Κυριακή, 31 Ιουλίου 2011

Τι είναι η Χρόνια Μυελογενής Λευχαιμία (ΧΜΛ);

Η χρόνια μυελογενής λευχαιμία (ΧΜΛ) είναι μία από τις τέσσερις πιο συνηθισμένες μορφές λευχαιμίας. Η παγκόσμια επίπτωση της ΧΜΛ είναι ένα ή δύο περιστατικά, ανά 100.000 άτομα το χρόνο, ενώ παράλληλα ευθύνεται για το 15% του συνόλου των περιστατικών λευχαιμίας στους ενήλικες. 1 Η ΧΜΛ συνήθως εμφανίζεται στη μέση ηλικία - στα 45 με 55 έτη κατά μέσο όρο.1 Περίπου το 2% των περιστατικών που διαγιγνώσκονται με ΧΜΛ, είναι παιδιά.2 Στην Ελλάδα, υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 1200 ασθενείς με ΧΜΛ.
Η ΧΜΛ είναι μια αιματολογική κακοήθεια, στην οποία τα λευκά αιμοσφαίρια δεν ωριμάζουν, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται σε μεγάλους αριθμούς. Χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μιας χρωμοσωμικής ανωμαλίας, γνωστής και ως χρωμόσωμα Φιλαδέλφειας (Ph). To χρωμόσωμα Ph δημιουργείται από την ανταλλαγή γενετικού υλικού μεταξύ των χρωμοσωμάτων 9 και 22. Ένα αποσπασμένο μέρος του χρωμοσώματος 22 μετατίθεται στο χρωμόσωμα 9 και ένα μέρος του χρωμοσώματος 9 μετατίθεται στο χρωμόσωμα 22, ένα φαινόμενο το οποίο ονομάζεται «αντιμετάθεση». Το βραχύ χρωμόσωμα 22 που προκύπτει ως αποτέλεσμα αυτού του φαινομένου, ονομάζεται χρωμόσωμα Φιλαδέλφειας.Το χρωμόσωμα αυτό εντοπίζεται σε όλους σχεδόν τους ασθενείς με ΧΜΛ (95%-100%) και οδηγεί στην παραγωγή μιας υβριδικής, παθολογικής κινάσης της τυσορίνης (ΤΚ), με αποτέλεσμα την υπερλειτουργία της. Αυτή η παθολογική κινάση της τυροσίνης ονομάζεται Bcr-Abl, χαρακτηρίζει τη ΧΜΛ και είναι μια εξειδικευμένη πρωτεΐνη, η οποία διαταράσσει τον φυσιολογικό ρυθμό παραγωγής των λευκών αιμοσφαιρίων και όχι μόνο.
Πρόσφατα δεδομένα αποδεικνύουν, ότι η θνησιμότητα της θετικής για το χρωμόσωμα Φιλαδέλφειας (Ph+) ΧΜΛ έχει μειωθεί ραγδαία μετά την εισαγωγή του imatinib το 2001. Στις ΗΠΑ, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία εκτιμά ότι το 2006 διεγνώσθησαν 4.500 νέες περιπτώσεις ΧΜΛ, ενώ καταγράφηκαν 600 θάνατοι.3 Ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει μείωση της θνησιμότητας κατά 75% από το 2001, όπου διεγνώσθησαν 4.600 νέα περιστατικά ΧΜΛ και καταγράφηκαν 2.400 θάνατοι.4
Σχηματισμός του Χρωμοσώματος Ph
Διάγνωση και Στάδια της ΧΜΛ
Διάγνωση:Η διάγνωση της ΧΜΛ γίνεται με τους ακόλουθους τρόπους:
1) Με εξέταση του καρυοτύπου στο μυελό των οστών
2) Με μία τεχνική που ονομάζεται FISH, που γίνεται στο μυελό των οστών ή στο περιφερικό αίμα και
3) Με μία ακόμα πιο εξειδικευμένη μοριακή τεχνική που ονομάζεται RT-PCR, που γίνεται επίσης είτε στο μυελό των οστών είτε στο περιφερικό αίμα.
Στάδια:
Μετά τη διάγνωση της ΧΜΛ, ο περαιτέρω έλεγχος καθορίζει το στάδιο ή την έκταση της νόσου και βοηθά στην ανάπτυξη του σχεδίου θεραπείας. Τα στάδια της ΧΜΛ περιλαμβάνουν:
Χρόνια Φάση:
Κατά το αρχικό στάδιο της νόσου υπάρχουν λίγα άωρα κύτταρα (βλάστες) στο περιφερικό αίμα και στο μυελό των οστών, ενώ τα συμπτώματα μπορεί να είναι ή να μην είναι εμφανή. Το στάδιο αυτό μπορεί να διαρκέσει από μερικούς μήνες έως και μερικά χρόνια. Η πλειοψηφία των ασθενών απευθύνονται στον ιατρό τους ευρισκόμενοι σε αυτό το στάδιο, ενώ τα συμπτώματα που συνήθως συνοδεύουν τον ασθενή είναι εμμένουσα κόπωση, απώλεια ενέργειας, πυρετός, απώλεια όρεξης, εφίδρωση κατά την διάρκεια της νύκτας ή διόγκωση του σπλήνα. Χωρίς θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου σε αυτό το στάδιο, η νόσος εκτρέπεται γρήγορα σε επόμενη φάση, την επιταχυνόμενη ή ακόμα και τη βλαστική.
Επιταχυνόμενη Φάση:
Περισσότεροι βλάστες βρίσκονται στο αίμα και το μυελό των οστών, ενώ τα φυσιολογικά κύτταρα είναι λιγότερα. Συχνά τα συμπτώματα είναι εμφανή, κυρίως αναιμία και σπληνομεγαλία.
Βλαστική Φάση:
Αριθμός βλαστών μεγαλύτερος από 30% των φυσιολογικών ανευρίσκεται στο αίμα ή στον μυελό των οστών, οι οποίοι μπορεί να σχηματίσουν όγκους εκτός μυελού των οστών. Αναφέρεται και ως «βλαστική κρίση», μια κατάσταση κατά την οποία ο αυξημένος αριθμός βλαστών προκαλεί απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις, σοβαρή αναιμία, αιμορραγικές εκδηλώσεις και τελικά τον θάνατο του ασθενούς.
Θεραπεία και Ανταπόκριση
Ο κύριος στόχος της θεραπείας: Η εξάλειψη του Χρωμοσώματος Ph
Ο έλεγχος των σημείων και των συμπτωμάτων της ΧΜΛ, η μείωση του αριθμού των λευκών αιμοσφαιρίων και η πρόληψη της εξέλιξης της ΧΜΛ προς τις τελικές φάσεις της νόσου, είναι πολύ σημαντικοί στόχοι της θεραπείας. Καθώς η ΧΜΛ προκαλείται από μια συγκεκριμένη γενετική ανωμαλία, η εξάλειψη του χρωμοσώματος Ph αποτελεί τον κύριο σκοπό της θεραπείας.
Η επιτυχής θεραπευτική αντιμετώπιση της ΧΜΛ συνοδεύεται από τη μείωση ή και εξάλειψη του παθολογικού χρωμοσώματος Φιλαδέλφεια στον καρυότυπο.
Η πλήρης εξάλειψη του χρωμοσώματος Ph από τον μυελό των οστών θεωρείται ως πλήρης κυτταρογενετική ανταπόκριση. Έχει φανεί ότι, για διάφορες θεραπείες της ΧΜΛ, υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ της κυτταρογενετικής ανταπόκρισης και της παράτασης της επιβίωσης.
Πριν την είσοδο στην κλινική πράξη του imatinib το 2001, η θεραπεία ήταν μάλλον παρηγορητική. Η ιντερφερόνη, μία μη ειδική θεραπεία, που οδήγησε σε εξάλειψη του χρωμοσώματος σε ένα μικρό ποσοστό των ασθενών, συνοδευόταν από αρκετές παρενέργειες και από δυσκολία στον τρόπο χορήγησης (καθημερινές υποδόριες ενέσεις). Η μεταμόσχευση μυελού των οστών, που μέχρι το 2001 θεωρείτο η μοναδική θεραπευτική επιλογή που οδηγεί σε ίαση τους ασθενείς με ΧΜΛ, έχει υψηλά ποσοστά θνητότητας και νοσηρότητας, ενώ πρέπει να έχει εξασφαλιστεί προηγουμένως η ύπαρξη κατάλληλου δότη. Επιπλέον η μεταμόσχευση δεν είναι δυνατή σε ασθενείς μεγάλης ηλικίας.
Το imatinib, μία από του στόματος θεραπεία, αποτέλεσε επανάσταση στη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου όταν εισήχθη στην κλινική πράξη το 2001. Στοχεύοντας εκλεκτικά τα παθολογικά, Φιλαδέλφεια θετικά κύτταρα, το imatinib οδηγεί σε πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα, διατηρώντας το 95% των ασθενών εν ζωή ύστερα από 5 χρόνια θεραπείας, εξασφαλίζοντας πολύ καλή ποιότητα ζωής με ελάχιστη εμφάνιση παρενεργειών.5
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που εκδόθηκαν πρόσφατα από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για τη Λευχαιμία (ELN - European Leukemia Network), όλοι οι ασθενείς με ΧΜΛ πρέπει να αρχίζουν θεραπεία με imatinib στην ελάχιστη δόση των 400 mg ημερησίως με δυνατότητα κλιμάκωσης της δόσης σε 600 - 800 mg ημερησίως υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μη ικανοποιητικής ανταπόκρισης.6
Στις περιπτώσεις εκείνες που δεν επιτυγχάνεται η επιθυμητή ανταπόκριση ακόμα και σε μεγαλύτερες δόσεις του imatinib ή εμφανίζονται σημαντικές παρενέργειες υπό imatinib, είναι διαθέσιμοι 2ης γενιάς αναστολείς τυροσινικής κινάσης της Bcr-Abl. Το dasatinib είναι ένας τέτοιος αναστολές 2ης γενιάς που κυκλοφορεί από το 2007.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα το nilotinib, ένας ακόμα πιο εκλεκτικός αναστολέας τυροσινικής κινάσης της Bcr-Abl. Η αποτελεσματικότητα του nilotinib, που στοχεύει ακόμα πιο ισχυρά και εκλεκτικά την Bcr-Abl, την καθοριστική δηλαδή παθογενετική βλάβη της ΧΜΛ, επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα κλινικών μελετών σε ασθενείς με ΧΜΛ, που είχαν προηγουμένως αναπτύξει αντίσταση ή παρενέργειες στο imatinib.
Το nilotinib, χορηγούμενο από του στόματος δις ημερησίως, όπως έδειξαν οι κλινικές μελέτες, προσφέρει υψηλή, άμεση και με διάρκεια ανταπόκριση στους ασθενείς εκείνους που δεν ανταποκρίνονται ή που δεν μπορούν να λάβουν το imatinib λόγω παρενεργειών. Η μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών σε αρχικά στάδια της νόσου πέτυχε Πλήρη Αιματολογική Ανταπόκριση (δηλ. ομαλοποίηση της γενικής αίματος), ενώ το 57% και 41% των ασθενών πέτυχαν Μέγιστη και Πλήρη Κυτταρογενετική Ανταπόκριση αντίστοιχα (δηλαδή σημαντική μείωση ή και εξάλειψη του χρωμοσώματος Φιλαδέλφεια στο μυελό των οστών).7
H κυτταρογενετική ανταπόκριση, δηλ. η μείωση του αριθμού των κυττάρων Ph+ τα οποία ανιχνεύονται με μία εξέταση που ονομάζεται καρυότυπος μυελού των οστών, θεωρείται παραδοσιακά ως ένδειξη αποτελεσματικότητας μιας συγκεκριμένης θεραπείας.
Επίσης πολύ σημαντικό είναι το γεγονός ότι το nilotinib επιδεικνύει εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας, εξασφαλίζοντας μία πολύ καλή ποιότητα ζωής στους ασθενείς αφού η εμφάνιση παρενεργειών δεν είναι συχνή. 8

Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας της ΧΜΛ αξιολογείται βάσει δυο καθιερωμένων κριτηρίων: την αιματολογική και την κυτταρογενετική ανταπόκριση.
Αιματολογική Ανταπόκριση
Η πλήρης αιματολογική ανταπόκριση ορίζεται ως η ομαλοποίηση της γενικής αίματος, που διαρκεί τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες, και η οποία ουσιαστικά αναγνωρίζει το βαθμό στον οποίο η πιο εμφανής παθολογική κατάσταση της ΧΜΛ έχει ρυθμιστεί (δηλ. ο αυξημένος αριθμός των λευκών αιμοσφαιρίων). Κατά τη διάρκεια της αιματολογικής ανταπόκρισης, τα κύτταρα θετικά για το χρωμόσωμα Ph (Ph+) μπορεί να είναι ακόμα ανιχνεύσιμα.
Κυτταρογενετική
Ανταπόκριση
H κυτταρογενετική ανταπόκριση, η οποία παραδοσιακά θεωρείται από τους ερευνητές ως ένδειξη ότι μια συγκεκριμένη θεραπεία είναι αποτελεσματική, είναι η μείωση του αριθμού των κυττάρων Ph+, τα οποία ανιχνεύονται με μια εξέταση που λέγεται έλεγχος καρυοτύπου μυελού των οστών. Αυτή αποτελεί μια ένδειξη του βαθμού στον οποίο η ίδια η καθοριστική παθογενετική βλάβη της νόσου έχει μειωθεί ή και εξαφανισθεί.
Μοριακή
Ανταπόκριση
Είναι πιθανό να υπάρχουν αντίγραφα του υβριδικού γονιδίου Bcr-Abl ακόμα κι αν έχει επιτευχθεί πλήρης κυτταρογενετική ανταπόκριση. Ενώ η επίτευξη της κυτταρογενετικής ανταπόκρισης παραμένει σημαντική, πολλοί ερευνητές ισχυρίζονται ότι τα βέλτιστα αποτελέσματα εμφανίζονται όταν οι ασθενείς με ΧΜΛ επιδεικνύουν και ικανοποιητικήμοριακή ανταπόκριση. Ως ικανοποιητική μοριακή ανταπόκριση, θεωρείται η εξαφάνιση ή η μείωση των ποσοτήτων του γονιδίου Bcr-Abl, η οποία παράγει την παθολογική πρωτεΐνη που είναι υπεύθυνη για τον πολλαπλασιασμό των λευκών αιμοσφαιρίων στους ασθενείς με ΧΜΛ. Μια πλήρης μοριακή ανταπόκριση σημαίνει ότι τα επίπεδα του γονιδίου Bcr-Abl δεν είναι ανιχνεύσιμα και μπορεί να αποδειχθεί ως ένας νέος πιθανός δείκτης της αξιολόγησης της θεραπείας και της πρόγνωσης της νόσου.
Η μοριακή ανταπόκριση μπορεί να μετρηθεί με μια νέα σχετικά τεχνική, που ονομάζεται ποσοτική αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης (Q-PCR), η οποία μετρά ακόμα και ελάχιστα επίπεδα αντιγράφων Bcr-Abl.
Βιβλιογραφία:
Faderl S; Talpaz M; Estrov Z; O΄Brien S; Kurzrock R; Kantarjian HM. The biology of chronic myeloid leukemia. N Engl J Med 1999 Jul 15;341(3):164-72.
2 American Cancer Society. Overview: Leukemia - Chronic Myeloid (CML). . Last accessed Jan 22, 2007.
3 American Cancer Society.; Cancer Facts & Figures 2006
4 American Cancer Society.; Cancer Facts & Figures 2001
5 Druker et al. NEJM 2006;355:2408-17
6 Baccarani et al. Blood 2006;108(6):1809-20
7 Kantarjan et al. Oral presentation at ASH 2007. Blood 2007;110(11):abstract #735.
8 Cortes et al. ASH 2007. Blood 2007;110(11):abstract # 1040.
Πηγή: Ίδρυμα ελληνικής αιματολογικής εταιρείας

Σάββατο, 30 Ιουλίου 2011

ψωρίαση


Συντάκτης: Βασιλική Μουσάτου M.D (Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος)


Η ψωρίαση  είναι μία χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος, που έχει σοβαρό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής του ασθενούς και σε ορισμένες σοβαρές περιπτώσεις στη συνολική υγεία του.Τελευταίες έρευνες έχουν συσχετίσει την ψωρίαση με αυξημένο κίνδυνο για υπέρταση, παχυσαρκία και καρδιαγγειακές παθήσεις και μάλιστα όσο σοβαρότερη είναι η ψωριάση, τόσο πιο αυξημένος αυτός ο κίνδυνος.
