Παρασκευή, 17 Σεπτεμβρίου 2010

ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΣΑΣ

Στις μέρες μας, η παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα διατροφικά προβλήματα για τις προηγμένες κοινωνίες. Δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που κάνουν λόγο για επιδημία, η οποία όμως, αντίθετα με ό,τι πιθανόν πιστεύουμε, δεν μπορεί να λυθεί αποσπασματικά, μόνο με την δίαιτα. Η παχυσαρκία, κατά βάση, συνδέεται με την υπερβολική πρόσληψη θερμίδων σε σχέση με την κατανάλωση. Πέρα από την αυξημένη πρόσληψη τροφής, μήπως υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που ευθύνονται για αυτή την «επιδημία»; Και αν αυτό ισχύει, τότε ποιο είναι το «κλειδί» για να μπορέσουμε να απαλλαγούμε από αυτή;
Το σώμα καταναλώνει συνεχώς ενέργεια, ακόμα κι όταν κοιμόμαστε. Η θερμοκρασία, για παράδειγμα, του σώματός μας οφείλεται στη θερμότητα που παράγεται στο εσωτερικό του από τις καύσεις του και είναι μια από τις μορφές ενέργειας. Επειδή όμως δεν μπορούμε να παράγουμε ενέργεια από το μηδέν, η καθημερινή διατροφή μάς εξασφαλίζει όχι μόνο τα απαραίτητα θρεπτικά δομικά συστατικά -λίπη, πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, βιταμίνες, μέταλλα κ.λπ.-αλλά και την ενέργεια που χρειαζόμαστε.
Το σύνολο της ενέργειας που προσλαμβάνουμε, μείον το σύνολο της ενέργειας που καταναλώνουμε, αποδίδει την κατάσταση των ενεργειακών μας αποθεμάτων. Αν προσλαμβάνουμε περισσότερη ενέργεια απ’ όση καταναλώνουμε, σε σχετικά μακροχρόνια βάση, τότε ο οργανισμός θα αποθηκεύσει το πλεόνασμα σε μορφή λίπους. Επιλέγει δε το λίπος, πρώτον, γιατί αποτελεί το «πυκνότερο» μέσο, την αποτελεσματικότερη μπαταρία ενέργειας, αφού κάθε γραμμάριο λίπους περιέχει 9 θερμίδες και, δεύτερον, γιατί έχει τις μικρότερες απώλειες όταν το αποθηκεύει.
Το ενεργειακό μας ισοζύγιο
Για να εμφανιστεί παχυσαρκία, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχουμε θετικό ενεργειακό ισοζύγιο, δηλαδή να προσλαμβάνουμε περισσότερες θερμίδες απ’ όσες καταναλώνουμε. Επομένως, ανεξάρτητα από την υποκειμενική αντίληψη «τρώω πολύ» ή «τρώω λίγο», παχυσαρκία σημαίνει υπερβολική πρόσληψη θερμίδων σε σχέση με την κατανάλωση.
Για να γίνει αυτό, υπάρχουν δύο τρόποι. Ο πρώτος αφορά μια μικρή σχετικά ενεργειακή εκτροπή, η οποία όμως διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κάποιος μπορεί να περπατούσε 1-2 χιλιόμετρα την ημέρα επειδή χρησιμοποιούσε τα Μαζικά Μέσα Μεταφοράς. Μετά την αγορά αυτοκινήτου, η κατανάλωση ενέργειας μειώθηκε, ενώ η διατροφή του δεν άλλαξε. Οδηγήθηκε, λοιπόν, σε σταδιακή αύξηση του βάρους. Σε άλλες περιπτώσεις, έχουμε συχνά μεγάλες εκτροπές στην πρόσληψη θερμίδων, ενώ ενδιαμέσως το άτομο κάνει προσπάθειες να χάσει το βάρος που παίρνει. Τελικά, παρά τις προσπάθειες, το βάρος του αυξάνεται διαρκώς με την πάροδο του χρόνου. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Ο ρόλος του Βασικού Μεταβολισμού
Μια έννοια-κλειδί στην ενεργειακή κατανόηση της παχυσαρκίας είναι ο λεγόμενος Βασικός Μεταβολισμός (ΒΜ). Ο ΒΜ αποδίδει το σύνολο της ενέργειας που χρειάζεται να καταναλώνει ένα σώμα απλώς για να υπάρχει, χωρίς οποιαδήποτε δραστηριότητα.
