Πέμπτη, 7 Ιανουαρίου 2010

Εμμηνόπαυση

Τι σημαίνουν οι όροι «εμμηνόπαυση» και «κλιμακτήριος»;

Όταν λέμε ότι μια γυναίκα «μπήκε στην εμμηνόπαυση», εννοούμε ότι δεν έχει εμμηνορρυσία (περίοδο) για 12 συνεχείς μήνες. Το χρονικό διάστημα που προηγείται της εμμηνόπαυσης και το οποίο χαρακτηρίζεται από διάφορα πρώιμα συμπτώματα, ονομάζεται κλιμακτήριος ή περιεμμηνόπαυση. Και οι δύο αυτές φάσεις στη ζωή της γυναίκας αφορούν την προοδευτική μείωση των οιστρογόνων στην κυκλοφορία του αίματός της. Όταν γεννιέται το θήλυ νεογνό, υπάρχουν στις ωοθήκες του 1-2 εκατομμύρια ωοθυλάκια που περιέχουν ωάρια. Με την πάροδο του χρόνου ο αριθμός τους μειώνεται. Όταν εξαντληθεί το απόθεμα των ωοθυλακίων, οι ωοθήκες σταματούν να παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη, ορμόνες οι οποίες ρυθμίζουν την έμμηνο ρύση.

Πού τοποθετούνται ηλικιακά η εμμηνόπαυση και η περιεμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση στις δυτικές κοινωνίες έχει ως μέσο όρο την ηλικία των 51 χρόνων, ενώ π.χ. στην Αφρική, στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, τοποθετείται πολύ νωρίτερα. Την ηλικία όμως που ξεκινάει η κλιμακτηριακή περίοδος δεν μπορούμε να την ορίσουμε ακριβώς. Εκείνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι γύρω στα 45 και λίγο μετά θα αρχίσουν να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα, μέχρι την οριστική διακοπή της εμμήνου ρύσης. Να σημειώσουμε εδώ ότι στις καπνίστριες η έμμηνος ρύση μπορεί να σταματήσει 1-2 χρόνια νωρίτερα.

Υπάρχει περίπτωση μια γυναίκα να εμφανίσει κλιμακτηριακά προβλήματα πριν από τα 45 της χρόνια;

Βεβαίως, και τότε μιλάμε για την πρόωρη εμμηνόπαυση, εκείνη που συμβαίνει πριν από τα 40. Δυστυχώς συναντάμε γυναίκες που από τα 35 τους εμφανίζουν τα συμπτώματα της περιεμμηνόπαυσης και οι οποίες οδηγούνται σε διακοπή της περιόδου πολύ νωρίτερα από τα 51 τους χρόνια. Πρόκειται για την «πρόωρη εμμηνόπαυση», η οποία συμβαίνει λόγω έκπτωσης της ωοθηκικής λειτουργίας ή μπορεί να είναι αποτέλεσμα χημειοθεραπείας ή ακτινοθεραπείας. Τέλος, υπάρχει βεβαίως και η χειρουργική εμμηνόπαυση, όταν για κάποιο λόγο χειρουργούμε και αφαιρούμε τις ωοθήκες. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις τίθεται το θέμα της γονιμότητας της γυναίκας, εάν δεν έχει προλάβει να αποκτήσει παιδιά. Γι’ αυτό η έγκαιρη διάγνωση του προβλήματος είναι σωτήρια. Μόνο τότε μπορούμε να προλάβουμε να πάρουμε ωάρια, να τα καταψύξουμε –όπως έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε σήμερα– και η γυναίκα να προχωρήσει σε εγκυμοσύνη σε μια επόμενη φάση της ζωής της.

Πώς μπορεί μια γυναίκα να διαπιστώσει ότι έχει μπει στην περιεμμηνόπαυση;

Θα έλεγε κανείς ότι η διάγνωση γίνεται συνήθως από τα συμπτώματα που θα παρουσιάσει (π.χ. εξάψεις, εφιδρώσεις κ.ά.). Χρήσιμο είναι σε αυτή την περίπτωση να απευθυνθεί στο γιατρό της και να τον συμβουλευτεί. Υπάρχει μια βασική εξέταση που είναι η μέτρηση της θυλακιοτρόπου ορμόνης FSH (εκκρίνεται από την υπόφυση και διεγείρει την ανάπτυξη των ωοθυλακίων στις ωοθήκες), η οποία μας ενημερώνει για το πού βρισκόμαστε από πλευράς ηλικίας των ωοθηκών. Όταν η FSH είναι αυξημένη, μας δείχνει ότι βαδίζουμε προς την εμμηνόπαυση.

Γνωρίζουμε ότι οι γυναίκες που μπαίνουν στην περιεμμηνόπαυση υποφέρουν από διάφορα συμπτώματα. Ποια είναι αυτά;

Γνωρίζουμε ότι οι γυναίκες που μπαίνουν στην περιεμμηνόπαυση υποφέρουν από διάφορα συμπτώματα. Ποια είναι αυτά;

Από τη μείωση των οιστρογόνων, εκτός από το αναπαραγωγικό σύστημα της γυναίκας, επηρεάζονται πολλά άλλα όργανα, όπως το ήπαρ, το πεπτικό σύστημα, η ουροποιητική οδός, τα αιμοφόρα αγγεία, τα οστά, το δέρμα, το κεντρικό νευρικό σύστημα. Αυτό συμβαίνει γιατί τα οιστρογόνα διεγείρουν την παραγωγή πρωτεϊνών, οι οποίες βοηθούν στη διατήρηση της λειτουργικότητας ιστών και οργάνων. Έτσι, όταν αυτά αρχίζουν και ελαττώνονται, εμφανίζονται τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου, τα οποία ποικίλλουν από γυναίκα σε γυναίκα και είναι: ακανόνιστη εμμηνορρυσία, ευερεθιστότητα, εξάψεις, εφιδρώσεις, ξηρότητα του κόλπου, αίσθημα παλμών, ξηρότητα δέρματος, αϋπνία και διαταραχές στον ύπνο, λέπτυνση των τριχών, μεταβολές στη διάθεση, μειωμένη διάθεση για σεξουαλική δραστηριότητα και προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης.

Όλα αυτά εξαφανίζονται όταν τελειώνει η φάση της περιεμμηνόπαυσης και εγκαθίσταται η εμμηνόπαυση;

Ουσιαστικά δεν εξαφανίζονται ποτέ. Η γυναίκα μαθαίνει να ζει στο καινούργιο της ορμονικό περιβάλλον και κάποια από αυτά τα συμπτώματα αρχίζουν και ατονούν. Είναι όμως λιγότερο επώδυνα απ’ όσο ήταν στη διάρκεια της κλιμακτηρίου. Κάποια από αυτά εγκαθίστανται και μετά την εμμηνόπαυση, όπως είναι η ξηρότητα του κόλπου, η λέπτυνση των τριχών, η ακράτεια των ούρων, το αίσθημα των παλμών, η μειωμένη σεξουαλική διάθεση, η αϋπνία. Το μόνο σύμπτωμα που σταματά οριστικά είναι η εμμηνορρυσία και οι διαταραχές της.

Τα συμπτώματα αυτά θα εμφανιστούν σε όλες τις γυναίκες;

Σ’ ένα μικρό ποσοστό γυναικών η υποχώρηση των οιστρογόνων γίνεται προοδευτικά και με χαμηλή καμπύλη πτώσης, με αποτέλεσμα να μη νιώσουν τα δυσάρεστα αυτά συμπτώματα και να καταλήξουν στην εμμηνόπαυση πολύ πιο ομαλά και ανώδυνα από άλλες γυναίκες. Υπάρχει όμως και ένα ποσοστό 15% στο οποίο τα συμπτώματα είναι πολύ έντονα.