Πρόκειται για μια πάθηση ανοσολογικής αιτιολογίας , όπου είναι διαταραγμένη η λειτουργία του Τ-λεμφοκυττάρου με αποτέλεσμα τα κύτταρα της ψωριασικής επι δερμίδας να πολλαπλασιάζονται πολύ ταχύτερα από το φυσιολογικό ρυθμό.Ο ακριβής μηχανισμός που πυροδοτεί το Τ- λεμφοκύτταρο είναι έως τώρα αδιευκρίνηστος. Η εκδήλωση της ασθένειας εξαρτάται πολύ από την κληρονομικότητα καθώς  στο 1/3 των πασχόντων υπάρχει κληρονομικό ιστορικό  θετικό για ψωρίαση. Η πιθανότερη υπόθεση είναι ότι για την εκδήλωση της πάθησης ευθύνονται πολλά γονίδια.Σε γενικές γραμμές εάν ο ένας γονιός έχει ψωρίαση,υπάρχει 25%πιθανότητα να την κληροδοτήσει στο παιδί του, ενώ εάν πάσχουν και οι δύο γονείς το ποσοστό ανέρχεται στο 60% .
Η  συχνότητά της υπολογίζεται στο 2% του πληθυσμού  και μπορεί να προσβάλει εκτός από  το δέρμα, τα νύχια, τους βλεννογόνους  και τις αρθρώσεις.
Υπάρχουν ανάλογα με την κλινική εικόνα 4 κύριες μορφές ψωρίασης:η κατά πλάκας ,που είναι και η συχνότερη, η σταγονοειδής, η φλυκταινώδης και η ερυθροδερμική.H Ηβαρύτητα της νόσου έμφανίζει μεγάλη ετερογένεια , με περιπτώσεις ασθενών με ελάχιστες βλάβες, έως βαρύτατες μορφές που απειλούν τη ζωή του ασθενούς.
Η πορεία της νόσου έχει εξάρσεις και υφέσεις ενώ διάφοροι εκλυτικοί παράγοντες όπως λοιμώξεις, φάρμακα, ταυματισμοί του δέρματος, περιβαλλοντικοί παράγοντες, στρες μπορεί να πυροδοτήσουν την εμφάνιση ή επιδείνωσή της.Η διατροφή δεν έχει αποδειχθεί ότι παίζει κάποιο ρόλο στην ψωρίαση.Στο 80% των ψωριασικών ασθενών, η πάθηση βελτιώνεται το καλοκαίρι με την επίδραση του ήλιου, πολλές φορές σε σημείο να «καθαρίζει» το δέρμα εντελώς από ψωριασικές βλάβες. Αντίθετα το χειμώνα , σε καταστάσεις στρες (ακόμα και από την ίδια τη νόσο) και σε ασθένεια η ψωρίασει εμφανίζει έξαρση.
Η έναρξη του νοσήματος είναι συνήθως κατά την τρίτη με τέταρτη δεκαετία , ή με μικρότερη συχνότητα κατά την έκτη με έβδομη. Έναρξη της ψωρίασης στην παιδική ηλικία σηματοδοτεί κατά κανόνα βαριά μορφή ψωριάσης.
Η διάγνωση είναι συνήθως κλινική και σπάνια χρειάζεται ιστολογική τεκμηρίωση. Οι τυπικές βλάβες της ψωρίασης παρουσιάζονται σαν ερυθρού χρώματος  πλάκες ποικίλου μεγέθους που καλύπτονται από αγυρόχροα λέπια.Συνηθέστερες θέσεις εντόπισης είναι οι αγκώνες , τα γόνατα , η οσφύς, το τριχωτό της κεφαλής και είναι συμμετρικές.
Είναι μία νόσος που επηρεάζει σημαντικά την ψυχολογία αλλά και την ποιότητα ζωής των ασθενών, ιδίως των βαριά πασχόντων, περιορίζοντας την κοινωνική τους ζωή, πολλές φορές την εργασία , ακόμα και την κίνηση.Δεν είναι τυχαία η συσχέτιση της ψωρίασης με την εξάρτηση από το αλκοόλ και το κάπνισμα.Οι ψωριασικοί ασθενείς πολλές φορές κουράζονται από τις συνεχείς θεραπευτικές προσπάθειες και πολλές φορές εγκαταλείπουν απογοητευμένοι τη θεραπεία.
Υπάρχουν διαθέσιμες πολλές θεραπείες, που εξασφαλίζουν στον ασθενή άλλοτε άλλο ελευθερο ψωρίασης  χρονικό διάστημα, καμία όμως έως τώρα οριστική λύση του χρόνιου αυτού προβλήματος.
Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων (περίπου στο 80%) οι ψωριασικές βλάβες βελτιώνονται τη θερινή περίοδο με την έκθεση στον ήλιο και σε ορισμένες περιπτώσεις η βελτίωση είναι θεαματική έως εξαφάνισης των βλαβών. Η ηλιοθεραπεία με μέτρο και χρήση αντιηλιακού αποτελεί πολύ καλή λύση για τουλάχιστον 5 μήνες το χρόνο στην Ελλάδα για τους περισσότερους ψωριασικούς ασθενείς.
Την ηλιοφάνεια επίσης εκμεταλλευόμαστε για να κάνουμε ένα διάλειμμα από τις συστηματικές θεραπείες, οι οποίες δε γινεται να λαμβάνονται αδιάλειπτα για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω παρενεργειών.
Συνοπτικά οι θεραπείες  για την ψωρίαση διακρίνονται σε τοπικές εφαρμογές σκευασμάτων με  μαλακτικά , κερατολυτικά, κορτικοστεροειδή, αναστολείς καλσινευρίνης, καλσιποτριόλη,  πισσα, ανθραλινη και συνδυασμούς αυτών, σε φωτοθεραπείες (θεραπευτικά  ιατρικά σολάριουμ με χρήση ακτινοβολίας  UVA ήUVB)  σε συστηματικές θεραπείες (μεθοτρεξάτη, κυκλοσπορίνη, ρετινοειδή) και σε θεραπείες με βιολογικούς παράγοντες
Από τις συστηματικές θεραπείες που είναι πολύ αποτελεσματικές, η χρήση της μεθοτρεξάτης περιορίζεται από την ηπατοτοξικότητα, της κυκλοσπορίνης από τη νεφροτοξικότητα ενώ τα ρετινοειδη αντενδείκνυνται σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και επιπλέον μπορεί να προκαλέσουν αύξηση των λιπιδίων του αίματος ή ηπατοτοξικότητα.
Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται και νέες θεραπείες με βιολογικούς παράγοντες, που είναι ένεσιμες ανοσοτροποποιητικές ουσίες, μη οργανοτοξικές και αποτελούν  μία επιπλέον θεραπευτική επιλογή, ειδικά σε ασθενείς για τους οποίους αντενδείκνυνται οι συμβατικές θεραπείες. Η χρήση των βιολογικών πρέπει να γίνεται με σύνεση και κάτω από προυποθέσεις καθώς αποτελούν μια πολύ ακριβή θεραπεία με κίνδυνο αναζωπύρωσης παλαιών λοιμώξεων (π.χ φυματίωση HPV λοιμωξη).Επίσης τα μακροχρόνια αποτελέσματα των νέων θεραπειών δεν είναι ακόμα γνωστά.
Υπάρχει τέλος η δυνατότητα συνδυασμού θεραπειών ανάλογα με την περίπτωση.Η θεραπεία είναι πάντα εξατομικευμένη λαμβάνοντας υπ΄ οψιν το είδος της ψωρίασης, την εντόπιση,την έκτασή της, την ηλικία, συνοδές παθήσεις και φάρμακα του ασθενούς, τις δραστηριότητές του,την εποχή του έτους  και πολλά άλλα.


Πνευμονική υπέρταση

Η πνευμονική υπέρταση (ΠΥ) είναι μια σπάνια πνευμονική διαταραχή, στην οποία η πίεση του αίματος στην πνευμονική αρτηρία αυξάνεται πολύ περισσότερο από τα φυσιολογικά επίπεδα. Ταυτόχρονα όσο αυξάνεται η πίεση, τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων (πνευμονικών αρτηριών) γίνονται παχύτερα. Η ΠΥ μπορεί να επέλθει με ή χωρίς ταυτοποιήσιμη ή γνωστή αιτία.
Οι πνευμονικές αρτηρίες είναι τα αιμοφόρα αγγεία που μεταφέρουν «φτωχό σε οξυγόνο» αίμα από τη δεξιά κοιλία, μια από τις κοιλότητες (θαλάμους) της καρδιάς που λειτουργεί ως αντλία, στους πνεύμονες. Μόλις οξυγονωθεί (δηλαδή μόλις γίνει πλουσιότερο σε οξυγόνο) στους μικρούς αεροθύλακες των πνευμόνων που λέγονται κυψελίδες, το αίμα μεταφέρεται πίσω στην αριστερή πλευρά της καρδιάς μέσω των πνευμονικών φλεβών. Το οξυγονωμένο αίμα διοχετεύεται κατόπιν στο υπόλοιπο σώμα από την αριστερή κοιλία (μέσω της αορτής, του μεγαλύτερου αιμοφόρου αγγείου του σώματος). Το αίμα αυτό μεταφέρεται στο σώμα μέσω των συστηματικών αρτηριών, όπου οι μύες και τα διάφορα όργανα χρησιμοποιούν το οξυγόνο. Μόλις εξαχθεί το οξυγόνο, το αίμα μεταφέρεται πίσω στη δεξιά πλευρά της καρδιάς από τις συστηματικές φλέβες (που ονομάζονται κάτω και άνω κοίλη φλέβα). Κατόπιν, ο κύκλος αυτός επαναλαμβάνεται.
 Κατά τη διάρκεια περιόδων άσκησης, όπως είναι το περπάτημα, οι μύες χρειάζονται μεγαλύτερες ποσότητες οξυγόνου για να τους εξασφαλίσει επιπλέον ενέργεια. Για το λόγο αυτό, το σώμα προσαρμόζεται σε αυτή την αυξημένη ανάγκη οξυγόνου αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό, ο οποίος αυξάνει την ποσότητα του αίματος που περνά από τους πνεύμονες. Για να συμβεί αυτό, οι πνευμονικές αρτηρίες πρέπει να έχουν την ικανότητα να ανοίξουν περισσότερο. Με άλλα λόγια, τα αιμοφόρα αγγεία πρέπει να είναι εύκαμπτα.
Στους ασθενείς που πάσχουν από ΠΥ, τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων είναι παχύτερα, συνεπώς τα αγγεία γίνονται λιγότερο εύκαμπτα . Έτσι γίνεται δυσκολότερο για τη δεξιά κοιλία να αντλεί περισσότερο αίμα μέσω των πνευμόνων.
Η δεξιά κοιλία είναι μυς και όπως κάθε άλλος μυς στο σώμα, αν καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια, μεγαλώνει (στη δεξιά εικόνα ο μυς της δεξιάς κοιλίας φαίνεται παχύτερος από το φυσιολογικό στην ΠΥ).
Ωστόσο, αν η καρδιά χρειαστεί να εργαστεί σκληρότερα από το συνηθισμένο για μεγάλο χρονικό διάστημα (για μήνες και συχνά χρόνια) χωρίς ανάπαυση, αρχίζει να εργάζεται λιγότερο αποδοτικά.
Όταν η δεξιά κοιλία συσπάται, ασκεί πίεση στο αίμα που βρίσκεται μέσα στην κοιλότητά της. Η πίεση εξαναγκάζει το αίμα να περάσει από τις πνευμονικές αρτηρίες, αυξάνοντας με τη σειρά της την πίεση μέσα στις αρτηρίες
αυτές. Αφού συσπαστεί, η δεξιά κοιλία χαλαρώνει, προκαλώντας μείωση της πίεσης στις πνευμονικές αρτηρίες. Με άλλα λόγια, η πίεση στις πνευμονικές αρτηρίες αυξάνεται όταν η δεξιά κοιλία συσπάται και μειώνεται όταν χαλαρώνει. Σε ένα υγιές άτομο, η πίεση αυξάνεται περίπου σε 20 mm Hg (χιλιοστόμετρα στήλης υδραργύρου) και μειώνεται έως και σε 5 mm Hg. Συχνά, όταν οι γιατροί μιλούν για την πίεση στις πνευμονικές αρτηρίες, αναφέρονται σε ένα και μόνο αριθμό. Ο αριθμός αυτός είναι γνωστός ως μέση πίεση πνευμονικών αρτηριών (που συχνά αναγράφεται συντετμημένος ως mPAP [mean pulmonary artery pressure]) και είναι ο μέσος όρος των υψηλότερων και των χαμηλότερων πιέσεων. Σε ένα υγιές άτομο, ο μέσος όρος είναι περίπου 14 mm Hg. Το ενδεχόμενο διάγνωσης ΠΥ εξετάζεται όταν η μέση πίεση των πνευμονικών αρτηριών είναι υψηλότερη από 25 mm Hg σε συνθήκες ανάπαυσης του ασθενούς ή 30 mm Hg σε συνθήκες άσκησης.
Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτία της ΠΥ, γνωρίζουμε ωστόσο ότι προσβάλλει συχνά άτομα που πάσχουν από άλλες συγκεκριμένες ασθένειες. Για παράδειγμα, ξέρουμε ότι τα άτομα που πάσχουν από μια πάθηση που ονομάζεται «συστηματική σκλήρυνση» μπορεί να διατρέχουν κίνδυνο ανάπτυξης ΠΥ στη διάρκεια της ζωής (10-20%, υψηλότερος από το φυσιολογικό κίνδυνο). Μπορούμε επίσης να πούμε ότι η ΠΥ παρατηρείται σε συνδυασμό με την πυλαία υπέρταση (ηπατικά προβλήματα), λοίμωξη από τον HIV και συνηθέστερα σε άτομα με συγγενή καρδιοπάθεια. Η ΠΥ μπορεί επίσης να κληρονομηθεί γενετικά, παρότι αυτό είναι πολύ σπάνιο.
Αίτια
Διακρίνονται δύο τύποι πνευμονικής υπέρτασης:
  • Φλεβική ή παθητική πνευμονική υπέρταση, στην οποία η αύξηση της πίεσης περιορίζεται στο πνευμονικό φλεβικό σύστημα (και συνδυάζεται με βλάβες της μιτροειδούς βαλβίδας, αριστερή καρδιακή ανεπάρκεια).
  • Αρτηριακή ή ενεργητική πνευμονική υπέρταση, που οφείλεται σε σπασμό των αρτηριών των πνευμόνων από άγνωστη αιτία ή να είναι απότοκος πνευμονικών εμβολών ή συγγενών καρδιοπαθειών, ή βαλβιδοπαθειών.
Ταξινόμηση πνευμονικής υπέρτασης (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας)
1η ομάδα: Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση
  • Ιδιοπαθής (πρωτοπαθής)
  • Οικογενής
  • Σχετιζόμενη με: αγγειακή νόσο του συνδετικού ιστού, επικοινωνία συστηματικής - πνευμονικής κυκλοφορίας, πυλαία υπέρταση, λοίμωξη από HIV, φάρμακα/τοξίνες (π.χ. ανορεξιογόνα, rapeseed oil, L-τρυπτοφάνη, μεθαμφεταμίνη, κοκαΐνη)
  • Άλλες καταστάσεις: θυρεοειδικές διαταραχές, θησαυρισμώσεις, κληρονομική αιμορραγική τηλαγγειεκτασία, αιμοσφαιρινοπάθειες, μυελοϋπερπλαστικά νοσήματα, σπληνεκτομή
  • Σημαντική φλεβική ή τριχοειδική συμμετοχή
  • Πνευμονική φλεβοαποφρακτική νόσος
  • Πνευμονική - τριχοειδική αιμαγγειωμάτωση
  • Εμμένουσα πνευμονική κυκλοφορία του νεογνού
2η ομάδα: Πνευμονική φλεβική υπέρταση
  • Μυοκαρδιοπάθεια των αριστερών κοιλοτήτων
  • Βαλβιδοπάθεια των αριστερών καρδιακών κοιλοτήτων
3η ομάδα: Πνευμονική υπέρταση σχετιζόμενη με υποξαιμία
  •  Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια
  •  Διάμεση πνευμονοπάθεια
  •  Διαταραχές αναπνοής στον ύπνο
  •  Διαταραχές με κυψελιδικό υπαερισμό
  •  Παραμονή σε μεγάλο υψόμετρο
  •  Αναπτυξιακές ανωμαλίες
4η ομάδα: Πνευμονική υπέρταση οφειλόμενη σε χρόνια θρομβωτική ή και εμβολική νόσο
  •  Θρομβοεμβολική απόφραξη των εγγύς πνευμονικών αρτηριών
  •  Θρομβοεμβολική απόφραξη των άπω πνευμονικών αρτηριών
  •  Πνευμονική εμβολή (όγκοι, παράσιτα, ξένο υλικό)
5η ομάδα: Διάφορα
- Σαρκοείδωση, πνευμονική ιστιοκύττωση, λεμφαγγειωμάτωση, συμπίεση πνευμονικών αγγείων (λεμφαδενοπάθεια, όγκοι, ίνωση μεσοθωρακίου)
  • Main pulmonary artery=Πνευμονική αρτηρία
  • Right atrium=Δεξιός κόλπος
  • Lungs=Πνεύμονες
  • Left ventricle=Αριστερά κοιλία
  • Lefr atrium=Αριστερός κόλπος
  • Normal pulmonary arterial vessels=Φυσιολογικές πνευμονικές αρτηρίες
  • Vessel with pulmonary hypertension=Αρτηρίες στη πνευμονική υπέρταση.
