Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2009

Συμπτώματα κατάθλιψης Διάγνωση της κατάθλιψης Θεραπεία της κατάθλιψης

Τα άτομα με κατάθλιψη συχνά βιώνουν μια ποικιλία συμπτωμάτων. Αυτά τα συμπτώματα δεν συνίστανται μόνο σε κακή διάθεση, η οποία μπορεί να διαρκέσει σημαντικό χρονικό διάστημα και να εκδηλωθεί σε επεισόδια, αλλά και πιθανά σωματικά ενοχλήματαή συμπτώματα.

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης και η συχνότητα των επεισοδίων ποικίλλουν από άτομο σε άτομο. Πολλά άτομα με κατάθλιψη παρουσιάζουν περισσότερα του ενός συμπτώματα σε κάποιες χρονικές στιγμές, αλλά η σοβαρότητα και η διάρκεια των συμπτωμάτων ποικίλλει από άτομο σε άτομο.

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης περιλαμβάνουν:

  • Καταθλιπτική διάθεση
  • Αισθήματα αναξιότητας ή απελπισίας
  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • Ακατάλληλα αισθήματα ενοχής
  • Επανειλημμένες σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας
  • Απώλεια ενδιαφερόντων ή ευχαρίστησης από τις δραστηριότητες
  • Δυσχέρεια διατήρησης ειρμού σκέψης ή συγκέντρωσης
  • Ανησυχία
  • Απώλεια ενεργητικότητας, ευκοπωσία, ψυχοκινητική επιβράδυνση
  • Μεταβολές όρεξης, σημαντική απώλεια ή πρόσληψη βάρους
  • Μεταβολή των συνηθειών ύπνου

    * Εκνευρισμός

    * Ανικανότητα επέλευσης ύπνου

    * Πρώιμη αφύπνιση

    * Συχνές αφυπνίσεις χωρίς δυνατότητα του ατόμου να ξανακοιμηθεί

    * Υπερυπνία
  • Σωματικά συμπτώματα όπως:

    * Κεφαλαλγία

    * Μυαλγίες

    * Στομαχικά άλγη
back to top

Εάν οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα επιμένει για περισσότερο από δύο εβδομάδες, θα πρέπει να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια. Εάν υποψιάζεστε ότι ο σύντροφός σας, ένας από τους συγγενείς σας ή ένας φίλος πάσχει από κατάθλιψη, συζητείστε το μαζί τους για να επισκεφθούν ψυχίατρο ή προσφερθείτε να πάτε μαζί τους αν δεν θέλουν να πάνε μόνοι τους.

Ορισμένα άτομα παρουσιάζουν ηπιότερα ή μέτρια συμπτώματα κατάθλιψης και μπορεί να υποφέρουν από δυσθυμία και να εκδηλώνουν λιγότερο συχνά επεισόδια. Άλλοι υποφέρουν από εποχιακά συμπτώματα κατάθλιψης και μπορεί να πάσχουν από εποχιακή συναισθηματική διαταραχή, στην οποία τα άτομα αισθάνονται περισσότερο καταθλιπτικά κατά τη διάρκεια του χειμώνα όταν οι μέρες είναι μικρότερες.

Σε άλλα άτομα μπορεί να εκδηλωθούν σοβαρότερα και συχνότερα συμπτώματα. Τα άτομα με διπλή κατάθλιψη έχουν περιόδους ηπιότερης ή μέτριας κατάθλιψης, όπως η δυσθυμία, ακολουθούμενες από επεισόδια σοβαρότερης κατάθλιψης. Σε άλλα άτομα τα επεισόδια της κατάθλιψης μπορεί να προηγούνται ή να ακολουθούν επεισόδια μανίας. Τα άτομα με αυτού του είδους τα συμπτώματα πάσχουν από διπολική διαταραχή ή μανιοκατάθλιψη.

Αυτοκτονικές τάσεις

Η κατάθλιψη είναι η νόσος που ευθύνεται για την πλειοψηφία των αυτοκτονιών. Η αυτοκτονία είναι συχνή αιτία θανάτου και σε πολλές χώρες είναι ένας από τους συχνότερους τρόπους θανάτου στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες.

Η αυτοκτονία στα άτομα με κατάθλιψη συχνά οφείλεται στην έλλειψη θεραπείας ή σε ανεπαρκή θεραπεία. Αυτό είναι συνήθως άμεσο αποτέλεσμα του γεγονότος ότι η κατάθλιψη δεν αναγνωρίζεται και τα συμπτώματα δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν.