Τι μπορεί να κάνει μια γυναίκα για να περάσει τη φάση της κλιμακτηρίου όσο γίνεται πιο ήρεμα και πιο ανώδυνα;

Καταρχάς –και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο απ’ όλα– η γυναίκα πρέπει να ενημερωθεί γι’ αυτή τη μεταβατική περίοδο της ζωής της και να μάθει τι ακριβώς σημαίνει περιεμμηνόπαυση και τι εμμηνόπαυση. Στη συνέχεια, εάν τα συμπτώματα είναι θορυβώδη και η γυναίκα δεν μπορεί να τα αντέξει, προχωράμε σε φαρμακευτική αντιμετώπιση με θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Δηλαδή χορηγούμε ορμόνες ανάλογες με εκείνες που παράγει ο οργανισμός πριν από την εμμηνόπαυση, και αν χρειαστεί χορηγούμε και κάποιο αγχολυτικό. Επίσης συνιστούμε τη χρήση κολπικών υπόθετων ή λιπαντικού τζελ για την ατροφία (ξηρότητα) του κόλπου.

Γιατί παρατηρείται μια διχογνωμία γιατρών για το θέμα της ορμονικής υποκατάστασης; Κάποιοι λένε αμέσως «ναι» και κάποιοι άλλοι εμφανίζονται διστακτικοί.

Οι γιατροί τηρούν πλέον μια πιο επιφυλακτική στάση στο θέμα της χορήγησης ορμονών, λόγω της μικρής αύξησης καρκίνου του μαστού που έχει παρουσιαστεί σε γυναίκες που πήραν για μεγάλο χρονικό διάστημα οιστρογόνα. Πρέπει όμως να ξεκαθαρίσουμε το εξής: Δεν υπάρχει κανένας φόβος για χορήγηση οιστρογόνων μικρότερη των 4-5 χρόνων, με την προϋπόθεση βεβαίως ότι πριν από τη λήψη τους οι γυναίκες ελέγχονται λεπτομερώς ιατρικά. Μια κατηγορία γυναικών που δεν μπορεί να λάβει για μεγάλο χρονικό διάστημα ορμονική υποκατάσταση είναι οι καπνίστριες. Για να μπορέσει να βοηθηθεί αυτή η γυναίκα, εάν έχει έντονα κλιμακτηριακά συμπτώματα, πρέπει να σταματήσει το κάπνισμα.

Εκτός από τα συνθετικά οιστρογόνα υπάρχουν και τα φυτο-οιστρογόνα. Αυτά βοηθούν ή είναι απλά μια μόδα της εποχής;

Τα φυτο-οιστρογόνα είναι ουσίες φυτικής προέλευσης με ασθενείς ορμονικές δράσεις και οι κυριότερες πηγές είναι τα φασόλια σόγιας και οι γλυκοπατάτες. Δεν μπορούμε όμως ακόμα να μιλήσουμε με σιγουριά για το πόσο μπορούν να βοηθήσουν, γιατί δεν έχουμε στα χέρια μας σοβαρές μελέτες που να αποδεικνύουν την επίσημη βοήθειά τους στα προβλήματα της εμμηνόπαυσης. Υπάρχουν γυναίκες πάντως που τα λαμβάνουν και διαπιστώνουν αποτελεσματικότητα.

Ένα από τα σοβαρά προβλήματα που παρουσιάζεται στις εμμηνοπαυσιακές γυναίκες είναι και η οστεοπόρωση. Τι έχετε να μας πείτε γι’ αυτή την πάθηση;

Η οστεοπόρωση είναι μια προοδευτικά εξελισσόμενη πάθηση και αφορά το μεταβολισμό του ασβεστίου. Ελαττώνεται η οστική μάζα, με αποτέλεσμα τα οστά να γίνονται πιο αδύνατα, πιο εύθραυστα, και να αυξάνεται ο κίνδυνος κατάγματος. Πλήττει γυναίκες μετά την κλιμακτήριο, όταν δηλαδή εγκαθίσταται η εμμηνόπαυση, αφού λόγω της έλλειψης των οιστρογόνων η απώλεια της οστικής μάζας είναι μεγαλύτερη του φυσιολογικού.

Προκειμένου να βοηθήσουμε, σε περίπτωση οστεοπόρωσης, πρέπει να προλάβουμε την πάθηση στο αρχικό της στάδιο, που είναι το στάδιο της οστεοπενίας, όταν δηλαδή τα επίπεδα του ασβεστίου αρχίζουν να είναι χαμηλά. Σήμερα, ρευματολόγοι και ορθοπεδικοί έχουν στο οπλοστάσιό τους μια σειρά από φάρμακα και σύγχρονες θεραπευτικές μεθόδους για να βοηθήσουν τη γυναίκα, π.χ. τη χορήγηση συμπληρωμάτων ασβεστίου σε συνδυασμό με βιταμίνη D που παίζει μεγάλο ρόλο στην οστική σύνθεση.

Πώς μπορεί μια γυναίκα να δει εάν πάσχει από οστεοπόρωση ή από οστεοπενία;

Με τη μέτρηση της οστικής μάζας, μια ανώδυνη και απλή εξέταση.

Εκτός από τα συμπτώματα που αναφέραμε πιο πάνω και τα οποία η γυναίκα μπορεί να τα αντιληφθεί, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν και κάποια άλλα τα οποία είναι αφανή, με αποτέλεσμα να θέτουν σε κίνδυνο ακόμα και τη ζωή της γυναίκας, εάν δεν διαγνωστούν έγκαιρα. Ποια είναι αυτά;

Οι βασικοί κίνδυνοι για την εμμηνοπαυσιακή γυναίκα είναι οι καρδιοπάθειες και ο καρκίνος. Η εμμηνόπαυση προκαλεί αύξηση των επιπέδων χοληστερόλης και γι’ αυτό –όπως έχουν δείξει οι μελέτες– οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση έχουν τις ίδιες περίπου πιθανότητες με τους άντρες στις καρδιοπάθειες, καθώς η λήψη των οιστρογόνων δεν βοηθά, όπως πιστεύαμε παλαιότερα. Όσο για τον καρκίνο, στατιστικά έχει βρεθεί ότι η πιθανότητα εμφάνισης αυξάνεται με την ηλικία. Στις εμμηνοπαυσιακές γυναίκες μάς αφορά περισσότερο ο καρκίνος του μαστού, του παχέος εντέρου, του δέρματος και των γυναικολογικών οργάνων. Για όλες αυτές τις περιπτώσεις επιβάλλεται η προληπτική ιατρική. Όσον αφορά τη δική μας ειδικότητα, η σύσταση είναι: πρώτη μαστογραφία στα 35, η επόμενη στα 40 και μετά κάθε χρόνο, ΠΑΠ τεστ κάθε 1-2 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση και κολπικό υπερηχογράφημα κάθε χρόνο.

Ένα μεγάλο μέρος των προβληματικών συνεπειών της εμμηνόπαυσης αποτελούν τα ψυχολογικά προβλήματα των γυναικών σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της ζωής τους. Πώς νομίζετε ότι πρέπει να τα αντιμετωπίσουν;

Η περιεμμηνόπαυση στην ηλικία των 45 με 50 χρονών είναι μια μεταβατική δύσκολη περίοδος για τη γυναίκα που συνοδεύεται με πλήθος συναισθηματικών και σωματικών αλλαγών. Σε αυτή τη χρονική περίοδο η γυναίκα έρχεται συνήθως αντιμέτωπη και με άλλα δυσάρεστα περιστατικά, όπως το θάνατο των γονιών, την απομάκρυνση των παιδιών από το σπίτι, τη συνταξιοδότηση, το συναίσθημα ότι πλησιάζει η γήρανση κ.ά. Επιβάλλεται λοιπόν να βοηθηθεί από ειδικούς, ώστε να περάσει ομαλά από το ένα στάδιο της ζωής της στο άλλο και να αντιμετωπίσει τη σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση που καμιά φορά φτάνει και στα όρια της κατάθλιψης. Ταυτόχρονα πρέπει να μάθει και σε έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, ο οποίος να περιέχει σωματική άσκηση, σωστή διατροφή, ελάττωση του στρες, επαρκή ανάπαυση, σωστό ύπνο, διακοπή του καπνίσματος.