 Κλινική εικόνα
Οι εκδηλώσεις της πνευμονικής υπέρτασης οφείλονται:
  • στην αιτία της (συμπτώματα πνευμονοπάθειας ή συγγενούς καρδιοπάθειας)
  • στην ανοξυγοναιμία που προκαλεί κυάνωση και μείωση του PO2 στο αρτηριακό αίμα, ερυθροκυττάρωση και πληκτροδακτυλία.
  • στην χαμηλή καρδιακή παροχή λόγω των υψηλών πνευμονικών αντιστάσεων και
  • στην δεξιά καρδιακή επιβάρυνση (χρόνια πνευμονική καρδιά).
Τις περισσότερες φορές, οι ασθενείς με πνευμονική αρτηριακή υπέρταση παραπονιούνται για λαχάνιασμα (δύσπνοια) και κόπωση (υπερβολική κούραση). Τα συμπτώματα αυτά μπορούν να συμβαίνουν σε συνθήκες ανάπαυσης και συχνότερα κατά τη διάρκεια ήπιας άσκησης ή όταν ο πάσχων περπατάει. Τα συμπτώματα αυτά περιγράφονται ως μη ειδικά. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να οφείλονται σε διάφορες παθήσεις και όχι μόνο στην ΠΥ. Κατά συνέπεια είναι πολύ δύσκολο στην αρχή να γίνει διάγνωση της ΠΥ. Συχνά μάλιστα μεσολαβεί μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ της πρώτης επίσκεψης των ασθενών στο γιατρό τους και της έναρξης ειδικής θεραπείας τους σε νοσοκομείο. Η δύσπνοια και η εύκολη κόπωση εμφανίζονται σε σοβαρή πνευμονική υπέρταση ενώ μπορεί να απουσιάζουν σε μικρή και μέτρια πνευμονική υπέρταση.
Τα συγκοπτικά επεισόδια οφείλονται σε μείωση της εγκεφαλικής αιμάτωσης. Εμφανίζονται συχνότερα σε προσπάθεια και όρθια θέση λόγω αδυναμίας διατήρησης της καρδιακής παροχής.
Το στηθαγχοειδές άλγος πιθανότατα οφείλεται σε ισχαιμία του μυοκαρδίου της δεξιάς κοιλίας.
Εργαστηριακές εξετάσεις
Για ασθενείς για τους οποίους υπάρχουν υπόνοιες ΠΥ, κατά κανόνα γίνονται κάποια πρώτα βήματα για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Κατ΄ αρχή συζητείται μεταξύ του ασθενούς και του ιατρού το ιστορικό των παρόντων νοσημάτων του, το πρότερο ιατρικό ιστορικό του, το οικογενειακό του ιστορικό και οποιαδήποτε φάρμακα έπαιρνε ή παίρνει ο ασθενής. Γίνεται επίσης πλήρης φυσική εξέταση. Άλλες εξετάσεις που χρησιμοποιούνται κατά την εκτίμηση ενός ασθενούς για τον οποίο υπάρχουν υπόνοιες ΠΥ, μπορεί να είναι όλες ή μερικές από τις ακόλουθες:
  • Ηλεκτροκαρδιογράφημα
  • Ακτινογραφία θώρακα
  • Ηχοκαρδιογράφημα
  • Έλεγχος πνευμονικής λειτουργίας
  • Τεστ κοπώσεως
  • Σπινθηρογράφημα αερισμού-αιμάτωσης
  • Αξονική τομογραφία υψηλής ευκρίνειας
  • Μαγνητική τομογραφία
  • Πνευμονική αγγειογραφία
  • Καρδιακός καθετηριασμός
Σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, τα τεστ αυτά θα μπορούσαν να αποκαλύψουν ορισμένες ανωμαλίες που είναι δυνατό να υποδεικνύουν κάποια διάγνωση άλλη πλην της ΠΥ. Ανάλογα με τα αποτελέσματα των τεστ, η ομάδα φροντίδας θεραπείας μπορεί να ακολουθήσει διαφορετική προσέγγιση για τις μελλοντικές διερευνητικές εξετάσεις.
Ακτινογραφία θώρακα
Στην ακτινογραφία θώρακα είναι διευρυσμένες οι κεντρικές αρτηρίες με απότομη διακοπή του, σαν κλαδεμένο δέντρο.
Σε πολύ μεγάλη πνευμονική πίεση μπορεί να είναι ψηλαφητοί οι παλμοί της πνευμονικής αρτηρίας και να εμφανίζεται ανεπάρκεια της βαλβίδας προκαλώντας πρώιμο διαστολικό φύσημα ανεπάρκειας της πνευμονικής βαλβίδας.
Ηλεκτροκαρδιογράφημα
Το ηλεκτροκαρδιογράφημα μπορεί να δείξει σημεία «υπερτροφίας της δεξιάς κοιλίας» (πάχυνσης) ή «καταπόνηση της δεξιάς κοιλίας» (που σημαίνει ότι η δεξιά πλευρά της καρδιάς εργάζεται σκληρότερα από το φυσιολογικό), ευρήματα συνηθισμένα στην ΠΥ.
Ηχοκαρδιογράφημα
Με το ηχοκαρδιογράφημα ελέγχονται
  • Ποικίλες δομικές ανωμαλίες (για παράδειγμα, οι καρδιακές βαλβίδες, για να διαπιστωθεί αν υπάρχει διαρροή από τις βαλβίδες όταν κλείνουν και αν ρέει ομαλά μέσα από αυτές το αίμα)
  • Ορισμένες συγγενείς καρδιακές ανωμαλίες, όπως «τρύπα στην καρδιά»
  • Ο όγκος του αίματος που διοχετεύεται από την καρδιά με κάθε κτύπο της
Είναι δυνατό να εκτιμηθεί η πίεση του αίματος μέσα στα αιμοφόρα αγγεία. Η εξέταση αυτή είναι πολύ χρήσιμη στην ΠΥ. Το ηχοκαρδιογράφημα δίνει εικόνες τόσο κινούμενες όσο και ακίνητες, από τις οποίες μπορούν να μετρηθούν το μέγεθος της καρδιάς και το πάχος του καρδιακού μυός.
Έλεγχος πνευμονικής λειτουργίας
Το τεστ πνευμονικής λειτουργίας περιλαμβάνει μια σειρά εξετάσεων που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την ποσότητα του αέρα που χωρούν οι πνεύμονες ενός ατόμου και το πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν. Οι ασθενείς με ΠΥ συχνά έχουν φυσιολογικές αεροφόρους οδούς (αεραγωγούς) και συνήθως εμφανίζουν μόνο ήπιο ή καθόλου περιορισμό ή απόφραξη στην κίνηση του αέρα στους πνεύμονες. Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα των ασθενών με τα αποτελέσματα υγιών ατόμων της ίδιας ηλικίας και του ίδιου ύψους, ο γιατρός μπορεί να συμπεράνει αν οι αεραγωγοί του ασθενούς είναι στενότεροι ή λιγότερο αποδοτικοί από το φυσιολογικό.
 Τεστ κοπώσεως
Υπάρχουν αρκετοί διαφορετικοί τύποι τεστ κοπώσεως που μπορεί να ζητήσει ο γιατρός από τον ασθενή. Τα τεστ αυτά μπορούν να βοηθήσουν να διαπιστωθεί αν υπάρχει μειωμένη αντοχή στην άσκηση (κόπωση) και μερικές φορές παρέχουν στοιχεία σχετικά με την αιτία των συμπτωμάτων του ασθενούς. Στην ΠΥ, το τεστ κοπώσεως συχνά χρησιμοποιείται ως μέσο μέτρησης της «ικανότητας άσκησης» ενός ατόμου. Από μερικούς ασθενείς οι γιατροί ζητούν να περπατήσουν σε ένα διάδρομο άσκησης φορώντας μια μάσκα επάνω από το στόμα και τη μύτη τους. Έτσι οι γιατροί έχουν τη δυνατότητα να υπολογίσουν πόσο αποδοτικά χρησιμοποιεί οξυγόνο ο ασθενής και πόσο σκληρά επιτρέπουν στον ασθενή να δουλέψει η καρδιά και οι πνεύμονές του. Το τεστ κοπώσεως μπορεί να βοηθήσει επίσης στην ανίχνευση της παρουσίας και της βαρύτητας της στεφανιαίας νόσου και άλλων διαταραχών της καρδιάς.
Το 6λεπτο περπάτημα ή το τεστ επιταχυνόμενης βάδισης επάνω-κάτω δεν είναι πραγματικά ειδικό διαγνωστικό τεστ. Ωστόσο, σε συνδυασμό με ένα πλήρες ιστορικό και τη φυσική εξέταση, μπορεί να βοηθήσει να ταυτοποιηθεί η ικανότητα άσκησης (κόπωσης) και να διαπιστωθεί η λειτουργική κατάσταση του ατόμου.
Στα τεστ κοπώσεως όπως τα «6λεπτα τεστ βάδισης» ο ασθενής πρέπει απλώς να καλύψει όσο το δυνατό μεγαλύτερη απόσταση περπατώντας επάνω-κάτω σε ένα διάδρομο μέσα σε 6 λεπτά. Το «τεστ επιταχυνόμενης βάδισης επάνω-κάτω» είναι παρόμοιο αλλά απαιτεί από τον ασθενή να περπατά επάνω-κάτω σε μια πορεία 10 μέτρων με ολοένα μεγαλύτερη ταχύτητα μέχρις ότου λαχανιάσει τόσο πολύ που να μην μπορεί να συνεχίσει άλλο.
Κατά τη διάρκεια αυτών των τεστ, συχνά απαιτείται να φορούν οι ασθενείς μια συσκευή παρακολούθησης (μόνιτορ) στο δάκτυλο ή στο λοβό του αυτιού για να μετριέται η ποσότητα οξυγόνου στο αίμα τους. Στους ασθενείς που πάσχουν από ΠΥ, τα επίπεδα του οξυγόνου μπορεί να πέσουν κάτω από το φυσιολογικό χωρίς να λαχανιάσει πολύ ο ασθενής.
Τα τεστ αυτά δίνουν στους γιατρούς μια εικόνα για τη βαρύτητα της νόσου. Μπορούν να αποτελέσουν επίσης ένα καλό τρόπο να μετρηθεί πόσο αποτελεσματικές είναι οι φαρμακοθεραπείες.
 Σπινθηρογράφημα αερισμού-αιμάτωσης
Το σπινθηρογράφημα αερισμού-αιμάτωσης χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές για να ανιχνεύσει την παρουσία θρόμβων αίματος στον πνεύμονα (τους οποίους, μερικές φορές, τα μέλη της ομάδας φροντίδας υγείας αναφέρουν ως πνευμονικά έμβολα). Οι χρόνιοι θρόμβοι αίματος στους πνεύμονες είναι δυνατό να αποτελέσουν αιτία της ΠΥ. Παρότι η παρουσία θρόμβων αίματος δεν καθιστά βέβαιη τη διάγνωση της ΠΥ, μπορεί να παίξει μεγάλο ρόλο στη λήψη αποφάσεων για τις μελλοντικές εξετάσεις και τη θεραπεία της ΠΥ. Γενικά, τα αποτελέσματα ερμηνεύονται ως χαμηλή (μικρή), μεσαία ή υψηλή πιθανότητα πνευμονικών εμβόλων (πηγμάτων στον πνεύμονα). Ένας από τους συνηθέστερους τύπους ΠΥ συμβαίνει σε ανθρώπους που έχουν αναπτύξει επανεμφανιζόμενους θρόμβους αίματος στους πνεύμονές τους κατά τη διάρκεια μεγάλου χρονικού διαστήματος.
 Αξονική τομογραφία υψηλής ευκρίνειας
Ο ακτινολόγος αναζητά τυχόν ανωμαλίες στον πνευμονικό ιστό. Αν χρησιμοποιηθεί σκιαγραφικό, εξετάζει επίσης τυχόν μη φυσιολογική πλήρωση των πνευμονικών αγγείων, η οποία μπορεί να υποδεικνύει την παρουσία θρόμβων αίματος μέσα στους πνεύμονες.
 Μαγνητική τομογραφία
Στη διερεύνηση της ΠΥ, η μαγνητική τομογραφία έχει τη δυνατότητα να απεικονίζει τόσο την καρδιά όσο και τα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία στον περιβάλλοντα ιστό. Έτσι, είναι δυνατή η ανίχνευση καρδιακών ανωμαλιών που υπήρχαν εκ γενετής (όπως οι τρύπες στην καρδιά). Με τη μαγνητική τομογραφία είναι δυνατή η λήψη εικόνων από περισσότερες γωνίες και με περισσότερες λεπτομέρειες από ό,τι με την αξονική τομογραφία. Επίσης, η διαφορά μεταξύ του φυσιολογικού και του μη φυσιολογικού ιστού είναι συχνά πιο ευκρινής στη μαγνητική από ό,τι στην αξονική τομογραφία. Πνευμονική αγγειογραφία
Πολλοί ασθενείς δεν υποβάλλονται σε πνευμονική αγγειογραφία, αλλά η εξέταση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ενήλικες όταν τα αποτελέσματα του σπινθηρογραφήματος αερισμού-αιμάτωσης δεν οδηγούν σε οριστικά συμπεράσματα. Είναι η καλύτερη εξέταση για τη διάγνωση πιθανών θρόμβων αίματος, συνεπώς χρησιμοποιείται για να επιβεβαιωθεί ή να αποκλειστεί η παρουσία θρόμβων αίματος στους πνεύμονες.
Ο ασθενής συνδέεται με έναν ηλεκτροκαρδιογράφο και ξαπλώνει σε ένα τραπέζι όπως για ακτινογραφία, ενώ ένας μακρύς, στενός, εύκαμπτος σωλήνας (καθετήρας) εισάγεται στο σώμα του μέσω μιας βελόνας που τοποθετείται στη βουβωνική χώρα. Ενώ ο χειριστής παρακολουθεί από μια τηλεοπτική συσκευή μόνιτορ, ο καθετήρας προωθείται μέσω των κοιλοτήτων της καρδιάς και εισέρχεται στην πνευμονική αρτηρία. Ενίεται κατόπιν χρωστική (σκιαγραφικό) στις αρτηρίες του πνεύμονα μέσω του καθετήρα και λαμβάνεται μια σειρά φιλμ ακτίνων Χ. Η χρωστική αυτή επιτρέπει στις αρτηρίες να είναι καλύτερα ορατές. Με τη βοήθεια της χρωστικής, η πνευμονική αγγειογραφία δίνει μια σειρά εξαιρετικά λεπτομερών ακτινογραφικών εικόνων (που είναι γνωστές ως «αγγειογραφήματα») της πνευμονικής αρτηρίας και των μικρότερων κλάδων της. Ο ακτινολόγος κατόπιν εξετάζει τα αγγειογραφήματα για να δει αν υπάρχουν προβλήματα, όπως για παράδειγμα αν υπάρχουν θρόμβοι αίματος ή ενδείξεις άλλων πνευμονικών προβλημάτων.
Μια μικρή μειοψηφία ασθενών που υποβάλλονται στην εξέταση της πνευμονικής αγγειογραφίας είναι αλλεργικοί στην υγρή χρωστική λόγω του ιωδίου που περιέχει. Όποιος είχε κατά το παρελθόν τέτοιες αλλεργικές αντιδράσεις πρέπει να το αναφέρει στο γιατρό. Οι έγκυες γυναίκες πρέπει να ζητούν πληροφορίες σχετικά με το αν η εξέταση με τις ακτίνες Χ συνεπάγεται κινδύνους βλάβης για το μωρό τους. Ο κίνδυνος βλάβης ενός ασθενούς από τις ακτίνες Χ είναι πολύ μικρός και τα σύγχρονα ακτινογραφικά μηχανήματα είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να λαμβάνουν εικόνες υψηλής ποιότητας χρησιμοποιώντας ελάχιστη δόση ακτινοβολίας.
Καρδιακός καθετηριασμός
Η μελέτη του καρδιακού καθετηριασμού επικεντρώνεται στη δεξιά καρδιά. Παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις πιέσεις στις διάφορες κοιλότητες της καρδιάς και τη ροή του αίματος δια μέσου της καρδιάς και της πνευμονικής αρτηρίας. Για να γίνει η εξέταση αυτή ίσως χρειαστεί να εισαχθεί στο νοσοκομείο ο ασθενής για μερικές ημέρες.