Για τον καθένα μας, ο ΒΜ είναι ένα αρκετά σταθερό μέγεθος, αλλά μεταξύ ανθρώπων που έχουν το ίδιο σωματικό βάρος, οι ΒΜ διαφέρουν έως και 40%. Με απλά λόγια, ένας άνθρωπος μπορεί από τη φύση του να καταναλώνει 40% λιγότερες ή περισσότερες θερμίδες από έναν άλλο, με την ίδια ακριβώς σωματική κατασκευή και δραστηριότητα.
Είναι φανερό ότι αυτός που έχει λιγότερο δραστήριο ΒΜ, έχει περισσότερες πιθανότητες να παχύνει από αυτόν που έχει πιο έντονο ΒΜ. Όταν κάποιος παχαίνει, ο ΒΜ του αυξάνεται καθώς σε αυτόν περιλαμβάνεται πλέον και η αυξημένη ενέργεια που απαιτεί το παραπανίσιο βάρος -λίπος- για να διατηρηθεί, να είναι θερμό, να τροφοδοτείται με αίμα κ.ο.κ. Επειδή αυξάνεται ο ΒΜ, ο παχύσαρκος εμπειρικά διαπιστώνει δηλαδή ότι καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής χωρίς το βάρος του να αλλάζει δραματικά. Ο ρυθμός αύξησης του βάρους πέφτει. Το σώμα του βρίσκεται σε αυτό που λέγεται «στατική φάση παχυσαρκίας», δηλαδή έμαθε και θέλει να διατητείται παχύσαρκο, εκλαμβάνοντας την τωρινή του κατάσταση ως φυσιολογική και αυξάνοντας αναλόγως τον ΒΜ.
Όταν το άτομο αυτό αποφασίσει να αδυνατίσει και αρχίζει δίαιτα με μεγάλο περιορισμό των θερμίδων με σκοπό να χάσει γρήγορα βάρος –ένα συνηθισμένο λάθος-, τότε το σώμα μειώνει ραγδαία το μεταβολισμό του, επειδή έχει την τάση να διατηρεί το αυξημένο βάρος. Με τον τρόπο αυτό, αφενός η δίαιτα γίνεται όλο και λιγότερο αποτελεσματική και συνεπώς δεν αντέχεται και αφετέρου η σταδιακή καταπάτησή της, οδηγεί σε σύντομη ανάκτηση του βάρους. Επειδή δε, ο ΒΜ θα αργήσει κάπως να φτάσει πάλι τα επίπεδα της παχυσαρκίας πριν από την έναρξη της δίαιτας, το τελικό αποτέλεσμα είναι ο παχύσαρκος να ξεπερνάει το βάρος που είχε πριν αρχίσει δίαιτα.
Το «κλειδί» στο αδυνάτισμα είναι η κίνηση
Πώς περνάει την ημέρα του ένας άνθρωπος που δεν εργάζεται χειρωνακτικά και δεν ασκείται συστηματικά; Συνήθως εργάζεται σε γραφείο, μετακινείται οδηγώντας, διαβάζει, βλέπει τηλεόραση, ασχολείται με τον υπολογιστή, τηλεφωνεί, κοιμάται, τρώει. Ο άνθρωπος αυτός θεωρείται ότι βρίσκεται σε κατάσταση «σωματικής αδράνειας».
Τούτο σημαίνει ότι, οι συνολικές ενεργειακές του ανάγκες και, συνεπώς, το «κάψιμο» θερμίδων, βρίσκονται λίγο πάνω από τον ΒΜ. Το επίπεδο Σωματικής Άσκησης (Physical Activity Level, PAL) είναι μόλις 40%-50% πάνω από τον ΒΜ (PAL=1,75 ή 1,85).
Ο σύγχρονος καθιστικός τρόπος ζωής αποτελεί το πρώτο βήμα για την παχυσαρκία, εκτός αν συνοδεύεται π.χ. από 50% μείωση της τροφής σε σχέση με τον δραστήριο τρόπο ζωής. Όπως όλοι γνωρίζουμε, συμβαίνει μάλλον το αντίθετο.
