στην καρδιά
Αντιπηκτικά φάρμακα ή ασπιρίνη
Κάπνισμα (το αίμα γίνεται πιο επιρρεπές στην θρόμβωση, ανεβαίνει η αρτηριακή πίεση και βλάπτεται ο έσω χιτώνας των αγγείων. Όσο περισσότερο καπνίζετε, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος)
Σταματήστε το κάπνισμα και ενημερωθείτε για στρατηγικές που μπορούν να σας βοηθήσουν.
Διαβήτης
Ακολουθείστε τις συστάσεις του γιατρού για τη διατροφή και τη φαρμακευτική αγωγή με στόχο τη μείωση του σακχάρου.
Αυξημένο σάκχαρο
Συζητήστε με τον γιατρό σας πώς θα χάσετε βάρος με ένα πρόγραμμα λογικής δίαιτας.
Παχυσαρκία (θεωρείστε παχύσαρκοι αν ζυγίζετε 20% περισσότερο από ότι θα έπρεπε)
Αν έχετε μηχανικές καρδιακές βαλβίδες, θα πρέπει να παίρνετε βαρφαρίνη και να κάνετε τακτικές εξετάσεις αίματος για να επιβεβαιωθεί ότι η δόση είναι σωστή.
Θρόμβοι αίματος
Συμπεριλάβετε στη δίαιτα σας βιταμίνη Ε
Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Ε
Φυτικά έλαια, ξηροί καρποί, σπόροι, φύτρο σιταριού, φυλλώδη πράσινα λαχανικά











Κυριακή, 24 Νοεμβρίου 2013

Πότε διογκώνονται (πρήζονται) οι λεμφαδένες;

Περίπου 500-600 λεμφαδένες υπάρχουν στο ανθρώπινο σώμα. Οι λεμφαδένες είναι μικροί σχηματισμοί μεγέθους ολίγων χιλιοστών, οι οποίοι φιλτράρουν υγρά, που κυκλοφορούν στο σώμα κι έτσι αποτελούν σταθμοί συλλογής ξένων σωμάτων, όπως βακτηρίων ιών ή καρκινικών κυττάρων. Στη συνέχεια λευκά αιμοσφαίρια επιτίθενται επί των συλλεχθέντων ξένων σωμάτων εντός των λεμφαδένων και τα εξολοθρεύουν. Οι φυσιολογικοί λεμφαδένες (λεμφογάγγλια), το σχήμα των οποίων μοιάζει με αυτό των νεφρών, είναι ευκίνητοι και ελαστικοί και λειτουργούν ως «ισθμός» μέσω του οποίου συγκρατούνται υπολείμματα κατεστραμμένων κυττάρων, νεοπλασματικά κύτταρα αλλά και ξένα σωματίδια, μικρόβια κ.λπ. Τα μέρη του σώματός μας όπου συνήθως εντοπίζονται διογκωμένοι λεμφαδένες είναι ο λαιμός, οι μασχάλες και οι βουβωνικές χώρες. Εσωτερικές λεμφαδενικές διογκώσεις μπορούν όμως να παρουσιαστούν και στους πνεύμονες, στην κοιλιά καθώς και σε άλλα, σπανιότερα μέρη.
Σε ποιές παθήσεις πρήζονται οι λεμφαδένες;
Τα νοσήματα που μπορούν να δώσουν την εικόνα παθολογικής λεμφαδενικής διόγκωσης είναι αρκετά, με σημαντικότερα τα εξής:

Λοιμώδη νοσήματα. Κάποιες ιογενείς λοιμώδεις νόσοι συχνά συνοδεύονται από πρησμένους λεμφαδένες. Μερικές από αυτές είναι 
  • η ερυθρά,
  • η ιλαρά,
  • η ανεμοβλογιά,
  • ο έρπης,
  • η λοιμώδης μονοπυρήνωση,
  • το AIDS κ.ά.