Παρέχει τη δυνατότητα να εξασφαλιστεί μια ακριβή μέτρηση της αρτηριακής πίεσης στην καρδιά και στην πνευμονική αρτηρία. Περιστασιακά, απαιτείται και καθετηριασμός της αριστερής καρδίας επιπρόσθετα στον καθετηριασμό της δεξιάς καρδίας.
Έλεγχος σε ασθενή με πνευμονική υπέρταση
  • Βαλβιδοπάθεια - Ελλείμματα κολποκοιλιακού διαφράγματος - Νόσημα αρ. καρδιακών κοιλοτήτων
  • Ηλεκτροκαρδιογράφημα
  • Υπερηχοκαρδιογράφημα
  • Καθετηριασμός καρδιάς
  • Νοσήματα αναπνευστικού συστήματος υποξαιμία
  • Ακτινογραφία θώρακα
  • Σπιρομέτρηση
  • Διαχυτική ικανότητα CO
  • Αξονική τομογραφία θώρακα υψηλής ευκρίνειας
  • Μετατρεπτικό ένζυμο αγγειοτενσίνης
  • Μελέτη ύπνου
  • Πυλαιοπνευμονική υπέρταση - Νοσήματα κολλαγόνου - ΑIDS - Xρόνια θρομβοεμβολική πνευμονική υπέρταση
  • Doppler σπληνοπυλαίου άξονα
  • Έλεγχος αυτοαντισωμάτων
  • Αντισώματα έναντι HIV
  • Έλεγχος θρομβοφιλίας
  • Σπινθηρογράφημα αέρωσης - αιμάτωσης
  • Αγγειογραφία πνευμονικού αγγειακού δικτύου
Λειτουργική ταξινόμηση
Μόλις διαγνωστεί η ΠΥ, είναι ανάγκη να ταξινομηθεί η νόσος με βάση το «σύστημα λειτουργικής ταξινόμησης» που αναπτύχθηκε από τη New York Heart Association (Καρδιολογική Εταιρία Νέας Υόρκης). Το σύστημα αυτό βασίζεται σε αναφορές των ασθενών για το πόση φυσική (σωματική) δραστηριότητα μπορούν να αναλάβουν άνετα πριν αρχίσουν να γίνονται αισθητά τα συμπτώματα.
 Η Κατηγορία 1 περιλαμβάνει τους ασθενείς που δεν έχουν κανενός είδους συμπτώματα και στους οποίους η συνηθισμένη φυσική δραστηριότητα δεν προκαλεί κόπωση, αίσθημα παλμών, λαχάνιασμα ή πόνο στο θώρακα.
 Η Κατηγορία 2  περιλαμβάνει τους ασθενείς που αισθάνονται άνετα σε συνθήκες ανάπαυσης, αλλά έχουν συμπτώματα όταν επιδίδονται σε συνηθισμένη φυσική δραστηριότητα.
 Η Κατηγορία 3  περιλαμβάνει τους ασθενείς που αισθάνονται άνετα σε συνθήκες ανάπαυσης, αλλά έχουν συμπτώματα όταν καταβάλλουν προσπάθεια μικρότερη από τη συνηθισμένη.
Η Κατηγορία 4  περιλαμβάνει τους ασθενείς που έχουν συμπτώματα ακόμα και σε συνθήκες ανάπαυσης.
Θεραπεία
Η θεραπεία είναι συνήθως συντηρητική ενώ σπανιότερα μπορεί να γίνει μεταμόσχευση πνευμόνων.
Τροποποίηση τρόπου ζωής
  • Ποδηλασία ή κολύμβηση επιτρέπονται γιατί η αύξηση του έργου είναι προοδευτική και διακόπτονται εύκολα
  • Ισομετρική άσκηση (άρση βαρών, άνοδος σκάλας) αντενδείκνυνται γιατί μπορεί να προκαλέσουν συγκοπτικό επεισόδιο
  • Συνιστάται χειρουργική στείρωση στους ασθενείς αναπαραγωγικής ηλικίας
Δακτυλίτιδα
  • Αυξάνει κατά 10% την καρδιακή παροχή ηρεμίας
  • Μειώνει την κυκλοφορούσα νοραδρεναλίνη, είναι ασφαλής και χρήσιμη
Διουρητικά
Βοηθούν ιδιαίτερα επί δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας.
Οξυγόνο
Οι ασθενείς με πνευμονική υπέρταση δεν έχουν υποξαιμία ηρεμίας και δεν ωφελούνται. Όσοι έχουν δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια και υποξαιμία ηρεμίας, χρειάζονται συνεχή οξυγονοθεραπεία
Αντιπηκτικά
Βελτιώνει την επιβίωση γιατί η πρωτοπαθής πνευμονική υπέρταση συχνά επιπλέκεται από τοπικές θρομβώσεις
Ανταγωνιστές ασβεστίου
Βάσει της απάντησης της πίεσης της πνευμονικής αρτηρίας στα φάρμακα, οι ασθενείς διακρίνονται σε:
  • Μη απαντώντες (Πτώση πνευμονικής πίεσης λιγότερο από <20%): 2ετής επιβίωση 38%
  • Μετρίως απαντώντες (Πτώση πνευμονικής πίεσης 20-50%): 2ετής επιβίωση 47%
  • Έντονα απαντώντες (Πτώση πνευμονικής πίεσης >50%): 2ετής επιβίωση 62%
Οι ανταγωνιστές ασβεστίου προορίζονται για τους ασθενείς που σχεδόν ομαλοποιούν την πνευμονική πίεση κατά την δοκιμασία.
Ανταγωνιστές υποδοχέων ενδοθηλίνης (Bosentan)
Δρουν μέσω των υποδοχέων Α και Β της ενδοθηλίνης. Το Bosentan δρα και στους δύο υποδοχείς. Η δόση είναι 62,5mg×2 για ένα μήνα και 125 mg×2 μετά. Αύξηση των τρανσαμινασών μπορεί να παρατηρηθεί, που υποχωρεί με την μείωση ή την διακοπή. Η επιβίωση στα 1,2,3 χρόνια είναι 96%, 89% και 86% ενώ η αναμενόμενη είναι 69%, 57% και 48% αντίστοιχα. Η δράση είναι εμφανής 2-3 μήνες μετά την έναρξη, γιαυτό σε ασθενείς class IV δεν πρέπει να χορηγείται σαν μονοθεραπεία αυτό το χρονικό διάστημα.
Προστακυκλίνες
Παράγονται από το ενδοθήλιο. Έχουν δράση αγγειοδιασταλτική, μειώνει τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων και την υπερτροφία του αγγειακού τοιχώματος. Για τη σύνθεσή της, απαιτείται το ένζυμο συνθετάση της προστακυκλίνης, η παραγωγή του οποίου μειώνεται επί πνευμονικής υπέρτασης. Υπάρχουν διάφορα συστήματα που αποκαθιστούν την έλλειψη προστακυκλίνης, όπως είναι η ενδοφλέβια epoprostenol που έχει βραχύ χρόνο ζωής και απαιτεί συνεχή έγχυση ενώ είναι εξαιρετικά δραστική. Υπάρχει η treprostinil που χορηγείται υποδόρια (μεγαλύτερος χρόνος ημίσειας ζωής), η iloprost που είναι εισπνεόμενη.
Aναστολείς φωσφοδιεστεράσης
Η sildenafil (Viagra) είναι ισχυρό αγγειοδιασταλτικό και έχει δοκιμασθεί με θετικά αποτελέσματα από μόνη της είτε σε συνδυασμό με προστακυκλίνη.
Χειρουργική Θεραπεία
Ρήξη του μεσοκολπικού διαφράγματος
Βελτιώνει την καρδιακή παροχή και προορίζεται για τους ασθενείς που είναι ανθεκτικοί στην μέγιστη φαρμακευτική αγωγή, σαν γέφυρα για μεταμόσχευση ή παρηγορητικά.
Μεταμόσχευση καρδιάς-πνευμόνων
Συνιστάται σε ασθενής που παρά τη μέγιστη φαρμακευτική ή και χειρουργική αγωγή δεν βελτιώνονται.

Τετάρτη, 27 Ιουλίου 2011

Check Up


Check Up 1 / 5 : Γενική Αίματος
Γιατρός δε σημαίνει το να μπορείς να διαβάζεις κάποια
αποτελέσματα εργαστηριακών εξετάσεων. Οι φυσιολογικές
τιμές είναι από δίπλα. Αυτό μπορεί να το κάνει και ένα
κομπιούτερ. Ή και ένα blog. Αυτό που θα κάνω εδώ δηλαδή.
Γιατρός σημαίνει το να μπορείς να ερμηνεύεις τα
αποτελέσματα με βάση την κλινική εικόνα του ασθενή. Να
"εκτιμάς" τη σοβαρότητα, αν υπάρχει. Ωστόσο, θεωρώ πολύ
"φτηνό" το να ρωτάς στο γιατρό σου "τι έχω?" και να του
κοτσάρεις κατευθείαν στη μάπα ένα κάρο εξετάσεων. Σωστός
είναι ο γιατρός που πρώτα θα σε δει και θα σε εξετάσει και
μετά θα σε στείλει για εξετάσεις. Δεν είναι σωστός αυτός που
με το καλημέρα θα σε ξαποστείλει στο πλησιέστερο
διαγνωστικό κέντρο. Επίσης, καλός γιατρός δεν είναι αυτός που θα δώσει τις περισσότερες εξετάσεις. Σε
αυτήν την ενότητα θα σας φέρω σε επαφή με τις αιματολογικές εξετάσεις και σε επόμενες "συνεδρίες"
μας θα σας εξηγήσω και τις βιοχημικές, αλλά και τις ορμονολογικές εξετάσεις. Πάμε λοιπόν...
Η μέτρηση του αριθμού των ερυθροκυττάρων (ερυθρών αιμοσφαιρίων), της
αιμοσφαιρίνης, των λευκών και των αιμοπεταλίων, καθώς και ο καθορισμός των
αιματολογικών δεικτών και ο τύπος των λευκών, είναι οι συχνότερα ζητούμενες
εξετάσεις από τους κλινικούς γιατρούς.
ΑΙΜΑΤΟΚΡΙΤΗΣ (Ht)
Με τον αιματοκρίτη αποδίδεται το % ποσοστό του όγκου των ερυθρών
αιμοσφαιρίων (ερυθροκυττάρων) στο συνολικό όγκο του αίματος.
Σα να λέμε "πόσο πυκνό είναι το αίμα".
Φυσιολογικές τιμές
- Στους άνδρες = 40 - 54 %
- Στις γυναίκες = 36 - 48 %
Αυξημένες τιμές Ht παρατηρούνται:
1) στην αιμοσυμπύκνωση = αφυδάτωση (π.χ. σε πυρετό), καταπληξία (shock)
2) στη δευτεροπαθή ερυθροκυττάρωση (π.χ. στους καπνιστές, διαβίωση σε
υψόμετρο)
3) στην αληθή πολυκυτταραιμία
Ελαττωμένες τιμές Ht παρατηρούνται:
1) στις αναιμίες
2) στην αιμοαραίωση (κατακράτηση υγρών, οιδήματα)
3) σε λοιμώξεις (μπορεί να συμβεί και το αντίθετο)
4) στις περισσότερες αιματολογικές παθήσεις
5) σε παθήσεις των νεφρών
6) ιδιοσυστατικά (χωρίς κανένα παθολογικό υπόστρωμα, κληρονομικό συνήθως)
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
3
ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΗ (Hb)
Η αιμοσφαιρίνη βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και μεταφέρει το οξυγόνο από
τους πνεύμονες στους ιστούς, ενώ μεταφέρει το διοξείδιο του άνθρακα αντίστροφα
στη διαδρομή αυτή (η λεγόμενη "ανταλλαγή αερίων").
Φυσιολογικές τιμές
- Στους άνδρες = 13,5 - 17,5 g/dL (g%)
- Στις γυναίκες = 11,5 - 15,5 g/dL (g%)
Ελαττωμένη αιμοσφαιρίνη σημαίνει αναιμία, ενώ αυξημένες τιμές σημαίνουν
δευτεροπαθή ερυθροκυττάρωση (σπάνια αληθή πολυκυτταραιμία). Ψευδώς
ελαττωμένη μπορεί να βρεθεί σε ατελή μίξη του δείγματος αίματος με το
αντιπηκτικό ή αιμοληψία από φλέβα στην οποία χορηγείται ορός.
ΕΡΥΘΡΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ (RBC)
Τα ερυθρά αιμοσφαίρια παράγονται στο μυελό των
οστών και έχουν μέσο όρο ζωής περίπου 120 μέρες.
Κύρια λειτουργία τους είναι η μεταφορά του
οξυγόνου και του διοξειδίου του άνθρακα, μέσω της
αιμοσφαιρίνης που περιέχουν. Αυξάνεται και
ελαττώνεται στις ίδιες καταστάσεις με τον
αιματοκρίτη.
Φυσολογικές τιμές
- Στους άνδρες = 4,4 - 6 εκατομμύρια/mm3 (10^12η/L)
- Στις γυναίκες = 3,9 - 4,9 εκατομμύρια/mm3 (10^12h/L)
ΕΡΥΘΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ
@ Μέσος όγκος ερυθροκυττάρων (Mean Corpusclular Volume, MCV) = Εκφράζει τη
μέση τιμή του όγκου των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Δηλαδή το "πόσο μεγάλα" είναι
τα ερυθροκύτταρά μας. Ο MCV είναι χρήσιμος στο διαχωρισμό των αναιμιών.
Αυξάνεται στις μεγαλοβλαστικές αναιμίες και στα μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα.
Ελαττώνεται στις σιδηροπενικές αναιμίες, στις θαλασσαναιμίες (μεσογειακές) και
στις αναιμίες των χρόνιων παθήσεων.
Φυσιολογικές τιμές = 85 - 95 fL
@ Μέση περιεκτικότητα αιμοσφαιρίνης κατά ερυθρό (Mean Corpuscular
Haemoglobin, MCH) = Εκφράζει τη μέση ποσότητα αιμοσφαιρίνης που περιέχεται
πάνω σε κάθε ερυθρό αιμοσφαίριο. Αυξάνεται και ελαττώνεται στις ίδιες
καταστάσεις με τον MCV.
Φυσιολογικές τιμές = 27 - 34 pg
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
4
@ Μέση πυκνότητα αιμοσφαιρίνης (Mean Corpuscular Haemoglobin
Concentration, MCHC) = Με αυτήν αποδίδεται η μέση συγκέντρωση της
αιμοσφαιρίνης εντός των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Αυξάνεται στην αφυδάτωση και
στην κληρονομική σφαιροκυττάρωση, ενώ ελαττώνεται στην υπερυδάτωση, στις
σιδηροπενικές αναιμίες και στις θαλασσαναιμίες.
Φυσιολογικές τιμές = 30 - 35 g/dL
ΛΕΥΚΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΑ (WBC)
Τα λευκά αιμοσφαίρια ή
λευκοκύτταρα ή λευκά αποτελούν
ένα ετερογενές σύνολο κυτταρικών
πληθυσμών του αίματος. Μεταξύ
αυτών συγκαταλέγονται: 1) τα
πολυμορφοπύρηνα (ουδετερόφιλα,
βασεόφιλα, εωσινόφιλα), 2) τα
μεγάλα μονοπύρηνα και μακροφάγα
και 3) τα λεμφοκύτταρα. Αποστολή
όλων αυτών των κυττάρων είναι η
άμυνα του οργανισμού. Αυξάνονται
(>11.000/μL) σε: λοιμώξεις από
κόκκους, βακτηρίδια και μύκητες
(ΟΧΙ σε ιογενείς), φλεγμονώδεις
νεκρώσεις (έμφραγμα μυοκαρδίου,
αγγιίτιδες), μεταβολικές διαταραχές
(δηλητηριάσεις, ουρική αρθρίτιδα,
οξέωση, ουραιμία), θεραπεία με κορτιζόνη, οξείες αιμορραγίες,
μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα (λευχαιμίες) και σε κακοήθεις νεοπλασίες. Μικρές
αυξήσεις παρατηρούνται και σε ιστικές βλάβες (εγκαύματα, τραύματα).
Ελαττώνονται (κάτω από 4.000/μl) σε λοιμώξεις (ιογενείς, τύφος, βαριά φυματίωση,
ελονοσία, kala-azar), σε αυτοάνοσα νοσήματα όπως ο λύκος, και σε θεραπείες με
αντιφλεγμονώδη, αντιθυρεοειδικά, αντιεπιληπτικά κ.α. φάρμακα. Κάτω από τα
1.500/μl ουδετερόφιλα συγκεκριμένα, έχουμε τη λεγόμενη ουδετεροπενία, μια
λευκοπενία που αυξάνει πολύ την πιθανότητα ανάπτυξης σοβαρών λοιμώξεων
(λόγω απουσίας αμυντικών μηχανισμών), επικίνδυνων για τη ζωή, ακόμα και από
κοινά μικρόβια.