Πολλές είναι οι γυναίκες που πιστεύουν ότι μετά την εμμηνόπαυση τελειώνει και η σεξουαλική τους ζωή. Ποια είναι η γνώμη σας;

Δεν είναι έτσι. Αντίθετα υπάρχουν ζευγάρια που χαίρονται τον έρωτα πιο ελεύθερα και καλύτερα από πριν (όχι βέβαια με την ίδια συχνότητα). Δεν υπάρχει ο φόβος της σύλληψης, έχουν φύγει τα παιδιά από το σπίτι, το ζευγάρι είναι πιο ελεύθερο και αφιερώνει περισσότερες ώρες στον εαυτό του, με αποτέλεσμα να ζουν μια απόλυτα φυσιολογική σεξουαλική ζωή. Προϋπόθεση είναι βέβαια η γυναίκα να συνειδητοποιήσει ότι η διακοπή της εμμήνου ρύσης δεν σημαίνει ουσιαστικά τίποτα το τραγικό για την ίδια.

Ισχύει ότι εκτός απ’ όλα τα άλλα προβλήματα, οι γυναίκες σε αυτή τη φάση της ζωής τους έχουν να αντιμετωπίσουν και την εμφάνιση των περιττών κιλών;

Ναι, είναι αλήθεια. Στην κλιμακτήριο παρατηρείται αύξηση της περιμέτρου των γοφών, ενώ στην εμμηνόπαυση τα περιττά κιλά εμφανίζονται στην κοιλιά (επειδή το υποδόριο λίπος έχει οιστρογόνα). Αυτό οι γυναίκες πρέπει να το γνωρίζουν και να προσέξουν τη διατροφή τους, δίνοντας έμφαση στα φρέσκα φρούτα και στα λαχανικά και στα τρόφιμα που είναι πλούσια σε ασβέστιο. Καλό είναι να προτιμούν τα φυτικά έλαια, λιπαρά ψάρια, καρύδια, ψωμί, ζυμαρικά και ρύζι ολικής αλέσεως. Επίσης πρέπει να καταναλώνουν μεγάλη ποσότητα νερού (6-8 ποτήρια την ημέρα) και να λαμβάνουν συμπληρώματα ασβεστίου. Τέλος, πρέπει να περιορίσουν τα λιπαρά.

Οι περισσότερες γυναίκες πιστεύουν ότι μετά την εμμηνόπαυση θα είναι διαφορετικές. Φοβούνται ότι θα έχει αλλάξει όλη τους η ζωή. Τι έχετε να τους πείτε;

Ζούμε στον 21ο αιώνα. Ο άντρας και η γυναίκα των 50 χρόνων είναι δραστήριοι, ολοζώντανοι και, εάν δεν τους ταλαιπωρούν κάποιες χρόνιες ενοχλητικές παθήσεις, βιώνουν τη ζωή τους θα έλεγα «σαν» πολύ νεότεροι. Οφείλουμε να υπερασπιστούμε τη γυναίκα και εκείνη να υπερασπιστεί τη ζωή της, την καθημερινότητά της μετά τα 50 με σοφία, μέθοδο και μικρή ιατρική βοήθεια. Ας μην ξεχνάμε ότι η βελτίωση των συνθηκών ζωής και η επιστήμη έχουν οδηγήσει σε αύξηση του μέσου όρου ζωής και των γυναικών και των αντρών, άρα ζητούμενο είναι να κάνουμε τη ζωή μας πιο ποιοτική. Αρκεί και εμείς οι ίδιοι –και αναφερόμαστε βέβαια ιδιαίτερα στις γυναίκες– να το πιστέψουμε.

Παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα

Τι είναι ο θυρεοειδής αδένας;

Είναι ένας ενδοκρινής αδένας ο οποίος παράγει τις ορμόνες Τ3 και Τ4 και έχει σχέση με την ανάπτυξη και το μεταβολισμό του οργανισμού. Βρίσκεται μπροστά στο λαιμό, στον τράχηλο, κάτω από το ύψος του κρικοειδούς χόνδρου και έχει σχήμα θυρεού ή πεταλούδας. Είναι από τους πιο σημαντικούς, αν όχι ο πιο σημαντικός αδένας του οργανισμού μας. Με τη δράση των ορμονών του, ο θυρεοειδής αδένας ελέγχει με τη σειρά του κάποιους άλλους ενδοκρινείς αδένες, επηρεάζει τη λειτουργία τους και κατ’ επέκταση έχει συμμετοχή και σε άλλα προβλήματα του οργανισμού.


Εάν ο θυρεοειδής νοσήσει, τι συμβαίνει από εκεί και μετά;

Παρουσιάζονται πολλά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι ο υπερθυρεοειδισμός, δηλαδή υπερλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, που σημαίνει ότι κάποιος αισθάνεται κόπωση, έχει απώλεια βάρους, τριχόπτωση, διαταραχή στη συχνότητα της περιόδου εάν πρόκειται για γυναίκα και διαταραχή στη λίμπιντο εάν πρόκειται για άνδρα. Τον υπερθυρεοειδισμό τον συναντάμε στην καθομιλουμένη σαν το «θυρεοειδή που αδυνατίζει». Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ο υποθυρεοειδισμός, όταν δηλαδή ο αδένας υπολειτουργεί και δεν εκκρίνει επαρκείς ποσότητες ορμονών. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε αύξηση βάρους, κόπωση, ατονία, τριχόπτωση. Για την καθομιλουμένη είναι ο «θυρεοειδής που παχαίνει». Εκτός από αυτές τις δυο παθήσεις, υπάρχει και μια άλλη πάθηση του θυρεοειδούς που είναι η βρογχοκήλη η απλή ή η οζώδης. Λέγοντας βρογχοκήλη, εννοούμε μια οποιαδήποτε διόγκωση του θυρεοειδούς. Αν ο θυρεοειδής είναι διάχυτα ομότιμα διογκωμένος, μιλάμε για απλή βρογχοκήλη και αν είναι ανώμαλα διογκωμένος με την παρουσία όζων (κομμάτια πάνω στο θυρεοειδή, από τα οποία τα περισσότερα είναι διογκωμένα), μιλάμε για οζώδη βρογχοκήλη. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, συνήθως η παραγωγή των ορμονών Τ3 και Τ4 είναι εντός φυσιολογικών ορίων. Μερικές φορές όμως, όταν συνυπάρχουν κι άλλες παράμετροι και καταστάσεις, όπως έλλειψη ιωδίου ή υπερβολική έκθεση σε ιώδιο, μπορεί να έχουμε διαταραχή στην παραγωγή των ορμονών προς τον υπερθυρεοειδισμό ή προς τον υποθυρεοειδισμό.


Από όλες αυτές τις παθήσεις που αναφέρατε, ποια είναι αυτή που δημιουργεί στον ασθενή τα μεγαλύτερα προβλήματα;

Τα πιο σοβαρά προβλήματα τα προκαλεί ο υπερθυρεοειδισμός.


Ο θυρεοειδής μπορεί να προσβληθεί από καρκίνο;

Βεβαίως, και μάλιστα ο καρκίνος του θυρεοειδούς φαίνεται ότι έχει πλέον πολύ μεγάλη συμμετοχή στην καθημερινότητα. Συναντάμε τέσσερις τύπους καρκίνου του θυρεοειδούς αδένα: το θηλώδες, το θηλακιώδες, το μυελοειδές καρκίνωμα που είναι πιο σπάνιο και το αναπλαστικό καρκίνωμα, το οποίο είναι πάρα πολύ σπάνιο, αλλά συχνά θανατηφόρο.