Η αγάπη για τα λιπαρά
Αλλά δεν είναι μόνο αυτός ο λόγος για τον οποίο η καθιστική ζωή οδηγεί αργά ή γρήγορα σε παχυσαρκία. Έχει αποδειχθεί ότι, η σωματική αδράνεια σταδιακά οδηγεί σε διατροφικές αλλαγές υπέρ των λιπαρών τροφών και αυτό γιατί οι λιπαρές τροφές έχουν πολύ καλύτερη γεύση, δεν προκαλούν έγκαιρα το αίσθημα του κορεσμού και δεν «κόβουν την πείνα» τόσο γρήγορα όσο οι πρωτεΐνες και οι υδατάνθρακες.
Στην καθιστική ζωή, το σώμα δεν αντλεί ευχαρίστηση από τη δράση του και την αναζητεί στην τροφή. Εξάλλου, οι λιπαρές τροφές έχουν πολύ μικρότερο όγκο από τις άλλες. Πολύ πιο εύκολα καταναλώνει κανείς μια σοκολάτα παρά μια σαλάτα όταν βρίσκεται μπροστά στην τηλεόραση.
Καθημερινά περισσότερη άσκηση
Τι σημαίνει, όμως, η προτροπή να γίνουν σωματικά δραστήριοι όσοι ανήκουν στην κατηγορία των ατόμων που βρίσκονται σε «σωματική αδράνεια»; Πώς μπορούμε, με άλλα λόγια, να περάσουμε από τιμή PAL 1,4 σε τιμή 1,75 ή μεγαλύτερη; Ένα άτομο που κάνει καθιστική ζωή όπως την περιγράφουμε παραπάνω, δεν μπορεί φυσικά να αλλάξει δουλειά ή να εγκαταλείψει το αυτοκίνητό του. Μπορεί όμως να αρχίσει να ασκείται. Πόσο;
Δυστυχώς, απαιτείται περισσότερο από μια ώρα ημερησίως γρήγορο βάδισμα ή κάτι ανάλογο -αεροβική γυμναστική, τζόγκινγκ, κολύμβηση, ποδήλατο, κ.ά.- για την αύξηση του PAL από 1,4 σε 1,75. Επομένως, καλύτερο είναι να επανεξετάσουμε όσο περισσότερες πλευρές της ζωής μας μπορούμε προς την κατεύθυνση της κίνησης και της δραστηριότητας. Κι αυτό πρέπει να γίνεται παράλληλα με τη δίαιτα, η οποία θα πρέπει να είναι ήπια και μακροχρόνια. Η απώλεια βάρους με ρυθμό 2 κιλών το μήνα είναι η ιδανική προκειμένου να προσαρμόζεται σταδιακά ο οργανισμός στα νέα ενεργειακά δεδομένα και να μη μεταβάλλεται ο ΒΜ με τρόπο που οδηγεί σε γρήγορη ανάκτηση του βάρους μετά το τέλος της προσπάθειας.

ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΙ

Σύµφωνα µε τις στατιστικές, 6 στους 10 ανθρώπους υποφέρουν συχνά από πονοκέφαλο. Οι ειδικοί επιστήµονες, διερευνώντας όλο και περισσότερο το πρόβληµα των κεφαλαλγιών, διακρίνουν σήµερα πάνω από 150 µορφές πονοκεφάλου.
Σε ένα σηµαντικό ποσοστό µάλιστα, που κυµαίνεται από 10-20%, οι πονοκέφαλοι είναι έντονοι ή πολύ συχνοί, µε αποτέλεσµα να υποβαθµίζεται σηµαντικά η ποιότητα ζωής των πασχόντων, κάνοντας τη ζωή τους... αφόρητη! Δεν είναι τυχαίο ότι για την Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας, η κεφαλαλγία θεωρείται το ίδιο σοβαρή ασθένεια µε την άνοια και την ψύχωση. Οι πιο συχνοί τύποι πονοκεφάλων, που αναγνωρίζουν σήµερα οι επιστήµονες, είναι ο πονοκέφαλος τύπου τάσεως, η ηµικρανία και η αθροιστική κεφαλαλγία.