Φυσιολογικές τιμές: 4.000 - 11.000 /mm3 (ή 4 - 11 X 10^9 /L)
ΛΕΥΚΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Αποτελεί την εκατοστιαία αναλογία των λευκοκυτταρικών πληθυσμών του
περιφερικού αίματος.
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
5
Φυσιολογικές τιμές:
Ουδετερόφιλα = 40 - 75 %
Λεμφοκύτταρα = 20 - 45 %
Μεγάλα μονοπύρηνα = 2- 10 %
Εωσινόφιλα = 1 - 6 %
Βασεόφιλα = 0 - 1 %
Αυξημένα λεμφοκύτταρα έχουμε σε οξείες ιογενείς λοιμώξεις, σε χρόνιες λοιμώξεις
(φυματίωση, βρουκέλλωση, ηπατίτιδα, σύφιλη), σε θυρεοτοξίκωση (αυξημένα
επίπεδα Τ3-Τ4) και σε χρόνιες λεμφογενείς λευχαιμίες. Ελαττώνονται στον λύκο, το
AIDS, τη νόσο Hodgkin (νεοπλασία λεμφαδένων) και μετά από χορήγηση κορτιζόνης
ή/και ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων. Τα μεγάλα μονοπύρηνα αυξάνονται σε
νοσήματα του κολλαγόνου (αυτοάνοσα), σε μονοκυτταρική λευχαιμία, σε άλλες
κακοήθειες, αλλά και σε ειδικές λοιμώξεις (λοιμώδης μονοπυρήνωση, μελιταίο
πυρετό, τύφο, φυματίωση). Τα εωσινόφιλα αυξάνονται σε αλλεργίες,
παρασιτώσεις, διάφορες δερματοπάθειες, καρκίνους και πνευμονικά ηωσινοφιλικά
σύνδρομα. Τα βασεόφιλα αυξάνονται σε χρόνια μυελογενή λευχαιμία και στην
αληθή πολυκυτταραιμία (παθολογικά αυξημένα όλα τα έμμορφα συστατικά του
αίματος). Για τα ουδετερόφιλα ισχύει ό,τι και για τα λευκά γενικά (δες πιο πάνω).
ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑ (PLT)
Είναι πολύ μικρά κύτταρα, χωρίς πυρήνα, με δισκοειδή μορφή, τα οποία μετέχουν
στην πήξη του αίματος.
Φυσιολογικές τιμές = 150.000 - 400.000 /μL
Βρίσκονται αυξημένα σε χρόνια μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα, σε οξείες και
χρόνιες φλεγμονές, σε οξείες αιμορραγίες, σε καρκίνους, στη σιδηροπενική αναιμία
και μετά από σπληνεκτομή. Ελαττωμένα εμφανίζονται σε μυελοδυσπλαστικά
σύνδρομα, λευχαιμίες, αυτοάνοσα νοσήματα, ιογενείς λοιώξεις (και AIDS) και μετά
από χορήγηση ορισμένων φαρμάκων ή υπερβολική λήψη αλκοόλ. Ψευδώς
μειωμένα μπορεί να εμφανιστούν, όταν στο δείγμα που θα παρθεί σχηματιστεί
θρόμβος (τεχνικό λάθος).
Όταν λέμε "γενική αίματος" εννοούμε αυτές τις 6 μετρήσεις (Ht, Hb, RBC, WBC,
PLT και λευκοκυτταρικός τύπος) που είναι στη ρουτίνα, συμπληρωμένες κατ'
απαίτηση με τη μορφολογία των ερυθρών (ή και λευκών), το λεγόμενο "πλακάκι",
τη μέτρηση των δικτυοερυθροκυττάρων (ΔΕΚ, νεαρά ερυθρά με Φ.Τ. = 0,5 - 2 %) και
την ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών (ΤΚΕ, αυξάνεται σε οξείες λοιμώξεις,
αυτοάνοσα νοσήματα / κολλαγόνου και σε κακοήθειες. Φ.Τ. = 1 -10 mm την 1η ώρα
στους άνδρες, 1 -15 mm στις γυναίκες και 1 - 20 mm στους άνω των 60 ετών).
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
6
Check Up 2 / 5: Βιοχημικές εξετάσεις (Μέρος Α')
Στο "Check Up 1 / 5: Γενική Αίματος" αναλύθηκαν οι αιματολογικές παράμετροι. Εδώ θα εξεταστούν
μερικές βιοχημικές παράμετροι, χρήσιμες στην καθημερινή ιατρική πράξη. Βιοχημικές ονομάζονται
όλες οι εξετάσεις προσδιορισμού μιας ουσίας στο αίμα (γίνεται αιμοληψία δηλαδή), γιατί αφορούν
σε ανίχνευση οργανικών και ανόργανων ουσιών και γιατί χρησιμοποιούν βιοχημικές μεθόδους στον
προσδιορισμό τους. Ελπίζω να είναι κατανοητή από όλους σας η ερμηνεία των αιματολογικών
εξετάσεων.
ΓΛΥΚΟΖΗ (Glu)
Το λεγόμενο "ζάχαρο". Η γλυκόζη είναι το κύριο σάκχαρο του αίματος και η
κυριότερη πηγή ενέργειας για τον οργανισμό μας (και αποκλειστική για τον
εγκέφαλο). Είναι μια εξόζη (υδατάνθρακας δηλαδή) και τα πλέον γνωστά πολυμερή
του είναι το άμυλο και το γλυκογόνο. Οι τιμές αναφοράς της γλυκόζης στον ορό ή
στο πλάσμα του ατόμου που βρίσκεται σε νηστεία (με ενζυμικές μεθόδους
προσδιορισμού) είναι:
Φυσιολογικές τιμές = 60 - 110 mg/dL ή mg% (3,5 - 6 mmol/L)
Παθολογικά αυξημένη γλυκόζη
παρατηρείται στο σακχαρώδη διαβήτη.
Τιμή πάνω από 200 mg/dL σε νηστεία
είναι σχεδόν διαγνωστική του διαβήτη.
Μέτρια αύξηση της γλυκόζης (κάτω από
200 mg/dL) εμφανίζεται σε
υπερλειτουργία του θυρεοειδή, της
υπόφυσης ή των επινεφριδίων, σε
διάχυτες νόσους του παγκρέατος
(παγκρεατίτιδα, καρκίνος), σε
ενδοκρανιακές παθήσεις (μηνιγγίτιδα,
εγκεφαλίτιδα, όγκοι, αιμορραγία), αλλά
και στα τελικά στάδια πολλών νόσων
(στα πλαίσια της γενικότερης
απορρύθμισης). Ελάττωση της γλυκόζης
κάτω από 40 ή 50 mg/dL χαρακτηρίζεται
ως υπογλυκαιμία. Συχνότερη αιτία
παραμένει η υπέρβαση της δόσης της
ινσουλίνης που παίρνει ο διαβητικός.
Μπορεί ακόμη να οφείλεται σε
υπολειτουργία του θυρεοειδή, της
υπόφυσης ή των επινεφριδίων, καθώς και σε εξάντληση των αποθεμάτων
γλυκογόνου απο ηπατική νόσο, έντονη μυϊκή άσκηση ή παρατεταμένη νηστεία. Σε
άτομα που υποβλήθηκαν σε μερική γαστρεκτομή εκδηλώνεται αντιδραστική
υπογλυκαιμία 1 ως 3 ώρες μετά το φαγητό. Εξαιρετικά μεγάλη υπογλυκαιμία
παρατηρείται στο ινσουλίνωμα (όγκος του παγκρέατος).
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
7
Για την παρακολούθηση των διαβητικών αρρώστων μετράμε τη γλυκοζυλιωμένη
αιμοσφαιρίνη Α1c, η οποία φυσιολογικά αποτελεί το 5- 8 % της ολικής
αιμοσφαιρίνης και αυξάνει στο διαβήτη. Η τιμή της HbA1c εξαρτάται από τη μέση
συγκέντρωση της γλυκόζης του αίματος τις τελευταίες 8 με 10 εβδομάδες, γι' αυτό
και αποτελεί δείκτη της πορείας της νόσου.
ΟΥΡΙΑ
Παράγεται στο συκώτι και είναι το κύριο τελικό προϊόν του μεταβολισμού των
πρωτεϊνών. Τα επίπεδά της επηρεάζονται από το ποσό των πρωτεϊνών της
διατροφής, γι΄αυτό σε άτομα με νεφρικές παθήσεις μια ελάττωση της ουρίας
μπορεί να οφείλεται στη διατροφή και όχι σε βελτίωση της νόσου.
Φυσιολογικές τιμές = 14 - 50 mg/dL ή mg% (3,6 - 7,1 mmol/L)
Βρίσκεται αυξημένη σε ΟΛΕΣ τις νεφρικές παθήσεις (νεφρικά αίτια). Αυξάνει και
από προνεφρικά αίτια, όπως σε αφυδάτωση (πολλοί εμετοί ή διάρροιες δίνουν
μεγάλες αυξήσεις). Μέτρια αύξηση προκαλείται από αιμορραγία του πεπτικού,
καθώς και από αύξηση του κατοβολισμού των πρωτεϊνών (σε μεγάλο πυρετό
δηλαδή και σε μολύνσεις / τοξικές καταστάσεις). Μετανεφρικά αίτια αύξησης της
ουρίας είναι οι καταστάσεις που προκαλούν επίσχεση ούρων (υπερτροφία του
προστάτη, λίθοι στους ουρητήρες, μορφώματα στην κύστη και στένωση της
ουρήθρας). Χαμηλές τιμές ουρίας παρατηρούνται σε ελαττωμένη πρόσληψη
πρωτεϊνών, σε ασθενείς μετά από αιμοκάθαρση και σε νοσήματα του ήπατος
(επηρεάζεται ο κύκλος σύνθεσης της ουρίας εκεί).
ΚΡΕΑΤΙΝΙΝΗ
Σχηματίζεται από την κρεατίνη. Δεν επηρεάζεται από τις πρωτεΐνες της διατροφής,
γι' αυτό θεωρείται πιο αξιόπιστη από την ουρία στην εκτίμηση της νεφρικής
λειτουργίας.
Φυσιολογικές τιμές
- Στους άνδρες = 0,7 - 1,4 mg/dL (71 - 115 μmol/L)
- Στις γυναίκες = 0,6 - 1,1 mg/dL (53 - 97 μmol/L)
Αυξάνει σε νοσήματα των νεφρών (κυρίως όμως στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια),
παράλληλα με την ελάττωση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (glomerular
filtration rate, GFR). Αυξάνει και στον υποθυρεοειδισμό, αλλά και σε σοβαρά
νοσήματα των μυών (μυϊκή δυστροφία, μυοσίτιδα). Ο GFR είναι ουσιαστικά ο
ρυθμός "κάθαρσης" της κρεατινίνης από τα νεφρά και έχει φυσιολογικές τιμές: 95 -
140 mL/min για τους άνδρες και 85 - 125 mL/min για τις γυναίκες.
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
8
ΟΥΡΙΚΟ ΟΞΥ
Είναι το τελικό προϊόν του
μεταβολισμού των εξωγενών και
ενδογενών πουρινών (πχ των
αζωτούχων βάσεων του DNA).
Φυσιολογικές τιμές
- Στους άνδρες = 2,5 - 8 mg/dL ή
mg% (0,15 - 0,48 mmol/L)
- Στις γυναίκες = 1,5 - 6 mg/dL ή
mg% (0,09 - 0,36 mmol/L)
Η αύξησή του αποτελεί κριτήριο
για τη διάγνωση της ουρικής
αρθρίτιδας. Στις κρίσεις της
νόσου είναι σημαντικά αυξημένο,
όχι όμως πάντα και όχι ανάλογα
με τη βαρύτητα της κρίσης.
Μεγάλη αύξηση του ουρικού
οξέος παρουσιάζεται στη χρόνια
νεφρική ανεπάρκεια λόγω ελάττωσης της αποβολής του. Αυξάνει μέτρια σε
καταστάσεις μεγάλης καταστροφής κυττάρων, λόγω αύξησης της καταστροφής των
νουκλεοτιδίων (των μονομερών του DNA και του RNA), πχ σε λευχαιμία,
πολυκυτταραιμία, μεγαλοβλαστική αναιμία (από έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού
οξέος). Το επίπεδο του ουρικού στο αίμα επηρεάζεται από τη διατροφή και από
πολλά φάρμακα, επειδή αυξάνουν την κατακράτησή του.
(*) Ουρία, Κρεατινίνη και Ουρικό είναι εξετάσεις για τα νεφρά και μπορεί να βρεθούν ψευδώς
αυξημένα και σε υπερκατανάλωση διουρητικών ουσιών (καφέδες, τσάι, μπύρα κτλ) ή σε
συστηματικά αθλούμενα άτομα. Εκεί δε δίνουμε τόση σημασία και οι τιμές είναι οριακές.
ΛΕΥΚΩΜΑΤΑ ή ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ
Οι πρωτεΐνες στο αίμα μπορεί να παίζουν ρόλο μεταφορικό, λειτουργικό (ένζυμα,
αλυσίδες αιμοσφαιρίνης) και αμυντικό (ανοσοσφαιρίνες, ινωδογόνο και
συμπλήρωμα σε φλεγμονές και πήξη / επούλωση τραύματος). Είναι δομικά στοιχεία
των κυττάρων και η διατήρησή τους σε επαρκή επίπεδα με τη διατροφή
επιβάλλεται.
Φυσιολογικές τιμές
- Ολικά λευκώματα = 5,5 - 8 g/dL (55 - 80 g/L)
- Λευκωματίνες = 3,5 - 5,5 g/dL (35 - 55 g/L) και σε συμμετοχή 50 - 60 %
- Σφαιρίνες = 1,5 - 3,5 g/dL (20 - 35 g/L) και συμμετοχή 40 - 50 %
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
9
- Ινωδογόνο = 160 - 415 mg/dL ή mg% (0,5 - 1,4 μmol/L)
- Συμπλήρωμα C3 = 55 - 120 mg%
Στην ηλεκτροφόρηση των σφαιρινών θα πρέπει να τηρείται η εσωτερική αναλογία: α1 = 4,2 - 7,2 %,
α2 = 6,8 - 12 %, β = 9,3 - 15 % και γ = 13 - 23 %. Ουσιαστικά πρόκειται για την αναλογία των
υποτύπων των ανοσοσφαιρινών (αντισωμάτων) στο αίμα.
Η αύξηση των ολικών λευκωμάτων οφείλεται σχεδόν πάντα (με εξαίρεση την
αφυδάτωση) σε αύξηση των σφαιρινών και κυρίως των γ-σφαιρινών. Οι σφαιρίνες
αυξάνουν σε προχωρημένες παθήσεις του ήπατος, στο πολλαπλό μυέλωμα, σε
χρόνιες λοιμώξεις και σε νοσήματα του κολλαγόνου (αυτοάνοσα). Η ελάττωση των
ολικών λευκωμάτων οφείλεται συνήθως σε ελάττωση της λευκωματίνης από τα
ούρα (νεφρωσικό σύνδρομο), από το έντερο (εντεροπάθειες), από το δέρμα
(εγκαύματα) και από μεγάλες αιμορραγίες. Άλλες αιτίες υπολευκωματιναιμίας είναι
η μειωμένη σύνθεση λευκωμάτων σε βαριά ηπατική νόσο, η κακή διατροφή, η κακή
απορρόφηση, αλλά και ο αυξημένος καταβολισμός λευκωμάτων (πχ εμπύρετες
καταστάσεις, τραύματα). Η λευκωματίνη ονομάζεται και αλβουμίνη.
ΤΡΑΝΣΑΜΙΝΑΣΕΣ ή ΑΜΙΝΟΤΡΑΝΣΦΕΡΑΣΕΣ (SGOT και SGPT)
Είναι ένζυμα μεταφοράς
αμινοομάδων. Η οξαλοξεική
τρανσαμινάση (SGOT) υπάρχει
σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις
στο μυοκάρδιο και σε
μικρότερες στο ήπαρ και στους
μύες. Η τιμή της στον ορό
αυξάνει στο έμφραγμα του
μυοκαρδίου 3 με 9 ώρες μετά
την εισβολή και φτάνει στη
μέγιστη τιμή μετά από 24 ώρες.
Αυξάνει, επίσης, σε σε παθήσεις
των μυών (μυϊκή δυστροφία,
μυοσίτιδα). Η πυροσταφυλική
τρανσαμινάση (SGPT) βρίσκεται
σε υψηλότερες συγκεντρώσεις στο συκώτι. Μαζί με τη SGOT αποτελούν
ευαίσθητους δείκτες ηπατοκυτταρικής βλάβης. Μεγάλη αύξηση παρατηρείται στην
οξεία ηπατίτιδα, ενώ μέτρια σε χρόνιες ηπατικές παθήσεις, αποφρακτικό ίκτερο (πχ
"πέτρα στη χολή"), λοιμώδη μονοπυρήνωση ("νόσος του φιλιού") και σε όγκους του
ήπατος. Διαπιστώνουμε χρόνιο αλκοολισμό όταν δούμε εργαστηριακά το λόγο
SGOT/SGPT να είναι πάνω από 2.