Οι μορφές αυτές του καρκίνου είναι ιάσιμες;

Για τους μεν δύο πρώτους τύπους, το θηλώδες και το θηλακιώδες καρκίνωμα, μπορούμε να πούμε ότι τα πράγματα είναι σχετικά καλά. Με την ανίχνευση του καρκίνου και τη χειρουργική αφαίρεση, επιτυγχάνεται ποσοστό ίασης πάνω από 95%. Αφαιρείται όλος ο αδένας και, αναλόγως του τύπου, δίνεται συμπληρωματικά μια θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο, μια φορά μόνο, για να καταστραφούν τυχόν υπολείμματα καρκινικών κυττάρων. Από ‘κει και μετά, ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει όλη την υπόλοιπη ζωή του σαν να μη συνέβη τίποτα. Στο μυελοειδές καρκίνωμα τα πράγματα είναι λίγο πιο δύσκολα, γιατί μετά τη χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδούς δεν μπορεί κανείς να δώσει τη θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο και πρέπει να πάει σε πιο βαριές θεραπείες, χημειοθεραπείες ή ακτινοβολίες. Τα αποτελέσματα είναι σχετικά καλά, εάν το πρόβλημα ανιχνευθεί νωρίς. Εκεί που δεν μπορούμε να κάνουμε σχεδόν τίποτα, είναι το αναπλαστικό καρκίνωμα του θυρεοειδούς. Αυτό δεν υπακούει σε καμία θεραπεία. Μπορεί να γίνει χειρουργείο για να ανακουφιστεί ο ασθενής από τα προβλήματα της διόγκωσης, γιατί ο θυρεοειδής είναι πολύ διογκωμένος και συνήθως προκαλεί μηχανικά προβλήματα κατάποσης και αναπνοής, αλλά δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ίαση. Αυτός ο τύπος καρκίνου υποτροπιάζει και συνήθως σκοτώνει τον άρρωστο.


Αληθεύει ότι μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνομπίλ, λόγω των ραδιενεργών ουσιών που απελευθερώθηκαν στο περιβάλλον, παρατηρούμε αύξηση των κρουσμάτων με καρκίνο του θυρεοειδούς;

Είναι γεγονός. Υπάρχει αυξημένη συχνότητα εμφάνισης θηλώδους και θηλακιώδους καρκινώματος του θυρεοειδούς. Εκείνη την εποχή τα παιδιά που σήμερα είναι 20, 25 και 30 χρονών εκτέθηκαν και απορρόφησαν πολύ περισσότερο ραδιενεργό ιώδιο, με αποτέλεσμα να έχουμε αύξηση της συγκεκριμένης ασθένειας.


Από τις παθήσεις του θυρεοειδούς προσβάλλονται με την ίδια συχνότητα και τα δύο φύλα;

Όχι, ο θυρεοειδής είναι γυναικεία πάθηση. Η αναλογία, σύμφωνα με τις τελευταίες στατιστικές μελέτες, δείχνει ότι τέσσερις γυναίκες προς έναν άνδρα θα εμφανίσουν γενικά πρόβλημα στο θυρεοειδή. Από ‘κει και πέρα, για τις υποκατηγορίες εμφάνισης υπερ- ή υποθυρεοειδισμού ή καρκινώματος θυρεοειδούς παίζουν πολλοί παράγοντες ρόλο: οι διατροφικές συνήθειες, η κληρονομικότητα, η εγκατάσταση σ’ ένα περιβάλλον το οποίο είναι πλούσιο ή φτωχό σε ιώδιο. Και για να σας δώσω ένα παράδειγμα: Πάρα πολλοί οικονομικοί μετανάστες που είχαν μεγαλώσει σε περιοχές με ένδεια ιωδίου, όταν ήρθαν στην Ελλάδα και άρχισαν να τρέφονται ή να εκτίθενται σε μεγάλες ποσότητες ιωδίου, παρουσίασαν προβλήματα στο θυρεοειδή τους. Ενδεχομένως αν παρέμεναν στον τόπο τους, για παράδειγμα στη βόρεια Αλβανία που είναι μακριά από τη θάλασσα, να μην είχαν παρουσιάσει ποτέ προβλήματα. Είναι πολλοί οι παράγοντες που υπεισέρχονται.


Το γεγονός ότι προσβάλλονται πιο πολύ οι γυναίκες έχει να κάνει με τις ορμονικές τους μεταβολές;

Η ορμονική επανάσταση που σχετίζεται με την εμμηνόπαυση δεν παίζει κανένα ρόλο στη διαταραχή του θυρεοειδούς. Μια γυναίκα, η οποία πρόκειται να νοσήσει από το θυρεοειδή της θα νοσήσει, είτε είναι σε εμμηνόπαυση είτε όχι, αν υπάρχει κληρονομικότητα.


Ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνει κάποιος για να διαπιστώσει εάν έχει πρόβλημα με το θυρεοειδή του;

Η πρώτη και απλή προσέγγιση είναι ένα υπερηχογράφημα στο θυρεοειδή και μια εξέταση αίματος Τ3, Τ4, TSH. Από ‘κει και μετά, αν υπάρχει κάποιο κληρονομικό ιστορικό ή αν το άτομο ανήκει σε κάποια ομάδα υψηλού κινδύνου, μπορεί να γίνει συμπληρωματικά και ανίχνευση των αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων στην εξέταση αίματος. Τα αντισώματα είναι ουσίες που κυκλοφορούν στον οργανισμό και στρέφονται κατά της λειτουργίας ή κατά των κυττάρων του θυρεοειδούς. Συνήθως η πάθηση αυτή είναι κληρονομική και πρόκειται για τη γνωστή θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Απλά όταν ο πληθυσμός των αντισωμάτων είναι διεγερτικός, προκαλεί υπερθυρεοειδισμό και όταν είναι καταστροφικός για τα κύτταρα του θυρεοειδούς, προκαλεί υποθυρεοειδισμό. Αν λοιπόν υπάρχει στην οικογένεια ιστορικό τέτοιων προβλημάτων ή ιστορικό αυτοάνοσων νοσημάτων,
π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, ερυθηματώδης λύκος κτλ., τα άτομα αυτά θεωρούνται υψηλού κινδύνου για να αναπτύξουν αυτή την αυτοανοσία του θυρεοειδούς, οπότε εκτός από Τ3, Τ4 και TSH ανιχνεύουμε με αιμοληψία και τα αντισώματα. Με αυτές τις εξετάσεις εντοπίζεται το πρόβλημα. Αν θέλουμε όμως, πάμε και σε πιο πολύπλοκες εξετάσεις, με βάση τις ενδείξεις που θα έχουμε από τις πρώτες, όπως σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς ή παρακέντηση σε όζον του θυρεοειδούς για την ανίχνευση τυχόν καρκίνου.


Τελικά τι ακριβώς είναι η θυρεοειδίτιδα Hashimoto και γιατί ονομάστηκε έτσι;

Είναι ένα αυτοάνοσο πρόβλημα του θυρεοειδούς· αυτοκαταστροφή θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω. Ο θυρεοειδής αναγνωρίζεται από το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού σαν ένα ξένο σώμα και γι’ αυτό τα αντισώματα του θυρεοειδούς πηγαίνουν και κολλούν πάνω του και τον καταστρέφουν. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να παράγονται λιγότερες από το κανονικό ποσότητες ορμονών και να προκαλείται υποθυρεοειδισμός. Λέγεται αυτοάνοσο πρόβλημα και συνυπάρχει και με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως τη ρευματοειδή αρθρίτιδα (καταστρέφονται οι αρθρώσεις), τη λεύκη (καταστρέφονται τα κύτταρα μελανίνης), την καθολική αλωπεκία (καταστρέφεται ο θύλακας της τρίχας και υπάρχει μια γενικότερη αλωπεκία στον οργανισμό). Ο γιατρός που την περιέγραψε ήταν Ιάπωνας και από αυτόν πήρε το όνομά της. Οι Ιάπωνες παρουσιάζουν συχνά αυτή την πάθηση λόγω του γενετικού τους προφίλ. Την παρουσιάζουν και οι Έλληνες αλλά όχι τόσο συχνά. Η πάθηση αυτή έχει να κάνει περισσότερο με την κίτρινη φυλή και όχι με την Καυκάσια, στην οποία ανήκουμε εμείς.