Επίσης κάποιες μικροβιακές λοιμώξεις όπως
  • η φυματίωση,
  • η βρουκέλλωση,
  • η οστρακιά κ.λπ.,

ενώ το ίδιο σύμπτωμα μπορεί να εμφανίζεται και σε αρκετά παρασιτικά νοσήματα όπως
  • η τοξοπλάσμωση,
  • η λεϊσμανίαση,
  • η ακτινομυκητίαση κ.λπ.

Νεοπλασίες. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν όλα
  • τα κακοήθη νεοπλάσματα,
  • λεμφώματα,
  • λευχαιμίες και
  • άλλα σπάνια κακοήθη νοσήματα που μπορεί να χαρακτηρίζονται από διογκωμένους λεμφαδένες.

Αυτοάνοσα νοσήματα. Τα νοσήματα του συνδετικού ιστού όπως αποκαλούνται διαφορετικά τα αυτοάνοσα, για παράδειγμα
  • ο λύκος,
  • η ρευματοειδής αρθρίτιδα,
  • η σαρκοείδωση,
  • η αμυλοείδωση κ.λπ., μπορούν επίσης να συνοδεύονται από παθολογικούς λεμφαδένες.

Πόσο επικίνδυνη είναι η διόγκωση των λεμφαδένων;
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η ηλικία και η πιθανή ευαισθησία του ασθενούς καθώς και το μέγεθος των διογκωμένων λεμφαδένων, η σύστασή τους και η διάρκεια της διόγκωσης παίζουν σημαντικό ρόλο στη διάγνωση. Ειδικά στα μικρά παιδιά εντοπίζονται συχνά πρησμένοι λεμφαδένες, κάτι που όμως θεωρείται φυσιολογικό. Κάθε ανησυχητική διαπίστωση κατά την ψηλάφηση ωστόσο πρέπει να οδηγεί αμέσως στον γιατρό.
Eργαστηριακός έλεγχος.
Ο αιματολογικός έλεγχος θα μας δώσει μια εικόνα της γενικής κατάστασης της υγείας του ασθενούς, ενώ κάποιες ειδικές αιματολογικές εξετάσεις ή η ανίχνευση αντισωμάτων κατά ορισμένων ιών, μπορεί και να αποκαλύψει την αιτία της διόγκωσης, όπως στην περίπτωση των διογκωμένων λεμφαδένων φλεγμονώδους αιτιολογίας.
Η πρώτη απεικονιστική εξέταση που χρειάζεται να ζητηθεί είναι το υπερηχογράφημα. Εξέταση εύκολη, ανώδυνη και άριστα ανεκτή από τον ασθενή, είναι σε θέση σε ικανά χέρια να μας δώσει πληροφορίες, όχι απλά εφάμιλλες τη αξονικής ή και της μαγνητικής τομογραφίας, αλλά να προσεγγίσει και αυτήν ακόμα την ιστολογική ταυτότητα της διόγκωσης. Σε μεμονωμένες, πάντως, περιπτώσεις, θα χρειασθεί να συμπληρωθεί ο απεικονιστικός έλεγχος με αξονική και σπανιότερα, μαγνητική