Φυσιολογικές τιμές
- SGOT = 5 - 40 U/mL
- SGPT = 5 - 35 U/mL
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
10
Παλαιότερα, η οξαλοξεική τρανσαμινάση (SGOT) ονομαζόταν ασπαρτική
αμινοτρανσφεράση (AST) και η πυροσταφυλική τρανσαμινάση (SGPT) αλανινική
τρανσφεράση (ALT).
ΦΩΣΦΑΤΑΣΕΣ
Είναι τα ένζυμα που καταλύουν την υδρόλυση των φωσφωρικών εστέρων. Η
αλκαλική φωσφατάση στο αίμα μας προέρχεται κυρίως από τα κόκαλα και το
συκώτι μας. Αυξάνει σε παθήσεις των οστών, εφόσον υπάρχει έντονη
οστεοβλαστική δραστηριότητα (πχ ραχίτιδα / έλλειψη βιταμίνης D). Μεγαλύτερη
είναι η διαγνωστική της αξία σε παθήσεις του ήπατος και κυρίως στη διαφορική
διάγνωση του ικτέρου. Αυξάνει περισσότερο στον αποφρακτικό ίκτερο
(ενδοηπατική ή εξωηπατική στάση της χολής πχ από λίθο) και λιγότερο στον
ηπατοκυτταρικό ίκτερο. Η όξινη φωσφατάση βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις
φυσιολογικά στον προστάτη. Το επίπεδό της στο αίμα ανεβαίνει στον καρκίνο του
προστάτη (το ειδικό προστατικό αντιγόνο PSA αποτελεί την πιο χρήσιμη εξέταση για
προστάτη).
Φυσιολογικές τιμές
- Αλκαλική φωσφατάση = 4 - 13 UKA (King-Armstrong) ή 2 - 4,5 U Bodansky
- Όξινη φωσφατάση = 1 - 5 UKA ή 0,5 - 2 U Bodansky
ΧΟΛΕΡΥΘΡΙΝΗ
Παράγεται από τον καταβολισμό της αιμοσφαιρίνης.
Είναι αδιάλυτη στο νερό και γι' αυτό στο αίμα μόνο
συνδεδεμένη με λευκωματίνη μπορεί να βρεθεί
(έμμεση χολερυθρίνη). Στο ήπαρ συνδέεται με
γλυκουρονικό οξύ και γίνεται υδατοδιαλυτή (άμεση
χολερυθρίνη).
Φυσιολογικές ανώτερες τιμές = 1 mg/dL για την ολική και 0,35 mg/dL για την άμεση
Αύξηση της χολερυθρίνης προκαλείται από αυξημένη διάσπαση της αιμοσφαιρίνης
(αιμολυτικός ίκτερος), από ανεπαρκή μεταβολισμό της χολερυθρίνης στο ήπαρ
(ηπατοκυτταρικός ίκτερος) και από παρεμπόδιση εκροής της χολερυθρίνης στα
χοληφόρα (αποφρακτικός ίκτερος). Η συχνότερη αιτία αυξημένης "χολής" είναι η
"πέτρα".
γ-ΓΛΟΥΤΑΜΥΛΟΤΡΑΝΣΦΕΡΑΣΗ (γ-GT)
H γ-γλουταμυλική τρανσφεράση είναι ένζυμο που υπάρχει σε ήπαρ, νεφρούς και
πάγκρεας. Αποτελεί τον πλέον ευαίσθητο, αλλά όχι ειδικό, δείκτη ηπατικής νόσου.
Κοινώς, όταν είναι αυξημένος σημαίνει ότι το συκώτι μας δεν πάει καλά, αλλά για
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
11
να δούμε από τι πρέπει να δούμε τους άλλους δείκτες. Μεγάλη αύξηση
παρουσιάζει στον αποφρακτικό ίκτερο, σε μεταστατικούς όγκους του ήπατος και
φυσικά σε χρόνια κατανάλωση οινοπνεύματος.
Φυσιολογικές τιμές
- Στους άνδρες =6- 28 U/L
- Στις γυναίκες = 4 - 18 U/L
ΓΑΛΑΚΤΙΚΗ ΑΦΥΔΡΟΓΟΝΑΣΗ ή ΔΕΫΟΔΡΟΓΟΝΑΣΗ (LDH)
Βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα, όπου μετέχει στο μεταβολισμό της γλυκόζης. Είναι
άφθονη στο μυοκάρδιο, στους μύες γενικότερα και στο ήπαρ. Το επίπεδό της στο
αίμα αυξάνει όπως και της SGOT στο έμφραγμα του μυοκαρδίου και επανέρχεται
στα φυσιολογικά επίπεδα σε 2 εβδομάδες. Επίσης, αυξάνει σε μυϊκή δυστροφία και
σε αρκετές παθήσεις του ήπατος.
Φυσιολογικές τιμές στους 37οC = 240 - 480 U/L
ΚΙΝΑΣΗ ΤΗΣ ΚΡΕΑΤΙΝΗΣ (CPK)
Ονομάζεται και κρεατινοφωσφοκινάση. Καταλύει τη φωσφορυλίωση της κρεατίνης
και βρίσκεται άφθονη στους μύες. Ειδικά στο μυοκάρδιο επικρατεί το ισοέζυμο ΜΒ
(CK-MB), το οποίο αυξάνεται σε έμφραγμα του μυοκαρδίου σε 4 με 6 ώρες και
φτάνει σε peak στις 24 ώρες. Η CPK αυξάνει και σε μυϊκή δυστροφία, αλλά και
συχνά σε κακώσεις των μυών. Ακόμα και μια ενδομυϊκή ένεση μπορεί να δώσει
ψευδώς αυξημένη CPK. Στους άνδρες ανώτερο όριο προτείνεται τα 80 U/L και στις
γυναίκες τα 70 U/L, αλλά αξιολογούμε την παράμετρο όταν η CPK περάσει τα 145
IU/mL.
ΛΙΠΗ
Τα λιπίδια του οργανισμού
παίζουν σημαντικότατο ρόλο στο
σχηματισμό των ορμονών
(στεροειδών, φύλου), είναι
υπεύθυνα για το σχηματισμό των
μεμβρανών του κυττάρου και
αποτελούν πολύτιμες αποθήκες
ενέργειας. Η περίσσεια τους είναι
ταυτόσημη με την έναρξη των
διαδικασιών της αθηρωμάτωσης,
της δημιουργίας πλακών δηλαδή
εντός των αρτηριών και της
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
12
στένωσης αυτών με όλα τα επακόλουθα (πίεση, εμφράγματα, εγκεφαλικά). Καλή
λέμε την HDL (high density lipoprotein, υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη) και κακή
την LDL χοληστερόλη (low density lipoprotein, χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη).
Χοληστερόλη = 150 - 240 mg% (μην ακούτε το 200 που λένε για να γράφουν φάρμακα)
HDL χοληστερόλη: πάνω από 35 mg%
Ολική χοληστερόλη / HDL χοληστερόλη: μικρότερη του 4,5 - 5
Τριγλυκερίδια = 45 - 200 mg%
Φωσφολιπίδια = 150 - 250 mg%
Αυξημένη χοληστερόλη (αυτό που λέει ο κόσμος χοληστερίνη) παρατηρείται
δευτεροπαθώς και σε έδαφος υποθυρεοειδισμού, διαβήτη και νεφρική ανεπάρκεια.
Την HDL τη ρίχνουν η κορτιζόνη, τα οιστρογόνα, τα διουρητικά και οι β-αναστολείς
(β-blockers, φάρμακα καρδιάς -συνήθως η ουσία τους λήγει σε -όλη). Το αλκοόλ
φυσικά ανεβάζει τη χοληστερίνη στα ύψη.
ΑΜΥΛΑΣΗ
Αποτελεί την κύρια εξέταση για την οξεία παγκρεατίτιδα. Αμυλάση άνω του
διπλάσιου του ανώτερου φυσιολογικού ορίου (περί τα 240 U/mL δηλαδή) είναι
διαγνωστική οξείας παγκρεατίτιδας. Αυξάνει μέσα σε 12 ώρες από την έναρξη της
νόσου και φτάνει σε αιχμή σε 1 - 2 μέρες, μετά από όπου αρχίζει και πέφτει.
Ψευδώς χαμηλότερα επίπεδα καταγράφονται όταν υπάρχει υπερλιπιδαιμία και
χρειάζεται προσεκτική εκτίμηση.
Φυσιολογικές τιμές = 60 - 120 U/mL
ΛΙΠΑΣΗ
Έχει μεγαλύτερη ειδικότητα από την αμυλάση, αλλά η εξέταση δε διενεργείται στα
περισσότερα εργαστήρια. Παραμένει σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό
διάστημα από την αμυλάση στην οξεία παγκρεατίτιδα.
Φυσιολογικές τιμές = 0,2 - 1,5 U/mL 0,1 N NaOH
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
13
Check Up 3 / 5: Βιοχημικές εξετάσεις (Μέρος Β')
ΝΑΤΡΙΟ (Na)
Υπονατριαιμία (κάτω από
135 mEq/L) μπορεί να
προκληθεί από απώλεια
Νατρίου, περίσσεια νερού ή
μεταβολές του Καλίου.
Σημαντική απώλεια Νατρίου
μπορεί να συμβεί από το
πεπτικό σύστημα σε
παρατεταμένους εμετούς ή
διάρροια, από τα νεφρά (π.χ.
νεφρική ανεπάρκεια), στη
νόσο Adisson (ανεπάρκεια
του φλοιού των
επινεφριδίων), αλλά εξίσου
συχνά και από τον ιδρώτα (συχνότερα σε πυρετό και έντονη άσκηση). Οι
τραυματισμοί των μυών, η παγκρεατίτιδα, η κίρρωση ήπατος, η καρδιακή
ανεπάρκεια, τα διουρητικά, ο υποθυρεοειδισμός ("θυροειδής"), η
υπεραναπλήρωση νερού σε έντονη δίψα και η υπέρμετρη λήψη νερού σε ψυχώσεις
δίνουν εργαστηριακά πάλι υπονατριαιμία. Η υπερνατριαιμία, η αύξηση του
Νατρίου δηλαδή στο αίμα, είναι λιγότερο συχνή και οφείλεται συνήθεως σε
αφυδάτωση.
Φυσιολογικές τιμές = 135 - 146 mEq/L
ΚΑΛΙΟ (Κ)
Είναι το κατεξοχήν ενδοκυττάριο κατιόν (φορτισμένο με "+" ιόν, αν σε ενδιαφέρει)
σε αντίθεση με το Νάτριο που είναι το κατεξοχήν εξωκυττάριο κατιόν (αν θες να το
μάθεις χρησιμοποίησε το μνημονικό κανόνα MAD: ΚΙΝΟ = Κάλιο Ιn, Νάτριο Out).
Αυτά τα δύο, όπως φαντάζεσαι, (πρέπει να) βρίσκονται σε ισορροπία. Βρίσκεται
άφθονο μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια (ερυθροκύτταρα). Υπερκαλιαιμία (πάνω
από 5,2 mEq/L) εμφανίζεται σε κρίσεις της νόσου του Adisson, σε έλλειψη
ινσουλίνης (διαβήτη), σε χορήγηση πενικιλλίνης G και δακτυλίτιδας, σε αιμολυτικές
καταστάσεις ή μετάγγιση αιμολυμένου αίματος, αλλά και μετά από υπερχορήγηση
καλίου όταν αντιμετωπίζουμε την υποκαλιαιμία. Η υπερβολική κατανάλωση
φρούτων μπορεί να οδηγήσει σε υπερκαλιαιμία! Η υποκαλιαιμία (κάτω από 3,5
mEq/L) είναι συχνότερη της υπερκαλιαιμίας και οφείλεται σε απώλεια Καλίου από
το πεπτικό σύστημα (εμετός, διάρροια) ή από τα νεφρά. Η χρόνια λήψη
διουρητικών και η αδρεναλίνη ρίχνουν το Κάλιο, ενώ η χορήγηση ινσουλίνης
προκαλεί παροδικά μείωση του Καλίου. Στα σπάνια αίτια υποκαλιαιμίας
συγκαταλέγονται η νευρογενής ανορεξία, ο αλκοολισμός και η έλλειψη φρούτων
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
14
και λαχανικών από τη διατροφή. Η πιο πλούσια σε Κάλιο τροφή είναι η μπανάνα.
Tip by MAD: Αν νοιώσετε κάποια "αρρυθμία" μια μπανάνα είναι η πιο καλή
πρόληψη, γιατί το Κάλιο είναι το κυρίως υπεύθυνο στοιχείο για την κατάσταση
αυτή!
Φυσιολογικές τιμές = 3,5 - 5,2 mEq/L
ΑΣΒΕΣΤΙΟ (Ca)
Το 98 % του Ασβεστίου του
σώματός μας βρίσκεται στα
κόκαλα και στα δόντια μας.
Το Ασβέστιο στο αίμα
παίζει σημαντικό ρόλο στη
δραστικότητα των
ενζύμων, στην πήξη του
αίματος και στη
νευρομυϊκή μεταβίβαση
(κινήσεις μυών / οστών).
Στα άτομα μεγάλης ηλικίας
η πιο συνηθισμένη αιτία
υπερασβεστιαιμίας είναι
τα κακοήθη νοσήματα με πρώτο και καλύτερο τον καρκίνο στον πνεύμονα. Μεγάλη
αύξηση του Ασβεστίου παρατηρείται στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό
(παραθυρεοειδείς είναι 4 αδένες "κολλημένοι" πάνω στον θυρεοειδή, μικρότεροι
από φακή) λόγω της κινητοποίησης του Ασβεστίου από τα οστά. Μικρότερη αύξηση
σε υπερβιταμίνωση D. Μεγάλη υπασβεστιαιμία παρατηρείται στον πρωτοπαθή
υποπαραθυρεοειδισμό (αντίστοιχα, η υπολειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων)
ή συχνότερα από την αφαίρεση των παραθυρεοειδών αδένων κατά την εγχείρηση
αφαίρεσης του θυροειδή. Το Ασβέστιο ελαττώνεται και σε κακή απορρόφηση από
το έντερο ή ανεπαρκή πρόσληψη γαλακτοκομικών και πλατύφυλλων λαχανικών και
σε νεφρική ανεπάρκεια ή οξεία παγκρεατίτιδα. Το Ασβέστιο μειώνεται ανάλογα και
με τη μείωση της βιταμίνης D (περιορισμένη έκθεση στον ήλιο, μη επαρκής λήψη
λιπών στη διατροφή).
Φυσιολογικές τιμές = 9 - 11 mg/dL ή mg % (το ολικό / 4,5 - 5,6 mg % το ελεύθερο)
ΦΩΣΦΩΡΟΣ (P)
Βρίσκεται κυρίως στα κόκαλα, αλλά και σε πολλές σημαντικές ουσίες των κυττάρων
(πρωτεΐνες, συνένζυμα κ.α.). Το μεγαλύτερο μέρος του Φωσφόρου του αίματος
αποτελεί ο ανόργανος Φώσφορος (Pi) με τιμές αναφοράς που δίνονται πιο κάτω.
Συχνότερη αιτία αύξησης του Φωσφόρου είναι η νεφρική ανεπάρκεια. Άλλες αιτίες
είναι η υπερβολική λήψη υπακτικών (φάρμακα που σε βοηθούν να κάνεις κακά
σου) και η διενέργεια υποκλυσμών. Υποφωσφαταιμία έχουμε σε αλκοολισμό,
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
15
σύνδρομα δυσαπορρόφησης του εντέρου, κατανάλωση "αντιόξινων δισκίων" γιατί
περιέχουν αργίλιο / αλουμίνιο (Al) ή μαγνήσιο (Mg). Ελάττωση παρατηρείται και σε
ραχίτιδα / οστεομαλακία (έλλειψη βιταμίνης D). Η χορήγηση ινσουλίνης (στους
διαβητικούς και όχι) προκαλεί απότομη μετακίνηση Φωσφόρου από το αίμα προς
το εσωτερικό των κυττάρων και αυτό μπορεί να μας μπερδέψει (να "κρύβεται"
ουσιαστικά μέσα στα κύτταρα, οπότε δε χρειάζεται να τον χορηγήσουμε).