Ποια είναι εκείνα τα συμπτώματα που πρέπει να ανησυχήσουν κάποιον και να τον οδηγήσουν στο γιατρό για να ελέγξει το θυρεοειδή του;

Μια τυχαία διόγκωση στο λαιμό, επώδυνη ή ανώδυνη, ταχυκαρδίες, εφιδρώσεις, απώλεια βάρους με αυξημένη όρεξη, εύκολη κόπωση, ατονία, διαταραχή στη συχνότητα της περιόδου για μια γυναίκα ή απώλεια της λίμπιντο σ’ έναν άνδρα είναι συμπτώματα τα οποία εγείρουν την υπόνοια θυρεοειδοπάθειας και πρέπει ο ασθενής να παρακολουθηθεί.


Πολλές φορές ακούμε ή διαβάζουμε για το «νωθρό» θυρεοειδή. Τι ακριβώς σημαίνει αυτή η έκφραση;

Ο νωθρός ή τεμπέλης θυρεοειδής είναι στην καθομιλουμένη μια άλλη ονομασία του υποθυρεοειδισμού. Νωθρός σημαίνει ότι δεν παράγει σωστές ποσότητες ορμόνης, δηλ. υπολειτουργεί.


Ποια είναι η φαρμακευτική αγωγή που πρέπει να ακολουθήσει κάποιος που πάσχει από νόσημα του θυρεοειδούς;

Όταν ανιχνευτεί ο υποθυρεοειδισμός, δίνουμε θεραπεία υποκατάστασης με θυροξίνη, τόση όση χρειάζεται ώστε οι ορμόνες του ασθενούς να είναι μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια και να γίνει ευθυρεοειδικός (έτσι λέγεται ο ασθενής που ο θυρεοειδής του λειτουργεί φυσιολογικά). Όταν διαπιστωθεί υπερθυρεοειδισμός, δίνουμε αντιθυρεοειδική αγωγή ώστε να φτάσουν τα επίπεδα των ορμονών από ψηλά στα φυσιολογικά και να είναι πάλι ο ασθενής ευθυρεοειδικός. Όταν διαπιστωθεί μια διόγκωση του θυρεοειδούς του τύπου απλής ή οζώδους βρογχοκήλης, πάλι μπορούμε να δώσουμε θεραπεία με θυροξίνη, ώστε να μπορέσει να ηρεμήσει ο θυρεοειδής και να δούμε κάποια βελτίωση στο μέγεθος των όζων.


Υπάρχουν άνθρωποι που ακολουθούν όλη τους τη ζωή φαρμακευτική αγωγή για να αντιμετωπίσουν κάποιο νόσημα του θυρεοειδούς;

Ναι, μερικοί παίρνουν εφ’ όρου ζωής θυροξίνη σε δόση, ώστε να τους κρατάει μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια. Αν κάποιος ασθενής έχει μια συγκεκριμένη ανάγκη σε υποκατάσταση θα παίρνει μια δόση συγκεκριμένη, όταν όμως ο τρόπος ζωής του αλλάξει ή η πάθηση του θυρεοειδούς προχωρήσει και χρειάζεται μεγαλύτερη ποσότητα, αναπροσαρμόζεται και η δόση. Ένα καλό παράδειγμα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η γυναίκα που έχει υποθυρεοειδισμό και μένει έγκυος. Πριν μείνει έγκυος μπορεί να έπαιρνε μια δόση υποκατάστασης 75 μικρογραμμάρια θυροξίνης. Από τη στιγμή όμως που θα μείνει έγκυος και η εγκυμοσύνη προχωράει, μπορεί η δόση υποκατάστασης να αυξηθεί μέχρι 150% και μόλις γεννήσει να ξαναγυρίσει στην αρχική της δόση. Επομένως μιλάμε για θεραπεία υποκατάστασης, η οποία δεν είναι σταθερή εφ’ όρου ζωής αλλά αναπροσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες του ανθρώπου.


Τα νοσήματα του θυρεοειδούς προκαλούν προβλήματα σε μια εγκυμοσύνη ή σε μια γυναίκα που θέλει να συλλάβει φυσιολογικά;

Μια γυναίκα που πάσχει από υπερ- ή υποθυρεοειδισμό μπορεί να μείνει έγκυος υπό την προϋπόθεση ότι είναι σωστά ρυθμισμένη. Τα περισσότερα προβλήματα δημιουργούνται σε μια γυναίκα που είναι αρρύθμιστη. Σε αυτή την περίπτωση η υπερπαραγωγή ή η λιγότερο από το κανονικό παραγωγή των ορμονών επηρεάζει την ωορρηξία της, οπότε μπορούμε να μιλήσουμε για προβλήματα υπογονιμότητας. Από τη στιγμή όμως που η γυναίκα αυτή ρυθμιστεί –κάτι που μπορεί να συμβεί στους δυο πρώτους μήνες θεραπείας– έχει το ίδιο ποσοστό γονιμότητας που έχει μια οποιαδήποτε γυναίκα. Η εγκυμοσύνη μιας γυναίκας που πάσχει από νόσημα του θυρεοειδούς μπορεί να εξελιχθεί φυσιολογικά χωρίς κανένα πρόβλημα για το έμβρυο, αρκεί η έγκυος να συμβουλεύεται τακτικά τον ενδοκρινολόγο και το γυναικολόγο της.


Νοσήματα του θυρεοειδούς αδένα μπορούν να εμφανιστούν και σε παιδιά;

Κατ’ αρχάς μπορεί να γεννηθούν παιδιά χωρίς θυρεοειδή. Πρόκειται για το συγγενή υποθυρεοειδισμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις δίνουμε θεραπεία υποκατάστασης για να μπορέσει το παιδί να επιβιώσει και να αναπτυχθεί καλά, νοητικά και σωματικά. Σε όλα τα μαιευτήρια γίνεται πάντα στο νεογέννητο μέτρηση της TSH, παίρνουμε μια σταγόνα αίμα από τη φτέρνα του ποδιού και προσδιορίζουμε μια ορμόνη που σχετίζεται με τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Αν διαπιστωθεί πρόβλημα, ενημερώνονται οι γονείς, κάνουν μια επιβεβαίωση και στη συνέχεια το παιδί ξεκινάει θεραπεία υποκατάστασης ή θεραπεία γενικά για το θυρεοειδή και δεν έχει κανένα πρόβλημα. Πάντως, προβλήματα με τον αδένα μπορούν να εμφανιστούν από ένα νεογέννητο μέχρι μια ηλικία 10,12 έως και 14 χρονών.