Μια από τις καλύτερες στρατηγικές μείωσης του ποσοστού αυτοκτονιών σε άτομα με κατάθλιψη είναι η εξασφάλιση ότι θα αναζητήσουν θεραπεία και ότι τα συμπτώματα τους έχουν αναγνωριστεί και έχει τεθεί η σωστή διάγνωση. Μόνο τότε μπορεί να ξεκινήσει η κατάλληλη θεραπεία. Όσο πιο γρήγορα μπορεί να ξεκινήσει η θεραπεία , τόσο οι πιθανότητες καλύτερης έκβασης είναι μεγαλύτερες.

Εάν υποφέρετε από κατάθλιψη και έχετε αυτοκτονικές σκέψεις, μιλήστε σε κάποιον ειδικό υγείας ή σε κάποιο άτομο που εμπιστεύεστε αμέσως. Εάν υποψιάζεστε ότι ένα αγαπημένο πρόσωπο που πάσχει από κατάθλιψη έχει αυτοκτονικές σκέψεις ή αν σας αναφέρει ότι σκέπτεται την αυτοκτονία, αναζητείστε τη συμβουλή κάποιου ειδικού ψυχικής υγείας χωρίς καθυστέρηση.

Ο ιατρός θα διαγνώσει μείζονα κατάθλιψη όταν ένα άτομο έχει τουλάχιστον πέντε συμπτώματα κατάθλιψης και η φυσιολογική καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζεται σταθερά τουλάχιστον για μια περίοδο δύο εβδομάδων.

Ορισμένα άτομα πάσχουν από μια λιγότερο σοβαρή μορφή κατάθλιψης που καλείται δυσθυμία (ή δυσθυμική διαταραχή). Η δυσθυμία διαγιγνώσκεται όταν ένα άτομο υποφέρει από καταθλιπτική διάθεση τουλάχιστον για δύο χρόνια και ταυτόχρονα έχει δύο συμπτώματα κατάθλιψης. Πολλά άτομα με δυσθυμία εμφανίζουν επίσης μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια και όταν συμβαίνει αυτό τίθεται η διάγνωση της διπλής κατάθλιψης.

Αν και η μείζων κατάθλιψηκαι η δυσθυμία είναι οι κύριες μορφές κατάθλιψης, υπάρχουν και ποικίλλοι άλλοι τύποι κατάθλιψης. Αυτές είναι: η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή όπου τα άτομα βιώνουν κατάθλιψη κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου και η διπολική διαταραχή ή μανιοκατάθλιψη.

Τα σωματικά νοσήματα και η κατάθλιψη συχνά συνυπάρχουν. Σε μερικές περιπτώσεις σωματικά συμπτώματα όπως: κεφαλαλγίες, στομαχικοί πόνοι ή ναυτία, συνεχείς πόνοι στην πλάτη ή τον αυχένα και αναπνευστικά προβλήματα για τα οποία οι ιατροί δεν μπορούν να βρουν αιτιολογία μπορεί να είναι σημεία υποκείμενης κατάθλιψης, όπως επίσης και το αντίστροφο.

Η κατάθλιψη μπορεί να συσκοτίσει άλλα προβλήματα υγείας, που ενδέχεται να παραμείνουν απαρατήρητα και χωρίς θεραπεία σε άτομα με κατάθλιψη. Ανεξήγητα προβλήματα στον ύπνο, τρεμούλες στα χέρια, κρίσεις ζάλης, διαταραχές πέψης και ημικρανίες είναι συχνά σημεία ότι κάτι μπορεί να μην πηγαίνει καλά. Εάν παρουσιάζετε οποιοδήποτε από αυτά τα προβλήματα και έχει διαγνωσθεί κατάθλιψη, να το αναφέρετε σίγουρα στον ιατρό σας.

Οι αυτοκτονικές σκέψεις ή τάσεις σε άτομα με κατάθλιψη θα πρέπει να εξετάζονται σοβαρά και μπορούν να ανασταλούν με τη σωστή διάγνωση και θεραπεία. Αν υποφέρετε από κατάθλιψη και έχετε τέτοιες σκέψεις ή συναισθήματα συζητείστε τα με κάποιον ειδικό ή με κάποιον που εμπιστεύεστε άμεσα. Αν ένα αγαπημένο άτομο με κατάθλιψη σας εκφράσει τέτοιες σκέψεις, συζητείστε αυτές τις σκέψεις με κάποιον ειδικό και ενθαρρύνετε τον συγγενή ή το φίλο σας να αναζητήσει ιατρική βοήθεια και συμβουλή.