Φυσιολογικές τιμές = 2,5 - 4,5 mg/dL ή mg %
ΜΑΓΝΗΣΙΟ (Mg)
Το Μαγνήσιο πέφτει στο αίμα σε υποσιτισμό, πλημμελή απορρόφηση από το
έντερο, αλκοολισμό, διαβήτη, υπερβολική λήψη διουρητικών και σε νεφρικές
παθήσεις. Αντίθετα, αυξημένο βρίσκεται σε υπερβολική λήψη αντιόξινων (λέγε με
Maalox) που περιέχουν υδροξείδια του Μαγνησίου, αλλά και σε νεφρική
ανεπάρκεια (όπου δεν απεκκρίνεται, "καθαρίζεται").
Φυσιολογικές τιμές = 1,5 - 2,5 mEq/L
ΧΛΩΡΙΟ (Cl) και ΔΙΤΤΑΝΘΡΑΚΙΚΑ (HCO3)
Το Χλώριο αποτελεί το κυριότερο ανιόν (φορτισμένο με "-" ιόν δηλαδή) του
εξωκυττάριου υγρού (και του αίματος επομένως). Το κυριότερο ανιόν ενδοκυττάρια
είναι τα διττανθρακικά. Νάτριο, Κάλιο, Χλώριο και Διττανθρακικά βρίσκονται σε ένα
συνεχές παιχνίδι μπες - βγες από το κύτταρο προς το αίμα και αντίστροφα, ώστε να
υπάρχει ισορροπία.
Φυσιολογικές τιμές
- Χλωριούχα = 95 - 105 mEq/L
- Διττανθρακικά = 21 - 28 mEq/L
ΧΑΛΚΟΣ (Cu)
Ο Χαλκός έχει να κάνει κυρίως με το μεταβολισμό στο συκώτι και κάποια ειδική
πρωτεΐνη (σερουλοπλασμίνη), αλλά και με διάφορες νοητικές λειτουργίες στον
εγκέφαλο. Γενικά, είναι εξέταση κλάιν.
Φυσιολογικές τιμές = 100 - 200 μg %
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
16
ΣΙΔΗΡΟΣ (Fe)
Ο Σίδηρος είναι απαραίτητο
στοιχείο για κάθε ανθρώπινο
κύτταρο, δρα ως
μεταφορέας οξυγόνου και
ηλεκτρονίων, ως καταλύτης
στην οξείδωση ("καύσεις")
και σε άλλες μεταβολικές
οδούς και παίζει ποσοτικά το
σπουδαιότερο ρόλο στον
οξειδωτικό μεταβολισμό,
στην κυτταρική ανάπτυξη και
στον πολλαπλασιασμό, όπως
και στη μεταφορά και
αποθήκευση. Ο Σίδηρος
λειτουργεί, μεταφέρεται και αποθηκεύεται ως συστατικό ποικιλίας ενώσεών του
και ποτέ ως ελεύθερο κατιόν, γιατί είναι επικίνδυνος. Στον άνθρωπο μεταφέρεται
και αποθηκεύεται μέσω 3 πρωτεϊνών: της τρανσφερρίνης, του υποδοχέα της
τρανσφερρίνης και της φερριτίνης.
Φυσιολογικές τιμές:
- Γυναίκες = 60 - 135 μg % (40 mg / kg βάρους)
- Άνδρες = 80 - 160 μg % (50 mg / kg βάρους)
Η τρανσφερρίνη ή σιδηροφυλλίνη είναι η πρωτεΐνη μεταφοράς του σιδήρου στο
αίμα για τις ανάγκες των ιστών. Συντίθεται κυρίως στο συκώτι. Φυσιολογικές τιμές =
200 - 375 mg/mL ή γύρω στο 1 mg/kg βάρους σώματος
Η φερριτίνη είναι η κύρια πρωτεΐνη αποθήκευσης του σιδήρου και αποτελείται από
ένα πρωτεϊνικό κέλυφος / περίβλημα (την καλούμενη αποφερριτίνη), στο κέντρο
του οποίου υπάρχει κοιλότητα όπου αποθηκεύεται ο Σίδηρος. Μπορεί να
αποθηκεύσει ως και 4.500 άτομα Σιδήρου, τα οποία αποδίδονται με ευχέρεια για
να χρησιμοποιηθούν. Η στάθμη της στο αίμα ανανακλά το Σίδηρο των "αποθηκών"
του οργανισμού. Φυσιολογικές τιμές = 4 mg/kg βάρους σώματος για τις γυναίκες
και 8 mg/kg για τους άνδρες
Η αιμοσιδηρίνη είναι μορφή αποθήκευσης του Σιδήρου και αποτελείται από
αδιάλυτα κοκκία σιδήρου χωρίς πρωτεϊνικό κέλυφος. Είναι πιο μόνιμες "αποθήκες"
και συνήθως βρίσκονται ως παθολογικές εναποθέσεις. Φυσιολογικές τιμές = 2
mg/kg βάρους σώματος για τις γυναίκες και 4 mg/kg για τους άνδρες
Παράγοντες που ευνοούν την απορρόφηση Σιδήρου είναι η πρόσληψη ζωικών
τροφών, όπως συκωταριές και κρέας γενικότερα (όχι το γάλα και τα αυγά), το όξινο
pH ("ξινά" φαγητά), οι αναγωγικές / "αντιοξειδωτικές" ουσίες (βιταμίνες Ε και C,
σκόρδα και πορτοκάλια δηλαδή) και τα αλκοολούχα ποτά που περιέχουν Σίδηρο (το
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
17
κόκκινο κρασί είναι αυτό). Χαμηλό Σίδηρο έχουμε σε απώλεια αίματος κάθε
αιτιολογίας, σε πλημμελή απορρόφησή του από το έντερο, σε αυξημένες
απαιτήσεις του οργανισμού σε Σίδηρο (ανάπτυξη, περίοδος στις γυναίκες, κύηση,
θηλασμός) και σε ανεπαρκή πρόσληψη. Η απώλεια αίματος μπορεί να έχει να κάνει
π.χ. ακόμα και με ανώμαλη ερυθροποίηση, δηλαδή σχηματισμό ερυθροκυττάρων
όχι απολύτως φυσιολογικών (όπως στην έλλειψη ενζύμου -G6PD- και στο στίγμα της
Μεσογειακής αναιμίας, όπου καταστρέφονται εύκολα τα ερυθρά αιμοσφαίρια και
υπάρχουν μεγάλες ανάγκες στο να αντικατασταθούν, άρα και μεγάλες ανάγκες σε
Σίδηρο).
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
18
Check Up 4 / 5: Εξετάσεις ούρων
Η βιοχημική ανάλυση των
ούρων είναι πολύ συνηθισμένη
στην καθημερινή πρακτική στο
νοσοκομείο. Εδώ θα
αναφερθώ μόνο στις πιο κλισέ
εξετάσεις και όχι στις
εξειδικευμένες. Η συλλογή των
ούρων γίνεται σε καθαρό
φιαλίδιο (κοστίζει ελάχιστα σε
ένα φαρμακείο), αφού
προηγηθεί τοπικός καθαρισμός
των έξω γεννητικών οργάνων.
Η συλλογή των πρωινών ούρων είναι συνήθως πιο κατάλληλη, γιατί τα πρωινά ούρα
είναι κατά κανόνα πυκνά και περιέχουν τα παθολογικά στοιχεία που αναζητούνται..
Όταν η συλλογή γίνεται για "καλλιέργεια" (δηλαδή υποπτευόμαστε "μόλυνση",
δηλαδή λοίμωξη της περιοχής) τότε πρέπει να συλλέγεται δείγμα από το μέσον της
ούρησης. Το δείγμα πρέπει να μεταφέρεται συντόμως για εξέταση, μιας και
αλλοιώνεται η σύστασή του γρήγορα.
ΟΨΗ και ΧΡΟΙΑ
Τα φυσιολογικά ούρα έχουν όψη διαυγή και χροιά κιτρινωπή. Όταν στα ούρα
εμφανίζεται θολερότητα, αυτό οφείλεται σε παρουσία αλάτων ή μικροβίων ή
κυττάρων. Η καστανή χροιά των ούρων μπορεί να οφείλεται σε αίμα, αιμοσφαιρίνη,
μυοσφαιρίνη, φάρμακα ή άλλες χρωστικές. Καστανή χροιά που μετετρέπεται σιγά
σιγά σε πρασινωπή οφείλεται σε ύπαρξη χολερυθρίνης ή χολοχρωστικών
("χρωστικών της χολής" -υπεύθυνες για τον ίκτερο). Αν μετά από ανακίνηση του
δοχείου των ούρων σχηματίζεται αφρός που δεν εξαφανίζεται εύκολα, αυτό
σημαίνει απώλεια πρωτεϊνών από τα ούρα (παθολογική πρωτεϊνουρία).
ΕΙΔΙΚΟ ΒΑΡΟΣ και ΩΣΜΩΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ
Τα φυσιολογικά όρια του ειδικού βάρους
των ούρων κυμαίνονται από 1002 - 1030
(συνήθως 1015 - 1025) και της ωσμωτικής
πίεσης από 50 -1200 mOsm/Kg (συνήθως
400 - 800 mOsm/Kg). Η ωσμωτική πίεση
εκφράζει το ολικό ποσό των διαλυτών στα
ούρα στοιχείων (νάτριο, σάκχαρο, ουρία
κτλ). Από την άλλη, ο προσδιορισμός του
ειδικού βάρους έχει μεγάλη σημασία και
παρ'ότι πρόκειται για απλή εξέταση,
εκφράζει την ικανότητα των νεφρών να
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
19
αραιώνουν και να συμπυκνώνουν τα ούρα. Ο έλεγχος συμπύκνωσης των ούρων
γίνεται μετά από στέρηση υγρών τουλάχιστον για 12 ώρες. Έτσι, αξάνεται η έκκριση
της AVP (αντιδιουρητικής ορμόνης, ADH), στην οποία οι νεφροί απαντούν με
αυξημένη επαναρρόφηση νερού (αποβάλλεται λιγότερο νερό στα ούρα), με
αποτέλεσμα τη συμπύκνωση των ούρων. Η δοκιμασία αραίωσης των ούρων γίνεται
με χορήγηση άφθονων υγρών σε μικρό χρονικό διάστημα (15 - 20 λεπτά) και
μέτρηση κατόπιν του ειδικού βάρους των ούρων που αποβάλλονται τις επόμενες 4
ώρες. Η μεγάλη περιέκτικότητα των ούρων σε σάκχαρο και πρωτεΐνη ανεβάζουν το
ειδικό βάρος.
pH
Το pH των ούρων κυμαίνεται από 4,5 - 6 (συνήθως 5 - 6,5) και προσδιορίζεται σε
πρόσφατα ούρα με ειδικές ταινίες εμποτισμένες με κατάλληλους χημικούς δείκτες
που έχουν εύρος pH 5 - 8. Η διατροφή και τα φάρμακα επηρεάζουν πολύ το pH των
ούρων. Γενικά, το pH αντανακλά τη σχέση βασικών και όξινων ρυθμιστικών
συστατικών και μας βοηθά να αντιληφθούμε μια αντίστοιχη διαταραχή στο αίμα
("καθρέφτης" - ουσιαστικά τα ούρα είναι ένα διήθημα του αίματος).
ΠΡΩΤΕΪΝΗ / ΛΕΥΚΩΜΑ
Ο ποιοτικός έλεγχος των πρωτεϊνών στα ούρα γίνεται με ειδικές ταινίες και η
παρουσία πρωτεΐνης εκτιμάται με σταυρούς ανάλογα με τη θολερότητα του
ιζήματος (+ λίγο θετικά, έως ++++ ή και +++++ για τα καραμπινάτα περιστατικά).
Βαθμολογία πάνω από +++ (3 σταυρούς) σημαίνει μετρητό λεύκωμα / πρωτεΐνη στα
ούρα και πρέπει να ακολουθήσει ποσοτικός προσδιορισμός. Ο ποσοτικός
προσδιορισμός γίνεται, όμως, σε ούρα 24ώρου. Το να βρεθεί πρωτεΐνη στα ούρα
σημαίνει κατά κανόνα νεφρική νόσο (και κυρίως σπειραματο-νεφρίτιδα).
ΣΑΚΧΑΡΟ
Η μέτρηση του σακχάρου στα ούρα γίνεται με ταινίες εμποτισμένες με οξειδάση της
γλυκόζης και χρωστική. Η ανεύρεση σακχάρου στα ούρα σημαίνει αρρύθμιστο
σακχαρώδη διαβήτη ή προχωρημένου βαθμού διαβηρική νεφροπάθεια και
νεφρικές παθήσεις με διαταραχή στην επαναρρόφηση γλυκόζης από τα νεφρικά
σωληνάρια.
ΚΕΤΟΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ
Κετονικές ουσίες είναι η ακετόνη ("ασετόν" -ναι, το κατουράμε!), το ακετοξεικό οξύ
και το β-υδροξυ-βουτυρικό οξύ και η ανίχνευσή τους στα ούρα σημαίνει διαβητική
κετοξέωση, αφυδάτωση, υποσιτισμό ή άλλες παθολογικές καταστάσεις με
διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων.
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
20
ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΥΡΩΝ
Κύτταρα: Τα ούρα φυσιολογικών
ατόμων περιέχουν 0 - 3 ερυθρά
αιμοσφαίρια κατά οπτικό πεδίο
(κοπ). Η ανεύρεση περισσότερων
ερυθροκυττάρων στα ούρα
σημαίνει τραυματισμό της
περιοχής, λίθο, ουρολοίμωξη ή
νεφρική πάθηση. Τα λευκά
αιμοσφαίρια ή πυοσφαίρια
εμφανίζονται 2 - 3 κοπ
φυσιολογικά. Η παρουσία
περισσότερων από 30 - 40
λευκοκύτταρα στα ούρα σημαίνει
λοίμωξη των ουροφόρων οδών και
χρειάζεται να γίνει ποσοτική
καλλιέργεια ούρων και
αντιβιόγραμμα (για να ανευρεθεί ο
υπεύθυνος μικροβιολογικός
παράγοντας και να επιλεχθεί το
κατάλληλο αντιβιοτικό). Τα
επιθηλιακά κύτταρα είναι κύτταρα
που "ξεκολλούν" από τα τοιχώματα των ουριφόρων οδών και αποβάλλονται μαζί με
τα ούρα. Πολλά μηχανήματα τα αναγνωρίζουν ως λευκοκύτταρα δίνοντάς μας
λάθος εντύπωση για λοίμωξη, ενώ δεν υπάρχει. Τα ηωσινόφιλα απαντώνται στα
ούρα ασθενών με αλλεργική διάμεση νεφρίτιδα σε ποσοστό 90 % (προσωπικά το
έχω δει μόνο 1 φορά τόσα χρόνια). Η αιματουρία παρατηρείται και χωρίς
υποκείμενη παθολογία των νεφρών σε μεγάλο πυρετό, σε έντονη σωματική άσκηση
και σε γυναίκες στην περίοδό τους πάνω (το αίμα στην τελευταί περίπτωση ξέρετε
πως δεν είναι ζωηρό κόκκινο).
Κύλινδροι: Αποτελούν κυλινδρικά μορφώματα, σύμφωνα με το εκμαγείο του αυλού
των ουροφόρων σωληναρίων. Διακρίνονται σε υαλώδεις, υαλοκοκκώδεις,
κοκκώδεις, επιθηλιακούς και αιμορραγικούς κυλίνδρους. Το βασικό υλικό
συγκόλλησης κυττάρων είναι μια φυσιολογική βλεννοπρωτεΐνη, η πρωτεΐνη Tamm-
Horsfall, που εκκρίνεται στα νεφρικά σωληνάρια. Παράγεται σε μεγάλες ποσότητες
σε νοσήματα του νεφρού και σε λοιμώξεις, ενώ καθιζάνει εύκολα στο όξινο
περιβάλλον του νεφρού (ιδιαίτερα όταν ο ασθενής έχει ολιγουρία). Οι υαλώδεις
κύλινδροι είναι οι μόνοι που δεν υποσημαίνουν κάποια ποθολογία.
Κρύσταλλοι: Στα φυσιολογικά ούρα ανευρίσκονται διάφοροι κρύσταλλοι που δεν
αντανακλούν συνήθως σε νεφρικές παθήσεις. Αντίθετα, η παρουσία κρυστάλλων
κυστίνης είναι παθολογικό εύρημα και σημαίνει βλάβη του νεφρού (η λεγόμενη
κυστινουρία).
PS: Αυτή η βλακεία με τα σαπούνια που έχουν ουδέτερο pH με βγάζει από τα ρούχα μου. Αν είχα ουδέτερο pH θα έκαιγαν τα
δέρμα μας. Θα έπρεπε να λένε "με pH ουδέτερο σε σχέση με αυτό του δέρματος" ή "ισορροπημένο pH".
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
21
Check Up 5 / 5: Ορμονολογικές εξετάσεις
ΑΛΔΟΣΤΕΡΟΝΗ
Αποτελεί το σπουδαιότερο αλατο-
κορτικοειδές (φαντάσου ότι τα
επινεφρίδια παράγουν τρεις
κατηγορίες ορμονών, τα γλυκο-
κορτικοειδή –όπως η κορτιζόνη- με
τα αλατο-κορτικοειδή, τις
κατεχολαμίνες –αδρεναλίνη και
νοραδρεναλίνη- αλλά και ορμόνες
του φύλου -σε μικρότερα ποσά
από τα γεννητικά όργανα φυσικά).