Πολλές παχύσαρκες γυναίκες πιστεύουν ότι δεν μπορούν να αδυνατίσουν γιατί έχουν θυρεοειδή. Πρόκειται περί πραγματικότητας ή μύθου;

Είναι μύθος να υποστηρίζουμε ότι κάποια είναι παχουλή γιατί έχει πρόβλημα με το θυρεοειδή της. Από τη στιγμή που έχουν πρόβλημα με το θυρεοειδή τους και είναι καλά ρυθμισμένες, το θέμα του βάρους τους δεν έχει σχέση με το θυρεοειδή. Έχει σχέση με τον τρόπο ζωής, τον τρόπο διατροφής, την καθιστική ζωή, την υπερκατανάλωση υδατανθράκων και λιπαρών φαγητών. Είναι γεγονός ότι μέχρι να ανιχνευθεί ο υποθυρεοειδισμός προκαλεί μια ανεξήγητη αύξηση βάρους. Όταν όμως εντοπιστεί το πρόβλημα και ο ασθενής πάρει τη σωστή δόση θεραπείας, ο θυρεοειδής δεν είναι υπεύθυνος για την αύξηση βάρους. Δεν μπορεί να συνεχίσει να παχαίνει κάποιος, ο οποίος έχει υποθυρεοειδισμό αλλά καλά ρυθμισμένο. Κάτι άλλο συμβαίνει και αυτό το κάτι άλλο είναι συνήθως η καθιστική ζωή και η κακή διατροφή.


Λοιμώξεις του αναπνευστικού: το πρόβλημα και η θεραπεία

Τι εννοούμε όταν λέμε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος;

Καταρχήν το αναπνευστικό σύστημα χωρίζεται σε ανώτερο και κατώτερο. Όταν μιλάμε, λοιπόν, για λοίμωξη, εννοούμε ότι ένας μικροοργανισμός (ιός ή βακτηρίδιο) έχει προσβάλει το ανώτερο ή κατώτερο αναπνευστικό σύστημα. Έχει βρει δηλαδή ένα τρόπο να διεισδύσει μέσα σε αυτό, να οδηγηθεί σ’ ένα κύκλο ανάπτυξης και να πολλαπλασιαστεί, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να εκδηλώνει συμπτώματα όπως βήχα, συνάχι, κακουχία, απόχρεμψη, ίσως και πυρετό, όλα αυτά που ο κόσμος συνήθως αποκαλεί κρυολόγημα.

Δηλαδή οι λοιμώξεις αυτές διαχωρίζονται σε λοιμώξεις ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού;

Ο χωρισμός σε ανώτερο και κατώτερο αναπνευστικό υποδηλώνει ανατομικό χωρισμό. Όταν αναφερόμαστε στο ανώτερο αναπνευστικό, εννοούμε τη δίοδο που αποτελείται από τη μύτη, το στόμα, το φάρυγγα, τα ιγμόρεια, το λάρυγγα. Από κει και μετά ξεκινάει η τραχεία, ένας σωλήνας που διακλαδίζεται σε πάρα πολλά κλαδιά, τα οποία οδηγούν τον αέρα στα πιο απομακρυσμένα σημεία του πνεύμονα και εκεί πλέον γίνεται η ανταλλαγή των αερίων. Από το λάρυγγα και κάτω βρίσκεται το κατώτερο αναπνευστικό. Όταν αναφερόμαστε λοιπόν σε λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού, συνήθως πρόκειται για το κοινό κρυολόγημα, το οποίο συμβαίνει κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών και προκαλεί ορισμένα συμπτώματα: καταρροή από τη μύτη, λίγο βήχα, ίσως λαρυγγίτιδα, φαρυγγίτιδα, όπως και ιγμορίτιδα. Όταν μιλάμε για λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού, αναφερόμαστε στη βρογχίτιδα και την πνευμονία.

Μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού πιο ήπιες από εκείνες του κατώτερου;

Συνήθως ναι, γιατί στο κατώτερο αναπνευστικό, όπως είπαμε, περιλαμβάνονται η βρογχίτιδα και η πνευμονία. Η βρογχίτιδα, βέβαια, τις περισσότερες φορές δεν είναι κάτι το σοβαρό, είναι μια πάθηση που παρουσιάζεται σε οποιοδήποτε άνθρωπο ανεξαρτήτως ηλικίας, πλήττει περισσότερο τους καπνιστές και μπορεί να είναι μέρος του κύκλου που θα κάνει ο ιός μέσα στο σώμα του ή και μια εξέλιξη του κοινού κρυολογήματος.

Και η πνευμονία πώς εμφανίζεται;

Η πνευμονία δεν είναι απλή και εύκολη υπόθεση. Μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή κατάσταση και να χρειαστεί νοσηλεία του ασθενούς σε νοσοκομείο. Κάποιες φορές, μάλιστα, μπορεί να παρουσιαστούν και επιπλοκές, που ίσως θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή ενός ανθρώπου. Πρέπει όμως να επισημάνουμε ότι υπάρχουν λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, όπως η αμυγδαλίτιδα ή η φαρυγγίτιδα, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επιπλοκές και κινδύνους, λόγω της εισόδου στο αναπνευστικό σύστημα ενός μικροβίου που λέγεται στρεπτόκοκκος.

Το πρόβλημα ξεκινάει από τα όργανα του ανώτερου αναπνευστικού αλλά στη συνέχεια μπορεί να δημιουργήσει επιπλοκές αλλού, όπως στις βαλβίδες της καρδιάς, στην ίδια την καρδιά, στις αρθρώσεις, στα νεφρά. Έτσι, μπορεί να έρθουμε αντιμέτωποι με ενδοκαρδίτιδα, βαλβιδοπάθειες, ρευματικό πυρετό κ.ά. Ο γιατρός μπορεί να ξεχωρίσει από την κλινική εξέταση και με απλά εργαστηριακά μέσα ποιες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού μπορεί να εμφανίσουν επιπλοκές, γι’ αυτό και πρέπει να τον συμβουλευόμαστε, ιδίως όταν πρόκειται για παιδιά.

Οι καπνιστές είναι πιο ευάλωτοι στις λοιμώξεις του αναπνευστικού;

Η πλειοψηφία των καπνιστών γνωρίζει ότι το τσιγάρο είναι επικίνδυνο, παρ’ όλα αυτά συνεχίζει να καπνίζει. Αυτό που δεν ξέρουν είναι το πόσο επικίνδυνο είναι. Δεν γνωρίζουν το βαθμό της επικινδυνότητας. Οι στατιστικές αναφέρουν ότι ένας καπνιστής θα χάσει εννέα χρόνια από τη ζωή του και θα μπορούσε κανείς να το θεωρήσει μικρό ρίσκο εάν ζούσαμε χίλια χρόνια, αλλά δυστυχώς ζούμε 75 χρόνια κατά μέσο όρο. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουν οι καπνιστές ότι, εκτός από όλα τα άλλα δεινά που υφίστανται καπνίζοντας, είναι πολύ περισσότερο ευάλωτοι από τον υπόλοιπο πληθυσμό στο να προσβάλλονται από ιογενείς ιώσεις. Αυτό σημαίνει ότι, αν ένας άνθρωπος αρρωσταίνει μία φορά το χρόνο ή μία φορά τα δύο χρόνια, οι καπνιστές από στατιστικές που έχουν γίνει φαίνεται ότι αρρωσταίνουν πολύ πιο συχνά, όπως επίσης πιο συχνά παρουσιάζουν επιπλοκές (βρογχίτιδα, πνευμονία κ.ά.). Ακόμα, εάν ο καπνιστής κρυολογήσει, καθυστερεί πολύ περισσότερο από το μη καπνιστή να συνέλθει και να ξεπεράσει το πρόβλημα.