Ο πονοκέφαλος τύπου τάσεως, είναι η πιο συχνή, καθηµερινή µορφή πονοκεφάλου, γνωστή µε πολλά ονόµατα, εξαιτίας της ασάφειας γύρω από την αιτιολογία της, αλλά κυρίως, λόγω της ποικιλίας των µορφών µε τις οποίες παρουσιάζεται. «Η ονοµασία του προέρχεται από το γεγονός ότι, µαζί µε τον πονοκέφαλο, συχνά παρουσιάζεται και µια τάση («σύσπαση» θα το λέγαµε) των µυών της κεφαλής και του τραχήλου. Ο αγγλικός όρος tension (=τάση), έχει θεωρηθεί από πολλούς ότι αφορά ψυχική υπερένταση και έτσι αυτός ο πονοκέφαλος κρίθηκε ως ψυχογενής. Είναι γεγονός, πως ο πονοκέφαλος τύπου τάσης, ταλαιπωρεί περισσότερο άτοµα µε υπερβολικό άγχος», τονίζει ο παθολόγος, Επιστηµονικός Διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής & του Διαβητολογικού Τµήµατος Ιατρικού Κέντρου Αθηνών (Κλινική Ψυχικού),
κ. Αντώνης Λέπουρας. Κύρια χαρακτηριστικά του συγκεκριµένου τύπου κεφαλαλγίας, που εµφανίζεται σε τριπλάσια συχνότητα στις γυναίκες, σε σχέση µε τους άνδρες, είναι, σύµφωνα µε τον ίδιο:
  • ότι διαρκεί (εφόσον δεν αντιµετωπιστεί φαρµακευτικά), από 30’ έως και 7 ηµέρες
  • ότι η ένταση του πόνου είναι ήπια έως µέτρια.
  • ότι ο πόνος περιγράφεται σαν «βάρος», «σφίξιµο» ή «πίεση» και καταλαµβάνει
    όλο το κεφάλι.
  • ότι η ένταση του πόνου δεν µεγαλώνει µε την φυσική δραστηριότητα (εργασία, βηµατισµός κ.λπ).
Ηµικρανία
Είναι ο δεύτερος σε συχνότητα πονοκέφαλος, όµως από πλευράς έντασης και βαρύτητας είναι κατά πολύ σηµαντικότερος από τον πονοκέφαλο τάσεως. Οι ειδικοί διακρίνουν περί τα 14 είδη ηµικρανίας.
Η ηµικρανία είναι διαταραχή διάρκειας 4-24 ωρών, µε κύριες εκδηλώσεις τον πολύ δυνατό πονοκέφαλο που συνοδεύεται από ναυτία (ή εµετό) και φωτοφοβία ή ηχοφοβία. Εκλυτικοί της παράγοντες, ιδίως στις γυναίκες, είναι οι διαταραχές του ύπνου, ο εµµηνορυσιακός κύκλος, οι µεταβολές του καιρού και η κατανάλωση αλκοόλ.
«Ο ασθενής, στη διάρκεια της κρίσης, ελαττώνει τις δραστηριότητές του, παραµένοντας συχνά στο κρεβάτι, σε σκοτεινό και ήσυχο δωµάτιο. Δεν µπορεί να συνεχίσει την εργασία του όσο διαρκεί η κρίση, αφού οποιαδήποτε φυσική δραστηριότητα, ακόµα και το να ανέβει µια σκάλα, επιδεινώνει τα συµπτώµατα.
Παρά τη βαρύτητα των συµπτωµάτων, ωστόσο, η ηµικρανία είναι µια καλοήθης κατάσταση και ο ασθενής δεν κινδυνεύει από αυτήν», εξηγεί ο κ. Λέπουρας. Είναι, όµως, συχνή αιτία απουσίας από τη δουλειά. Οι στατιστικές λένε ότι το 50% των ανθρώπων που υποφέρουν από ηµικρανία, απουσιάζουν από την δουλειά τους για 1-14 ηµέρες το χρόνο! Στον αθροιστικό πονοκέφαλο, τέλος, τα συµπτώµατα εµφανίζονται κατά αθροίσµατα, ενώ µεσολαβούν διαστήµατα χωρίς πόνο. Χαρακτηριστικό του είναι ο πολύ έντονος πόνος γύρω από τον οφθαλµική κόγχη ή στον κρόταφο, πάντα από τη µια πλευρά του κεφαλιού. Ο αθροιστικός πονοκέφαλος έχει κι άλλα χαρακτηριστικά συµπτώµατα όπως: δακρύρροια, ρινική συµφόρηση, ρινόρροια, ιδρώτα στο µέτωπο και το πρόσωπο, πτώση και οίδηµα του βλεφάρου.