τομογραφία. Οι εξετάσεις αυτές θα πρέπει να γίνουν με χορήγηση σκιαγραφικής και παραμαγνητικής ουσίας αντίστοιχα. Ο απεικονιστικός έλεγχος θα μας πληροφορήσει για το μέγεθος της διόγκωσης, για το αν είναι συμπαγής ή κυστική και για τη σχέση της με τα μεγάλα αγγεία ή άλλα σημαντικά όργανα. Τα στοιχεία αυτά θα βοηθήσουν και στο σχεδιασμό ενδεχόμενης χειρουργικής επέμβασης για την αφαίρεση του όγκου.
Με την ολοκλήρωση του απεικονιστικού ελέγχου, έχουν συλλεχτεί αρκετές πληροφορίες, ώστε να μπορούμε, στις περισσότερες περιπτώσεις, να προχωρήσουμε στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ωστόσο, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε την ιστολογική ταυτότητα της διόγκωσης, για παράδειγμα όταν πρόκειται να προχωρήσουμε σε μεγάλη και ακρωτηριαστική επέμβαση, όπως ο λεμφαδενικός καθαρισμός. Στις περιπτώσεις αυτές, προχωρούμε σε παρακέντηση της διόγκωσης. Η παρακέντηση με λεπτή βελόνα και η λήψη υλικού για κυτταρολογική εξέταση (FNA) μπορεί σε μεγάλο ποσοστό να αποκαλύψει την ιστολογική ταυτότητα της διόγκωσης.
Αν η κυτταρολογική εξέταση δεν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, είναι προτιμότερο να επαναληφθεί, παρά να προχωρήσουμε σε ανοικτή βιοψία. Η ανοικτή βιοψία έχει το μειονέκτημα ότι παραβιάζει τα όρια του όγκου και σε περιστατικά κακοήθειας ενδέχεται να οδηγήσει σε ανεπιθύμητη διασπορά. Σε ειδικές περιπτώσεις πάντως, όπως στα λεμφώματα, η ανοικτή βιοψία ίσως να είναι απαραίτητη. Η τομή για την ανοικτή βιοψία θα πρέπει να είναι τέτοια, ώστε να μπορεί σε δεύτερο χρόνο, να επεκταθεί για την ολική αφαίρεση του όγκου ή για να διενεργηθεί λεμφαδενικός καθαρισμός του τραχήλου.
Με την ολοκλήρωση των διαγνωστικών εξετάσεων, λαμβάνεται η απόφαση για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της διόγκωσης.
Η οποιαδήποτε διόγκωση λεμφαδένα στο σώμα μας, θα πρέπει να μας οδηγήσει άμεσα στον ιατρό. Οι διογκωμένοι λεμφαδένες είναι τα καμπανάκια που χτυπούν πάντα όταν τα όργανα που φρουρούν πάσχουν από οτιδήποτε.