Είπαμε ότι οι λοιμώξεις που πλήττουν το αναπνευστικό σύστημα άλλες φορές οφείλονται σε ιούς και άλλες φορές σε μικρόβια. Ποια λοιπόν η διαφορά μεταξύ δύο τέτοιων λοιμώξεων;

Οι μικροοργανισμοί που αποκαλούνται ιοί έχουν διαφορετική δομή και λειτουργία απ’ ό,τι τα κοινά μικρόβια. Συνήθως είναι πολύ μικρότεροι σε μέγεθος, δεν έχουν κάποιο περίβλημα και το βασικό τους χαρακτηριστικό είναι ότι αναπτύσσονται ενδοκυττάρια και όχι αυτόνομα όπως αναπτύσσονται τα βακτηρίδια. Οι ιοί λοιπόν είναι μικροοργανισμοί που τις περισσότερες φορές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντιβιοτικά. Αντίθετα υπάρχουν φάρμακα που καταπολεμούν τα μικρόβια. Έτσι, λοιπόν, ο ασθενής είναι υποχρεωμένος, στην περίπτωση που η λοίμωξη είναι ιογενής, να περιμένει ο ιός να κάνει τον κύκλο του στον οργανισμό μέχρι το ανοσοποιητικό του σύστημα να καταφέρει να τον εξαλείψει. Βέβαια μπορεί να χρειαστεί να πάρει συμπτωματική αγωγή, όπως, π.χ., αποσυμφορητικά ή αντιπυρετικά. Όταν όμως ένα μικρόβιο εισβάλει στον οργανισμό, τότε διατίθενται μια πλειάδα αντιβιοτικών φαρμάκων, τα οποία μπορούν να το καταστρέψουν και να διευκολύνουν το ανοσοποιητικό σύστημα να εξαλείψει τον εισβολέα από το σώμα του.

Η διαφορά λοιπόν είναι περισσότερο πρακτική: Οι λοιμώξεις που οφείλονται σε ιούς δεν αντιμετωπίζονται με φαρμακευτική αγωγή, ενώ αυτές που εκδηλώνονται εξαιτίας μικροβίων μπορούν να καταπολεμηθούν με πλειάδα φαρμάκων.

Παρατηρείται αύξηση των λοιμώξεων κάποια συγκεκριμένη εποχή του χρόνου;

Συνήθως παρουσιάζουν έξαρση όταν κρυώνει ο καιρός και γι’ αυτό αποκαλούνται και κρυολογήματα. Τέλος φθινοπώρου και αρχές χειμώνα παρατηρείται αύξηση των ιώσεων και γενικά των λοιμώξεων. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό δεν είναι το ίδιο το κρύο, είναι το γεγονός ότι, όταν κάνει κρύο, μένουμε στο σπίτι, κλείνουμε πόρτες και παράθυρα, μαζευόμαστε σε κλειστούς χώρους, γεγονός που διευκολύνει υπέρμετρα τη μετάδοση των μικροοργανισμών. Το ίδιο μπορεί όμως να συμβεί και το καλοκαίρι εάν συγκεντρωθεί πολύς κόσμος σ’ ένα κλειστό χώρο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κατάταξη στο στρατό. Εάν τον Ιούνιο συγκεντρωθούν 1.000 άτομα σε θαλάμους 300 ατόμων, παρότι είναι καλοκαίρι ξεσπούν επιδημίες με ιογενείς λοιμώξεις.

Πώς μεταδίδονται αυτές οι λοιμώξεις;

Η μετάδοση των ιογενών λοιμώξεων, που απασχολούν και τον περισσότερο κόσμο, γίνεται συνήθως από άνθρωπο σε άνθρωπο, είτε μέσω του αέρα, δηλαδή αν κάποιος εισπνεύσει τα σταγονίδια που φέρουν μέσα τον ιό, είτε μέσω της επαφής. Εάν δηλαδή κάποιος πιάσει κάτι που πριν το είχε ακουμπήσει ένας άλλος που είχε τον ιό και στη συνέχεια βάλει το χέρι στο πρόσωπό του και έρθει σε επαφή με βλεννογόνους (χείλια, μάτια, κτλ.) τότε ο ιός θα περάσει μέσα στο σώμα του. Επίσης ένας συχνός τρόπος μετάδοσης είναι το φιλί.

Υπάρχει πρόληψη;

Η πρόληψη είναι σαφής. Ένας βασικός τρόπος για να μη νοσήσει κάποιος από τέτοιες λοιμώξεις είναι να αποφεύγει να βρίσκεται σε πολυσύχναστους χώρους. Εάν δηλαδή μοιραζόμαστε τον αέρα με πολύ κόσμο, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να κολλήσουμε ιογενείς λοιμώξεις μέσω του αέρα, όπως, π.χ., σε μια αίθουσα κινηματογράφου, σε μια συναυλία, σε μια δεξίωση. Υπέρμετρα κινδυνεύουμε σε πολύ μικρούς χώρους, με πολύ μικρό όγκο αέρα, όπως το αυτοκίνητο, το ταξί ακόμα και το αεροπλάνο. Επίσης ένας άλλος τρόπος πρόληψης είναι το πολύ καλό πλύσιμο χεριών και η προσοχή στα φιλιά, που είναι μια συνηθισμένη κοινωνική εκδήλωση, η οποία όμως κρύβει πολλούς κινδύνους για να κολλήσουμε ιογενείς λοιμώξεις.

Ο εμβολιασμός δεν είναι μέτρο πρόληψης;

Ο εμβολιασμός είναι ένας πολύ χρήσιμος τρόπος πρόληψης αλλά θα πρέπει κανείς να ξέρει τους περιορισμούς του. Το εμβόλιο που κάνουμε είναι αποκλειστικά για τη γρίπη. Σε τίποτα δεν μας βοηθά να μην κολλήσουμε τους κοινούς ιούς που μας προκαλούν τα κρυολογήματα, τις φαρυγγίτιδες, τις ιγμορίτιδες, τη λαρυγγίτιδα, τη βρογχίτιδα. Πολλές φορές θα ακούσουμε ανθρώπους να λένε ότι «φέτος δεν κρυολόγησα γιατί έκανα το εμβόλιο της γρίπης». Κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει γιατί τα κρυολογήματα, για τα οποία συζητάμε, που οφείλονται σε κοινούς ιούς, δεν οφείλονται στον ιό της γρίπης.

Εξηγήστε μας λίγο τι είναι η γρίπη.

Η γρίπη είναι μια σοβαρή γενικευμένη λοίμωξη του οργανισμού, δεν έχει σχέση με τις κοινές ιογενείς λοιμώξεις και βάζει σε αρκετά μεγάλο στρες και περιπέτεια τον οργανισμό. Οφείλεται στον ιό της γρίπης, ο οποίος μεταλλάσσεται χρόνο με το χρόνο, αλλάζει δυνατότητες και ξεφεύγει από το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού και από τα εμβόλια που υπάρχουν. Για το λόγο αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι να αλλάζουμε χρόνο με το χρόνο τα εμβόλια.

Η γρίπη συνήθως εμφανίζεται με πολύ υψηλό πυρετό, με έντονη κακουχία, με πόνους στα κόκαλα, στις αρθρώσεις, στους μύες. Η πιο συχνή επιπλοκή της είναι η πνευμονία.

Η πνευμονία γρίπης είναι μια πολύ δύσκολη κατάσταση, την οποία δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε εύκολα. Υπάρχουν κάποια αντιικά φάρμακα αλλά δεν είναι το ίδιο αποτελεσματικά με τα αντιμικροβιακά, τα αντιβιοτικά φάρμακα δηλαδή. Εφόσον δεν υπάρχουν επιπλοκές, η γρίπη κρατάει από δύο μέρες έως μία εβδομάδα.

Υπάρχουν ομάδες πληθυσμού που κινδυνεύουν περισσότερο τόσο από τις ιογενείς λοιμώξεις όσο και από τη γρίπη;

Στην πραγματικότητα αυτό είναι η καρδιά του προβλήματος. Υπάρχουν οι ευπαθείς ομάδες πληθυσμού. Δηλαδή οι άνθρωποι άνω των 65 ετών, αυτοί που έχουν καρδιολογικά και αναπνευστικά προβλήματα, σακχαρώδη διαβήτη ή νεφρική ανεπάρκεια και βεβαίως τα παιδιά, τα οποία πλέον πηγαίνουν πολύ νωρίς στους παιδικούς σταθμούς και υπόκεινται στον κίνδυνο των ιογενών λοιμώξεων. Ο γιατρός και ο φαρμακοποιός πρέπει να εξηγεί σε άτομα που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες τι να αποφεύγουν και τι να προσέχουν (κλειστούς, πολυσύχναστους χώρους, επαφή με άλλους ανθρώπους κ.ά.).