Η κατάθλιψη μπορεί να θεραπευθεί με επιτυχία. Παρόλα αυτά οι άνθρωποι συνήθως αντιδρούν διαφορετικά στις διαθέσιμες θεραπείες. Για παράδειγμα ένα φάρμακο μπορεί να είναι αποτελεσματικό και καλά ανεκτό σε ένα άτομο, ενώ ένα άλλο όχι. Παράλληλα με τα φάρμακα οι ομάδες υποστήριξης μπορεί να βοηθήσουν ορισμένα άτομα να αντιμετωπίσουν μείζονες αλλαγές ζωής που απαιτούν νέες δεξιότητες αντιμετώπισης ή κοινωνική στήριξη και οι ψυχοθεραπείες είναι εξίσου χρήσιμες στη θεραπεία της κατάθλιψης.

Η επιλογή της σωστής θεραπείας είναι μια εξατομικευμένη διεργασία που θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τη σοβαρότητα και τον τύπο της κατάθλιψης, αλλά και από τις περιστάσεις της ζωής του ασθενούς, τις προτιμήσεις του και τις ιατρικές συστάσεις.

Ψυχοθεραπεία

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ορισμένα άτομα με κατάθλιψη. Η θεραπεία αυτή βοηθά τα άτομα να ταυτοποιήσουν τους παράγοντες που συμβάλλουν στην κατάθλιψη τους. Η ψυχοθεραπεία παρέχει επίσης υποστήριξη και βοηθά τα άτομα να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις ψυχολογικές, συμπεριφορικές, διαπροσωπικές και περιβαλλοντικές αιτίες της κατάθλιψης τους. Συγκεκριμένοι τύποι ψυχοθεραπείας όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η διαπροσωπική θεραπεία φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι.

Οι εξειδικευμένοι θεραπευτές μπορούν να βοηθήσουν τα καταθλιπτικά άτομα να αναγνωρίσουν τα προβλήματα που συμβάλλουν στην κατάθλιψη τους και να καταλάβουν ποια από αυτά τα προβλήματα είναι σε θέση να επιλύσουν ή να βελτιώσουν. Μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς στην ανεύρεση ενός αριθμού εναλλακτικών επιλογών για το μέλλον και να θέσουν ρεαλιστικούς στόχους, προκειμένου να βελτιώσουν τη συναισθηματική και ψυχική ευεξία. Οι θεραπευτές επίσης βοηθούν τους ασθενείς να διαπιστώσουν πως μπορεί να είχαν αντιμετωπίσει με επιτυχία παρόμοια συναισθήματα στο παρελθόν.

back to top

Η ψυχοθεραπεία στοχεύει επίσης στο να βοηθήσει τα άτομα να αναγνωρίσουν αρνητικούς ή διαστρεβλωμένους τρόπους σκέψης που συμβάλλουν στα συναισθήματα απελπισίας και αβοήθητου. Για παράδειγμα, τα καταθλιπτικά άτομα μπορεί να έχουν την τάση να υπεργενικεύουν και να σκέπτονται με την αρχή όλου ή ουδενός. Επίσης μπορεί να έχουν την τάση να παίρνουν τα θέματα προσωπικά. Ο θεραπευτής μπορεί να καθοδηγήσει το άτομο ώστε να αναπτύξει μια θετικότερη άποψη για τη ζωή και να βελτιώσει τις αλληλεπιδράσεις του με άλλα άτομα.

Οι θεραπευτές επίσης καθοδηγούν τα άτομα στο να ανακτήσουν μια αίσθηση ελέγχου και ευχαρίστησης από τη ζωή. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να εκτιμήσουν τις επιλογές τους και να ενσωματώσουν διασκεδαστικές και ευχάριστες δραστηριότητες στην ζωή τους.

Σύμφωνα με αποδεικτικά στοιχεία η ψυχοθεραπεία μπορεί να μειώσει την πιθανότητα μελλοντικών επεισοδίων κατάθλιψης ή να μειώσει τη σοβαρότητα τους. Τα καταθλιπτικά άτομα μπορεί επίσης να μάθουν δεξιότητες που θα τα ενισχύσουν καλύτερα ενάντια σε μελλοντικά επεισόδια κατάθλιψης.

back to top

Αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Ορισμένα άτομα με κατάθλιψη χρειάζονται θεραπεία με χορήγηση φαρμάκων και στις περιπτώσεις αυτές ο ιατρός χορηγεί αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Κατά τη χορήγηση ενός τέτοιου φαρμάκου ο ιατρός θα πρέπει να εξηγήσει σαφώς τη δοσολογία που πρέπει να πάρει ο ασθενής και να συζητήσει μαζί του τις πιθανές παρενέργειες και τις πιθανές αλληλεπιδράσεις του αντικαταθλιπτικού με άλλα φάρμακα.