Αλέξανδρος Γιατζίδης, M.D.

Πέμπτη, 14 Νοεμβρίου 2013

Νάτριο και κάλιο: Οι φυσιολογικές τιμές



 

Το νάτριο (sodium) και το κάλιο (potassium) είναι δύο βασικοί ηλεκτρολύτες του σώματος. Ονομάζονται ηλεκτρολύτες διότι έχουν ένα μικρό ηλεκτρικό φορτίο όταν διαλύονται στα υγρά του σώματος βοηθώντας έτσι να μεταδίδονται τα νευρικά σήματα (ονομάζονται και ιόντα). Υπάρχουν και άλλοι ηλεκτρολύτες στο σώμα όπως π.χ. το χλώριο, το μαγνήσιο και το ασβέστιο.
Οι τιμές του νατρίου, του καλίου και των άλλων ηλεκτρολυτών πρέπει να βρίσκονται σε μια ισορροπία που είναι απαραίτητη για την καλή και σωστή λειτουργία των κυττάρων και των οργάνων του σώματος . Μεταξύ άλλων, το νάτριο και το κάλιο ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση του αίματος. Μια διατροφή πλούσια σε νάτριο και φτωχή σε κάλιο είναι σε θέση να αυξήσει την αρτηριακή πίεση.
Νάτριο
Το νάτριο βρίσκεται κυρίως στο υγρό που περιβάλλει τα κύτταρα, δηλαδή στον εξωκυττάριο χώρο. Οταν συνδέεται με το χλώριο παράγεται μια ουσία που λέγεται χλωριούχο νάτριο και είναι αυτό που κοινώς ονομάζεται αλάτι και υπάρχει σε πολλές επεξεργασμένες τροφές. Οι φυσικές τροφές δεν περιέχουν πολύ αλάτι το οποίο όμως χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία τροφίμων γιατί λειτουργεί ως συντηρητικό. Όταν καταναλώνουμε τροφές πλούσιες σε νάτριο (δηλαδή αλάτι) το σώμα αποβάλει το υπερβάλλον νάτριο με τα ούρα αλλά τα νεφρά ορισμένων ανθρώπων δεν μπορούν να το κάνουν αυτό εύκολα.
Το νάτριο παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του νερού του οργανισμού. Επίσης, η είσοδος και η έξοδος νατρίου από ορισμένα κύτταρα είναι απαραίτητη για την πραγματοποίηση βασικών λειτουργιών του σώματος. Παραδείγματος χάριν, για να εκτελεστούν οι διεργασίες στον εγκέφαλο, το νευρικό σύστημα και τους μυς είναι αναγκαία η δημιουργία ηλεκτρικών σημάτων για τη μεταξύ των κυττάρων επικοινωνία. Τα ηλεκτρικά αυτά σήματα δημιουργούνται από τη μετακίνηση του νατρίου. Ετσι, πολύ μεγάλη ή πολύ μικρή συγκέντρωση νατρίου στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία στα συγκεκριμένα κύτταρα και σε ακραίες περιπτώσεις ακόμα και το θάνατο.
Αύξηση του νατρίου στον οργανισμό, δηλαδή υπερνατριαιμία, παρατηρείται όταν υπάρχει περίσσεια νατρίου σε σχέση με το νερό. Οι αιτίες που οδηγούν σε υπερνατριαιμία μπορεί να είναι πολλαπλές και περιλαμβάνουν τις παθήσεις των νεφρών, τη χαμηλή πρόσληψη νερού και τις μεγάλες απώλειες νερού με τις διάρροιες ή και τους εμέτους.
Χαμηλή συγκέντρωση νατρίου, δηλαδή υπονατριαιμία παρατηρείται όταν υπάρχει σχετική αύξηση στο νερό του σώματος σε σχέση με το νάτριο. Η υπονατριαιμία μπορεί να οφείλεται σε παθήσεις που αφορούν το συκώτι ή τα νεφρά, σε συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, σε εκτεταμένα εγκαύματα κ.λπ. Εμφανίζονται συμπτώματα, όπως ατονία, ναυτία, σύγχυση, λήθαργος. Στα αρχικά στάδια, η υπονατριαιμία μπορεί να είναι χωρίς συμπτώματα ή η συμπτωματολογία να είναι ήπια. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις υπονατριαιμίας, μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί, εμβροντησία, κώμα.
Οι φυσιολογικές τιμές νατρίου στο αίμα είναι 135-145 χιλιοστοϊσοδύναμα ανά λίτρο (mEq/L).
Στις χώρες της Δύσης, η μέση κατανάλωση νατρίου αντιστοιχεί σε 3.400 mg την ημέρα, όταν η συνιστώμενη πρόσληψη για τους υγιείς ενήλικες είναι έως 2.400 mg (ποσότητα που αντιστοιχεί σε 6 γραμμάρια αλατιού) και για όσους πάσχουν από υπέρταση ή νεφροπάθεια μόλις 1.500 mg. Οι συστάσεις αυτές σημαίνουν πως οι υγιείς άνθρωποι δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 1 κουταλάκι αλάτι την ημέρα και οι ασθενείς το μισό.
ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΝΑΤΡΙΟ
                               