Θεραπεία
Οι περισσότερες µορφές κεφαλαλγίας αντιµετωπίζονται συµπτωµατικά µε αναλγητικά, χωρίς να εξαλείφονται. Βέβαια, ακόµη και τα πιο κοινά αναλγητικά, είναι σηµαντικό να λαµβάνονται σύµφωνα µε τις οδηγίες και να µην γίνεται υπερβολή.
Σήµερα, σε πολλά δηµόσια νοσοκοµεία (Γενικό Κρατικό Νοσοκοµείο Αθηνών, Ναυτικό Νοσοκοµείο, 401 Στρατιωτικό Νοσοκοµείο, Νοσοκοµείο Αεροπορίας, Παπαδηµητρίου, «Άγιος Δηµήτριος», ΑΧΕΠΑ. «Γ. Παπανικολάου», Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Πατρών, Νοσοκοµεία Καβάλας και Χανίων), υπάρχουν ειδικά κέντρα που ασχολούνται µε τους πονοκεφάλους. Διαθέσιµες είναι και πολλές εναλλακτικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως ο βελονισµός, η οµοιοπαθητική, οι ψυχοσωµατικές προσεγγίσεις κλπ. Οι τελευταίες ενδείκνυνται στις περιπτώσεις που οι πονοκέφαλοι οφείλονται σε σωµατοποίηση άγχους και αρνητικών συναισθηµάτων.
Ψυχοσωµατικές προσεγγίσεις
Σηµείο – «κλειδί» σε αυτήν την προσέγγιση, είναι η συνειδητοποίηση του προβλήµατος. «Η κύρια λειτουργία της διατύπωσης (formulation) είναι η αναπλαισίωση, το να πάψει δηλαδή ο θεραπευόµενος να αντιµετωπίζει το σύµπτωµα σαν κάτι οργανικό και ανεξήγητο και να συνδέσει τις γνωστικές, συναισθηµατικές και βιολογικές παραµέτρους, που ευθύνονται για τη δυσκολία που αντιµετωπίζει», σηµειώνει ο ψυχοφυσιολόγος στο Κέντρο Ψυχοσωµατικής Υγείας «ΑΝΑΔΡΑΣΗ», δρ Δηµήτρης Χρηστίδης. Οι ψυχογενείς πονοκέφαλοι (κεφαλαλγίες τύπου τάσης, ηµικρανίες), έχουν ως κοινό παθογενετικό φαινόµενο τη δυσλειτουργική ενεργοποίηση και διατήρηση της συµπαθητικής διέγερσης. «Στις µεν κεφαλαλγίες τύπου τάσης, αυτή η συµπαθητική διέγερση εκφράζεται κυρίως ως υπερτονία και κόπωση των µυών της κεφαλής, του τραχήλου και των ώµων, στις δε ηµικρανίες, µε τη χαρακτηριστική αγγειοσυστολή των επιφανειακών µικροαγγείων. Και στις δύο περιπτώσεις, γνωστικοί και συµπεριφορικοί παράγοντες έκαναν το άτοµο να ‘µάθει’, µια κάποια εποχή της ζωής του, να ενεργοποιεί τον συγκεκριµένο παθογενετικό µηχανισµό και να αντιδρά µε τον συγκεκριµένο τρόπο (συµπαθητική διέγερση), σε προκλήσεις του περιβάλλοντος. Για να ξεπεράσει το πρόβληµα, ο ασθενής πρέπει πρώτα απ’ όλα να καταλάβει τη νευροφυσιολογία του παθογενετικού µηχανισµού τού προβλήµατός του. Με άλλα λόγια, να κατανοήσει ότι η κεφαλαλγία τάσεως, είναι επακόλουθο της δυσλειτουργικής προσαρµογής του συστήµατός του στο περιβάλλον και, γενικότερα, ότι µάλλον αποτελεί σύµπτωµα του “επιλεγµένου” ή “µαθηµένου” τρόπου έκφρασης της δυσαρέσκειάς του», εξηγεί ο κ. Χρηστίδης. Σύµφωνα µε τον ίδιο, είναι πολύ σηµαντικό ο θεραπευόµενος να µάθει να χαλαρώνει και µάλιστα να διδαχθεί, όχι µόνο τη γενική χαλάρωση, αλλά και την εστιασµένη χαλάρωση των µυϊκών οµάδων που συµµετέχουν στο πρόβληµά του.