Οι τιμές θα βρούμε στο δείγμα του
αίματος εξαρτώνται από το πόσο
αλάτι (χλωριούχο νάτριο, NaCl)
καταναλώνουμε συνήθως, αλλά και από τη θέση του σώματος (σε όρθια θέση είναι
ψηλότερες οι τιμές της). Η λειτουργία της ορμόνης έχει να κάνει με την ανταλλαγή
των ιόντων Καλίου και Νατρίου στον οργανισμό, σα να λέμε ένας μηχανισμός
ομοιόστασης. Σε ελεύθερη λήψη αλατιού και σε κατάκλιση οι φυσιολογικές τιμές
είναι 4,8 – 14,8 ng/dL, ενώ μετά από ορθοστασία 4 ωρών οι φυσιολογικές τιμές
είναι 12 – 30 ng/dL. Η φυσιολογική αποβολή στα ούρα είναι 6 – 8 μg/24ωρο.
ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ (GH, Growth Hormone)
Μαζί με την ινσουλίνη, τις φυλετικές ορμόνες και τις ορμόνες του θυρεοειδή είναι
οι υπεύθυνες ορμόνες για την ανάπτυξη. Οι τιμές στο αίμα το πρωί και μετά από
νηστεία (αυτό που δεν τρως βαριά το προηγούμενο βράδυ και τίποτα το πρωί πριν
σου πάρουν αίμα δηλαδή) έχουν φυσιολογικά όρια από 0 ως 10 ng/mL. Ο απλός
προσδιορισμός της δεν έχει διαγνωστική αξία, παρά μόνο σε συνδυασμό με
δυναμικές δοκιμασίες. Π.χ. στη δοκιμασία φόρτωσης με γλυκόζη (η δοκιμασία που
προσπαθούν να βρουν αν έχεις ζάχαρο όταν έχεις οριακές τιμές και σου παίρνουν
αίμα κάθε τρεις και λίγο την ίδια μέρα), επί ακρομεγαλίας (μεγάλα άκρα, μύτη,
αυτιά, χείλη), παρατηρείται αύξηση των τιμών της ορμόνης ή παραμονή στα ίδια
επίπεδα με τη βασική τιμή. Αντίθετα, σε φυσιολογικά άτομα παρατηρείται πτώση
της GH κάτω του 1 ng/mL κατά τη διάρκεια αυτής της δοκιμασίας.
ΓΟΝΑΔΟΤΡΟΠΙΝΕΣ
Εκκρίνονται από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης (ένα μικρό σκατουλάκι ακριβώς
στο κέντρο του κεφαλιού σου που εκκρίνει ένα σωρό ορμόνες) και είναι ουσιαστικά
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
22
η Θυλακιοτρόπος ορμόνη (FSH) και η Ωχρινοτρόπος ορμόνη (LH), οι οποίες
ρυθμίζουν τη λειτουργία των γεννητικών αδένων (ωριμάζουν το σπερματοζωάριο
και το ωάριο, ευθύνονται για τον κύκλο της περιόδου, σύλληψη – κύηση). Στην
εμμηνόπαυση και μετά οι τιμές αυτών των δύο ορμονών αυξάνονται πάρα πολύ.
Φυσιολογικές τιμές FSH
- Για τις γυναίκες: 1 – 9 mIU/mL ( 2 – 10 mIU/mL στη μέση του καταμήνιου κύκλου)
- Για τους άνδρες: κάτω από 6 mIU/mL
Φυσιολογικές τιμές LH
- Για τις γυναίκες: 1 -22 mIU/mL ( 20 – 70 mIU/mL στη μέση του καταμήνιου κύκλου)
- Για τους άνδρες: 0 – 9 mIU/mL
ΔΕΫΔΡΟΕΠΙΑΝΔΡΟΣΤΕΡΟΝΗ (DHEA)
Ο προσδιορισμός της στο αίμα και μάλιστα του θειικού παραγώγου της S-DHEA
είναι ο καλύτερος δείκτης για τη διάγνωση εάν η γυναικεία υπερτρίχωση είναι
επινεφριδιακής αιτιολογίας (μικρά ποσά αυτής της ορμόνης παράγονται στα
επινεφρίδια και μάλιστα αυτή η ορμόνη είναι πρόδρομη της τεστοστερόνης). Οι
τιμές αναφοράς στους άνδρες είναι 1,9 – 4,9 μg/mL και στις γυναίκες 1,3 – 3,6
μg/mL.
ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΤΡΟΠΟΣ ΟΡΜΟΝΗ (TSH)
Εκκρίνεται κι αυτή από τον πρόσθιο
λοβό της υπόφυσης και ρυθμίζει τη
λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα
(αύξηση των θυρεοειδικών κυττάρων,
σύνθεση θυρεοειδικών ορμονών,
πρόσληψη ιωδίου, δέσμευση τυροσινών
–τι σου λέω τώρα-, απελευθέρωση
θυρεοειδικών ορμονών στο σώμα).
Φυσιολογικές τιμές είναι από 0,17 – 4
mIU/L. Αποτελεί τον καλύτερο δείκτη
για τη διάγνωση ευθυρεοειδισμού (το
ότι όλα πάνε καλά δηλαδή με το θυρεοειδή σου). Με τις νεότερες μεθόδους
προσδιορισμού επιτυγχάνεται ικανοποιητική ακρίβεια, ώστε τιμές πολύ χαμηλές
(κάτω από 0,15) να είναι διαγνωστικές υπερθυρεοειδισμού. Για τις περιπτώσεις
υποθυρεοειδισμού τιμές άνω του 5 είναι διαγνωστικές.
ΘΥΡΟΞΙΝΗ (Τ4)
Η ολική θυροξίνη σε άτομα ηλικίας 10 – 60 ετών είναι 5 – 12 μg/dL, ενώ μετά τα
60 πέφτουμε στα 5 – 10. Υψηλότερες είναι οι τιμές στα βρέφη (9 – 18) και στα
μικρά παιδιά (7 – 15). Ο προσδιορισμός αποτελεί την πρώτη ένδειξη για τη
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
23
λειτουργία του θυρεοειδή. Επειδή οι θυρεοειδικές ορμόνες κυκλοφορούν στο αίμα
κατά το μεγαλύτερο μέρος τους συνδεδεμένες με πρωτεΐνες (κυρίως με την TBG,
thyroxine binding globulin) και δραστικές είναι οι ελεύθερες ορμόνες, οι οποίες και
αποτελούν ένα πολύ κλάσμα (π.χ. για την Τ4 μόλις το 0,05 %), οι μεταβολές των
πρωτεϊνών επηρεάζουν τις θυρεοειδικές ορμόνες. Μια τέτοια κατάσταση είναι η
εγκυμοσύνη, κατά την οποία αυξάνει η TBG και η ολική Τ4, χωρίς όμως αύξηση της
ελεύθερης Τ4. Επίσης, φαρμακευτικοί ή ιδιοσυστατικοί παράγοντες επηρεάζουν τα
επίπεδα της θυροξίνης. Γι’ αυτό είναι χρήσιμο να προσδιορίζεται η ελεύθερη Τ4 ή
να σχετίζεται ο προσδιορισμός της με την TBG. Η τελευταία προσδιορίζεται άμεσα
στο αίμα, καθώς και έμμεσα μέσω της πρόσληψης ραδιενεργού Τ3 ή Τ4 από το αίμα
(Τ3 ή Τ4 uptake). Ο συνδυασμός Τ3 uptake και ολικής Τ4 δίνει το δείκτη ελεύθερης
θυροξίνης, που είναι ο πλέον αξιόπιστος δείκτης για τη λειτουργία του θυρεοειδή.
ΤΡΙΙΩΔΟΘΥΡΟΝΙΝΗ (Τ3)
Φυσιολογικές τιμές είναι από 110 – 190 ng/dL. Αν και κυκλοφορεί σε ποσότητες
πολύ μικρότερες της θυροξίνης (Τ4), φαίνεται πως είναι η κύρια δραστική ορμόνη
του θυρεοειδούς, καθώς η θυροξίνη παίζει το ρόλο της προορμόνης που
μεταβολίζεται σε Τ3 στην περιφέρεια. Η αυξημένη Τ3 έχει ιδιαίτερη σημασία στη
διάγνωση της Τ3 θυρεοτοξίκωσης, δηλαδή της κατάστασης στην οποία σημειώνεται
αύξηση της Τ3 χωρίς αύξηση της Τ4. Οι περιπτώσεις αυτές αποτελούν το 5 % των
υπερθυρεοειδικών. Σε πολλές καταστάσεις η μετατροπή της Τ4 σε Τ3 αναστέλλεται
και ως εκ τούτου εμφανίζεται χαμηλή Τ3, χωρίς όμως να ελαττώνεται η Τ4. Γι’ αυτό
χαμηλή μόνο Τ3 ΔΕΝ αποτελεί ασφαλή ένδειξη υποθυρεοειδισμού. Επίσης, επειδή
σε σοβαρές ασθένειες η μετατροπή της Τ4 σε Τ3 αναστέλλεται, είναι δυνατόν να
υπάρχει υπερθυρεοειδισμός και η Τ3 να μην είναι αυξημένη. Γενικώς, η Τ3
επιβεβαιώνει τη διάγνωση σχετικά με μια πάθηση του θυρεοειδή, αλλά ποτέ δεν
την κρίνει.
ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ
Οι τιμές της φυσιολογικά κυμαίνονται από 2 – 25 μU/mL. Αυξημένες τιμές μαζί με
υπογλυκαιμία παρατηρούνται στο ινσουλίνωμα, έναν όγκο του παγκρέατος.
Χαμηλές τιμές βρίσκονται στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι, καθώς και μετά από
αφαίρεση του παγκρέατος (αφού εκεί παράγεται). Αυξημένες τιμές ινσουλίνης και
σακχάρου σε άτομο που δεν έφαγε κάτι σημαίνουν «αντίσταση στην ινσουλίνη» και
παρατηρούνται σε παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ, ουραιμία και
υπερκορτιζολαιμία.
C-ΠΕΠΤΙΔΙΟ
Προέρχεται από διάσπαση της προϊνσουλίνης σε ένα μόριο C-πεπτιδίου και σε ένα
μόριο ινσουλίνης. Αυξημένο βρίσκεται στο ινσουλίνωμα. Η τιμή του διαχωρίζει την
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
24
προέλευση της ινσουλίνης στο αίμα. Αν η ινσουλίνη είναι ψηλή και οφείλεται σε
υπερβολική δόση της εξωγενώς, τότε το πεπτίδιο είναι χαμηλό. Αν παράγεται
ενδογενώς ινσουλίνη, τότε το πεπτίδιο ακολουθεί τα ψηλά επίπεδα ινσουλίνης.
Φυσιολογικές τιμές: 1 – 4 ng/mL.
ΚΑΤΕΧΟΛΑΜΙΝΕΣ
Δεν τις μετράμε στο αίμα, γιατί
έχουν μικρό χρόνο ζωής και
αυξομειώνονται ταχύτατα.
Μετράμε όμως τους μεταβολίτες
τους στα ούρα. Μετά από διακοπή
όλων των φαρμάκων της πίεσης
για 2 μέρες μαζεύουμε τα ούρα
ενός 24ώρου. Το βανιλινο-
μανδελικό οξύ (VMA) / οι ολικές
ελεύθερες κατεχολαμίνες ούρων
24ώρου είναι 0 – 100 μg.
ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ
Αποτελεί το σπουδαιότερο γλυκο-κορτικοειδές. Οι τιμές στο αίμα παρουσιάζουν
εξεσημασμένη ημερήσια διακύμανση: το πρωί στις 8 π.μ. είναι 5 – 23 μg/dL, ενώ
το βράδυ σχεδόν μηδενίζονται. Η ελεύθερη κορτιζόλη των ούρων είναι 10 -100
μg/24ωρο. Έ νας απλός προσδιορισμός της κορτιζόλης σε τυχαίο δείγμα ΔΕ βοηθά
στη διάγνωση, εξαιτίας των μεγάλων ημερήσιων μεταβολών, αλλά και της
επίδρασης του stress στην παραγωγή της. Αύξησή της μπορεί να σημαίνει πάθηση
των επινεφριδίων ή/και της υπόφυσης.
ΚΟΡΤΙΚΟΤΡΟΦΙΝΗ (ACTH)
Φυσιολογικές τιμές της κάτω από 60 pg/mL στις 8 π.μ. και κάτω από 25 pg/mL
στις 6 μ.μ. Σαν εξέταση συμπληρώνει την ακριβώς προηγούμενη.
ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)
Τυπικές τιμές αναφοράς στις γυναίκες είναι κάτω από 20 ng/mL στις γυναίκες και
κάτω από 12 στην εμμηνόπαυση, ενώ στους άνδρες κάτω από 16 ng/mL.
Παρουσιάζει μεταβαλλόμενες τιμές κατά τη διάρκεια της μέρας υπό μορφή
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
25
σφυγμικών αυξήσεων και μεγαλύτερες τιμές το απόγευμα. Μεγάλη αύξηση πάνω
από 5 φορές από τις ανώτερες φυσιολογικές τιμές αποτελεί ένδειξη ανησυχίας για
όγκο στην υπόφυση (αρκετά συχνός!). Μια μικρή αύξηση ΔΕΝ οδηγεί σε διάγνωση,
αλλά πρέπει η μέτρηση να επαναληφθεί 2-3 φορές σε πρωινό δείγμα. Στις γυναίκες
αυξημένες τιμές παρατηρούνται σε διαταραχές της γονιμότητας, όπως η
ανωορρηξία (με ή χωρίς διαταραχή της εμμήνου ρύσεως), σε γαλακτόρροια και σε
αμηνόρροια (αν αναρωτιέσαι γιατί δεν έχεις περίοδο, ενώ δεν παίρνει
αντισυλλυπτικά). Στους άνδρες μπορεί να βρεθεί αυξημένη σε ανικανότητα και
ολιγοσπερμία.
ΤΕΣΤΟΣΤΕΡΟΝΗ
Είναι το κυριότερο
ανδρογόνο και
παράγεται κυρίως
από τους όρχεις,
αλλά και από τις
ωοθήκες (ω, ναι!)
και τα επινεφρίδια.
Πριν την εφηβεία οι
φυσιολογικές τιμές
είναι 10 – 20 ng/dL
και για τα δύο
φύλα, ενώ μετά
στους άνδρες είναι
250 – 750 και στις γυναίκες 11 – 80 (μη με ρωτήσεις για ενδιάμεσες καταστάσεις,
δεν είμαι ενδοκρινολόγος :-P). Χαμηλές τιμές στους άνδρες ανευρίσκονται σε
υπολειτουργία των όρχεων με υπογονιμότητα και σε ανικανότητα. Αν οι τιμές της
τεστοστερόνης είναι πάνω από 200 ng/dL στις γυναίκες, τότε ψάχνουμε για όγκο
στην ωοθήκη. Τα οιστρογόνα δεν τα μετράμε συχνά στην καθ’ημέρα κλινική πράξη,
εκτός αν πρόκειται για διερεύνηση υπογονιμότητας σε γυναίκες ή αν θέλουμε να
δώσουμε υποκατάσταση σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που κινδυνεύουν από
οστεοπόρωση και καρδιακά επεισόδια αν δεν πάρουν υποκατάσταση.
ΠΑΡΑΘΟΡΜΟΝΗ (PTH)
Είναι η ορμόνη που παράγει η υπόφυση και διεγείρει τους παραθυρεοειδείς
αδένες. Ουσιαστικά εμπλέκεται στο μεταβολισμό του ασβεστίου και στην
ισορροπία αυτού στον οργανισμό, μέσω καλσιτονίνης, βιταμίνης D και Ca. Κάθε
εργαστήριο έχει δικές του τιμές αναφοράς. Χάος
Live your Myth in Greece (by MAD) presents Check Up
http://my-greece.blogspot.com/
26
ΡΕΝΙΝΗ
Είναι ένα ένζυμο που παράγεται στο νεφρό και ρυθμίζει την πίεσή μας. Όταν είναι
πεσμένη, σημαίνει ότι το νεφρό δεν πάει καλά ή ότι κάτι καταστέλλει την παραγωγή
της. Δρα συνεργικά με την αλδοστερόνη και γενικά είναι η ουσία που παράγεται
αντιδραστικά στην πίεση (π.χ. αν αντιληφθεί μικρή πίεση αυξάνει την έκκρισή της
και ανεβαίνει η πίεση, αντίθετα δεν απελευθερώνεται όταν η πίεση είναι μεγάλη).
Εδώ έχει ένα σωρό νούμερα. Χάος πάλι.