Όσον αφορά τον ιό της γρίπης, εάν τον κολλήσει ένα άτομο υγιές και κάτω των 65 ετών, θα ταλαιπωρηθεί, αλλά θα το ξεπεράσει. Το πρόβλημα εντοπίζεται στα άτομα που ανήκουν στις πληθυσμιακές ομάδες που αναφέραμε πιο πάνω, και ιδιαίτερα στα παιδιά, των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα δεν έχει ολοκληρώσει τη δυνατότητα να αντιδρά σωστά, με αποτέλεσμα να είναι πιο ευάλωτα στις επιπλοκές της γρίπης. Μπορούν, για παράδειγμα, να κάνουν μια ιογενή εγκεφαλίτιδα ή μια ιογενή μηνιγγίτιδα, επιπλοκές που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή τους. Είναι βέβαια σπάνια περιστατικά, απλά τα αναφέρουμε γιατί, έστω και σπάνια, συμβαίνουν.

Σ’ αυτές τις ομάδες του πληθυσμού εσείς προτείνετε τον εμβολιασμό ως μέσο πρόληψης των λοιμώξεων;

Ναι, άτομα που ανήκουν στις συγκεκριμένες ομάδες επιβάλλεται να εμβολιάζονται. Εκτός όμως από αυτά και κάποιος άλλος που δεν ανήκει σε αυτές τις ομάδες και είναι υγιής και νέος αλλά διατρέχει άμεσο κίνδυνο να κολλήσει γρίπη, η οδηγία είναι να υποστεί τον εμβολιασμό. Ένας εργαζόμενος, για παράδειγμα, σε νοσοκομείο εκτίθεται πολύ περισσότερο σε κίνδυνο γρίπης από οποιονδήποτε άλλον, αυτός λοιπόν καλό είναι να εμβολιαστεί, όπως και άνθρωποι που βρίσκονται σε στρατώνες, σε οίκους ευγηρίας, σε ιδρύματα. Σε αυτούς τους χώρους ξεσπούν πιο εύκολα τοπικές επιδημίες και γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή.

Όταν λέμε επιδημία γρίπης τι εννοούμε;

Συνήθως εμφανίζεται τους χειμερινούς μήνες, αλλά όπως συμβαίνει με τη φωτιά που από ένα σημείο και μετά γίνεται ανεξέλεγκτη, έτσι και μια επιδημία μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη όταν αρχίσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού να νοσεί από αυτή την ίωση. Η μετάδοση γίνεται πολύ πιο εύκολα και δεν μπορεί να περιοριστεί. Και δεν πρέπει να θεωρούμε ότι και το εμβόλιο είναι πανάκεια. Δεν μας προστατεύει εκατό τοις εκατό και, από την άλλη, όταν ξεσπάει μια επιδημία γρίπης, μας βρίσκει απροετοίμαστους, είτε γιατί δεν έχουν γίνει εμβολιασμοί ή γιατί είναι τόσο μεγάλη η ζήτηση του εμβολίου που μπορεί οι ενδιαφερόμενοι να μην το βρίσκουν.

Ποια είναι η θεραπεία των λοιμώξεων;

Όπως προαναφέραμε οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ιογενούς αιτιολογίας, άρα σε αυτές τις περιπτώσεις ή στην πλειονότητά τους δεν έχει θέση η χρήση των αντιβιοτικών. Το σωστό είναι τα άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες, εάν προσβληθούν από μια τέτοια ίωση, να συμβουλευτούν οπωσδήποτε το γιατρό τους και να αποφασίσει αυτός εάν και τι είδους θεραπεία θα ακολουθήσουν. Βέβαια υπάρχουν και κάποιες μεμονωμένες περιπτώσεις όπου αναγκαστικά πρέπει να δοθεί αντιβίωση. Όπως, για παράδειγμα, η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα που παρουσιάζει επιπλοκές. Σ’ αυτή την περίπτωση ο ασθενής, και ειδικά αν αυτός είναι παιδί, επιβάλλεται να λάβει αντιβίωση. Πολλές φορές, για να αποφύγουμε τις επιπλοκές κάποιας στρεπτοκοκκικής λοίμωξης, ο παιδίατρος πρέπει να ελέγχει το φάρυγγα των παιδιών, να παίρνει επίχρισμα και να κάνει το strept-test για να αποφασίσει τι είδους αντιβίωση θα τους δώσει.

Στην Ελλάδα παρατηρούμε πολύ συχνά το φαινόμενο άνθρωποι να πηγαίνουν μόνοι τους στο φαρμακείο και να ζητούν αντιβίωση χωρίς να συμβουλεύονται πριν το γιατρό τους. Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό;

Αν αυτός που έχει την ιογενή λοίμωξη συμβουλευόταν πριν το γιατρό του προφανώς δεν θα του έδινε αντιβίωση. Αντίθετα, θα έδινε αντιβίωση σε άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες γιατί πολλές φορές μια ιογενής λοίμωξη εξελίσσεται σε μικροβιακή. Υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις όπως, π.χ., αυτοί που είναι καπνιστές και έχουν χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Αυτοί πολλές φορές ξεκινούν με μια ιογενή λοίμωξη και προχωρούν σε μια μικροβιακή που τους δημιουργεί μια παρόξυνση. Αυτό μπορούμε να το αποφύγουμε και σε αυτή την περίπτωση μπορούμε να δώσουμε αντιβίωση. Δυστυχώς όμως ο πολύς κόσμος δεν συμβουλεύεται το γιατρό και πιστεύει ότι παίρνοντας αντιβιοτικά είναι εξασφαλισμένος, οι εννέα στους δέκα όμως κάνουν στον οργανισμό τους διπλό κακό. Το ένα είναι ότι παίρνει ένα φάρμακο που δεν το χρειάζεται, είναι άχρηστο για τον οργανισμό του και το άλλο είναι ότι χρησιμοποιώντας αλόγιστα αντιβιοτικά βοηθάμε πολύ στο να δημιουργούνται ανθεκτικά μικρόβια και σε λίγο καιρό πολλά από τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούμε θα είναι άχρηστα.

Τι συμβαίνει και η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη στη χρήση αντιβιοτικών;

Πολύ ωραία ερώτηση αλλά, αν μου απαντήσετε γιατί καπνίζουμε πιο πολύ από όλο τον υπόλοιπο κόσμο, ίσως με βοηθούσατε να σας απαντήσω. Ειλικρινά μου είναι δύσκολο να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Πιστεύω ότι πρόκειται για ένα συνδυασμό, αφενός μεν χαρακτηριστικών μας, όπως υπεραισιοδοξίας, προσωπικών απόψεων που τις βάζουμε μπροστά χωρίς να ακούμε τους άλλους, αλλά και της ανοργάνωτης κοινωνίας στην οποία ζούμε.

Οπότε λέμε ναι στη σωστή χρήση των αντιβιοτικών.

Βεβαίως και φυσικά όχι στην αλόγιστη. Τα αντιβιοτικά έχουν αλλάξει την παγκόσμια κατάσταση υγείας. Η χρήση τους από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά έχει πραγματικά κάνει μια επαναστατική αλλαγή στη δυνατότητα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε τις λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση τους όμως κρύβει πολλούς κινδύνους και μελλοντικά καταστρέφει φάρμακα τα οποία θα μπορούσαν να ήταν σωτήρια.