ΤΡΟΦΕΣ
(100 g) NΑΤΡΙΟ mg         ΚΑΛΙΟ mg
Γάλα φρέσκο πλήρες     50           150
Γάλα σκόνη πλήρες        440         1270
Γάλα σκόνη αποβουτυρωμένο 550         1650
Γιαούρτι στραγγισμένο                71           150
Βούτυρο αλατισμένο     870         15
Φυστικοβούτυρο             350         700
Μαργαρίνη αλατισμένη              800         5
Ψωμί άσπρο φρυγανισμένο       640         130
Μπισκότα τύπου “cream crackers”          610         120
Πιτυρούχα σκευάσματα               1670       1070
Corn Flakes         1160       99
Κρέας κονσέρβα (λάντσεον μητ)             1050       140
Κρέας κονσέρβα (κορν μπηφ)   950         140
Σαλάμι                 1850       160
Λουκάνικα         1100       190
Συκώτι (τηγανητό)          190         300
Ψάρια καπνιστά              1200       360
Τυρί επαλειφόμενο        1170       150
Τυρί Camembert              1410       110
Τυρί φέτα           1260       70
Τυρί Danish Blue              1420       190
Ξηροί καρποί ανάλατοι                4              470
Ξηροί καρποί αλατισμένοι          440         680
Κύβοι βοδινού 10300    730
 Κάλιο

Το κάλιο, ο άλλος βασικός ηλεκτρολύτης του οργανισμού, βρίσκεται κυρίως στο εσωτερικό των κυττάρων, δηλαδή στον ενδοκυττάριο χώρο. Και το κάλιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων. Ιδιαίτερα, το κάλιο παίζει σημαντικό ρόλο στην ομαλή ρύθμιση των καρδιακών παλμών και στη λειτουργία των μυών του σώματος.
Μεγάλη αύξηση (υπερκαλιαιμία) ή μείωση (υποκαλιαιμία) των επιπέδων καλίου στον οργανισμό μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες στο νευρικό σύστημα, ενώ μπορεί να προκληθούν έως και δυνητικά θανατηφόρες αρρυθμίες στην καρδιά.Το κάλιο φυσιολογικά αποβάλλεται από τα νεφρά. Οποιαδήποτε δυσλειτουργία των νεφρών μπορεί να οδηγήσει σε κατακράτηση του καλίου και σημαντική αύξηση των επιπέδων αυτού στο αίμα. Επίσης, ορισμένα φάρμακα (π.χ. καλιοσυντηρητικά διουρητικά, αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης κ.ά.) μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα πρόκλησης υπερκαλιαιμίας, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει και κάποιου βαθμού νεφροπάθεια.

Υποκαλιαιμία μπορεί να παρατηρηθεί όταν ο οργανισμός έχει μεγάλες απώλειες καλίου. Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί σε παθήσεις των νεφρών, ύστερα από πολλαπλούς εμέτους ή και διάρροιες, μετά τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων, όπως είναι τα διουρητικά κ.λπ.
Οι φυσιολογικές τιμές καλίου στο αίμα είναι 3,5-5,0 χιλιοστοϊσοδύναμα ανά λίτρο (mEq/L).
Για να διατηρηθούν στα φυσιολογικά επίπεδα οι τιμές καλίου και νατρίου του οργανισμού συστήνεται οι ενήλικοι ημερησίως να καταναλώνουν περίπου 1.500 χιλιοστόγραμμα (mg) νατρίου και περίπου 3.000-4.000 χιλιοστόγραμμα (mg) καλίου την ημέρα (σύμφωνα με συστάσεις που εξέδωσε στις 31 Ιανουαρίου 2013 ο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), οι ενήλικες πρέπει να τρώνε καθημερινά τουλάχιστον 3.510 mg καλίου).
Αυτό σημαίνει ότι η καθημερινή διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει δημητριακά, φρούτα και λαχανικά (περιέχουν νάτριο), ενώ πρέπει να αποφεύγονται οι προκατασκευασμένες και κονσερβοποιημένες τροφές, οι οποίες περιέχουν μεγάλες ποσότητες αλατιού, δηλαδή νάτριο. στις πλούσιες σε κάλιο τροφές συμπεριλαμβάνονται φασόλια και αρακάς, τα καρύδια, το σπανάκι, το λάχανο και ο μαϊντανός οι μπανάνες, η παπάγια και οι χουρμάδες.

ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΚΑΛΙΟ
                               
ΤΡΟΦΕΣ
(100 g) NΑΤΡΙΟ     mg     ΚΑΛΙΟ  mg
Αβοκάντο           10           280
Αχλάδι 2              130
Μήλο    2              120
Καρπούζι             4              120
Πορτοκάλι          3              200
Σύκο      2              270
Δαμάσκηνο        2              260
Λεμόνι (χυμός)                 2              140
Μπανάνα           1              350
Πατάτες βραστές            3              330
Σκόνη Κακάο     950         1300
Λάχανο ωμό      9              240
Μαρούλι ωμό   9              240
Σπανάκι βραστό              120         490
Ντομάτα ωμή    3              290
Κρεμμύδι            10           140
Σκόρδο                 18           373
Πιπεριές πράσινες ωμές               2              210
Μπάμιες              7              190
Φασόλια             28           850
Πράσο βρασμένο            6              280
 Υπέρταση

Τροφές πλούσιες σε νάτριο και φτωχές σε κάλιο μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη αρτηριακή πίεση. Το νάτριο συνηθίζει να βρίσκεται στο χώρο μεταξύ των κυττάρων και εκεί κατακρατεί νερό μέσω του φαινομένου της όσμωσης. Αυτό εμποδίζει το οξυγόνο και τα άλλα θρεπτικά συστατικά που κυκλοφορούν στο αίμα να περάσουν μέσα στα κύτταρα και η καρδιά αναγκάζεται να σπρώχνει πιο δυνατά για να κάμψει την αντίσταση, δηλαδή αυξάνεται η αρτηριακή πίεση του αίματος.
Αντίθετα, όταν υπάρχει λίγο νάτριο στο εξωκυττάριο υγρό και αρκετό κάλιο στο εσωτερικό του κυττάρου, η κατακράτηση νερού είναι μικρή έξω από τα κύτταρα και η καρδιά δεν χρειάζεται να αυξήσει την αρτηριακή πίεση προκειμένου το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά να εισέλθουν μέσα στα κύτταρα. Δηλαδή η διαφορά της συγκέντρωσης του νατρίου και καλίου κατά μήκος της κυτταρικής μεμβράνης ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση.
Η υπερκατανάλωση νατρίου κοστίζει ετησίως τη ζωή 2,3 εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με μία νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ που παρουσιάσθηκε το 2013. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το 15% όλων των θανάτων από έμφραγμα, εγκεφαλικό και άλλα καρδιαγγειακά νοσήματα έχει αιτία την υπερβολική κατανάλωση νατρίου.
Να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα, η κατανάλωση νατρίου είναι ιδιαίτερα υψηλή. Σύμφωνα με μελέτες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, η μέση πρόσληψη νατρίου ήταν πριν λίγα χρόνια  4 γραμμάρια την ημέρα,  υπερδιπλάσια από την συνιστώμενη ποσότητα. Το περισσότερο νάτριο που καταναλώνουμε προέρχεται από το ψωμί.
Από την άλλη μεριά η αύξηση της κατανάλωσης καλίου μπορεί να μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο, σύμφωνα με μία νέα, μεγάλη μελέτη που δημοσιεύεται στην «Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση» (BMJ) το 2013. Η μελέτη, που βασίζεται στην συνδυασμένη ανάλυση 33 προγενέστερων στις οποίες είχαν συμμετάσχει πάνω από 128.000 εθελοντές, κατέληξε στο συμπέρασμα πως η κατανάλωση 3-4 γραμμαρίων καλίου την ημέρα μπορεί να ελαττώσει την αρτηριακή πίεση και να μειώσει κατά 24% τον κίνδυνο εγκεφαλικού. Οι ερευνητές εικάζουν ότι ανάλογο όφελος στην αρτηριακή πίεση θα έχει η αύξηση της πρόσληψης καλίου και από τα παιδιά, αλλά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να επιβεβαιωθεί αυτό.