Τα αντικαταθλιπτικά μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση, τον ύπνο, την όρεξη και τη συγκέντρωση. Παρόλα αυτά μπορεί να χρειαστούν ακόμα και 6 έως 12 εβδομάδες πριν να εμφανιστούν πραγματικά σημεία βελτίωσης με ορισμένα φάρμακα. Αυτό μπορεί να αποθαρρύνει τους ασθενείς καθώς δε βλέπουν τη βελτίωση που τους έχουν υποσχεθεί άμεσα. Είναι σημαντικό να συνεχίσετε να παίρνετε τα φάρμακα σας ή να συζητήσετε το θέμα αυτό με τον ιατρό σας.

Ακόμα και όταν τα συμπτώματα αρχίσουν να βελτιώνονται ή εξαφανιστούν ολοκληρωτικά, συχνά τα άτομα θα πρέπει να συνεχίσουν να παίρνουν τα φάρμακα για έξι μήνες ή και περισσότερο. Με αυτή την τεχνική θα προληφθούν οι υποτροπές και θα περιοριστούν τα συμπτώματα της κατάθλιψης. Ως εκ τούτου τα αντικαταθλιπτικά τυπικά χορηγούνται για αρκετούς μήνες. Παρόλα αυτά σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασθενείς και οι ιατροί τους μπορεί να αποφασίσουν ότι χρειάζεται μια μεγαλύτερης διάρκειας θεραπεία και αυτό συνήθως συμβαίνει όταν τα άτομα υποφέρουν από σοβαρά επεισόδια κατάθλιψης. Ορισμένα άτομα μπορεί να χρειαστεί να παίρνουν φάρμακα σε όλη τους τη ζωή προκειμένου να αποφύγουν τις υποτροπές.

Υπάρχουν αρκετοί τύποι αντικαταθλιπτικών. Όλα τα αντικαταθλιπτικά ασκούν τη δράση τους μεταβάλλοντας τις επιδράσεις σημαντικών χημικών ουσιών του εγκεφάλου που καλούνται νευροδιαβιβαστές. Αυτοί βρίσκονται σε νευρικά κύτταρα ή νευρώνες, οι οποίοι χρησιμοποιούν τους νευροδιαβιβαστές για να επικοινωνούν μεταξύ τους. Οι νευροδιαβιβαστές που παίζουν το σημαντικότερο ρόλο στη θεραπεία της κατάθλιψης είναι η σεροτονίνη και η νοραδρεναλίνη.

back to top

Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και αναστολείς μονοαμινοξειδάσης

Τα παλαιότερα αντικαταθλιπτικά ή τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και οι αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης επιδρούν τόσο στη σεροτονίνη όσο και στη νοραδρεναλίνη. Αυτοί οι παλαιότεροι παράγοντες μπορεί να είναι δύσκολα ανεκτοί λόγω των παρενεργειών τους ή στην περίπτωση των αναστολέων μονοαμινοξειδάσης λόγω των διαιτητικών και φαρμακευτικών περιορισμών τους.

Εάν συνταγογραφηθεί κάποιο άλλο αντικαταθλιπτικό, οι αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης θα πρέπει να διακοπούν για κάποιο χρονικό διάστημα πριν να ξεκινήσει η λήψη του νέου φαρμάκου, έτσι ώστε να απομακρυνθεί ο αναστολέας της μονοαμινοξειδάσης από τον οργανισμό.

Τα παλαιότερα αντικαταθλιπτικά έχουν συνήθως σοβαρότερες παρενέργειες από τα νεότερα.

back to top

Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης

Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης είναι ένας νεώτερος τύπος αντικαταθλιπτικών που συνήθως έχουν λιγότερες και λιγότερο σοβαρές παρενέργειες από τα παλαιότερα φάρμακα και έτσι οι ασθενείς συνεχίζουν ευκολότερα τη λήψη τους.

Άλλα νεώτερα αντικαταθλιπτικά

Υπάρχουν επίσης αρκετοί άλλοι νεώτεροι τύποι αντικαταθλιπτικών. Γενικά, η λήψη των νεώτερων αντικαταθλιπτικών σχετίζεται με λιγότερες παρενέργειες από ότι η λήψη των παλαιότερων τρικυκλικών και των αναστολέων της μονοαμινοξειδάσης. Μερικοί νεώτεροι παράγοντες είναι: η βενλαφαξίνη και η νεφαζοδόνη.

Όλα τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να είναι αποτελεσματικά στη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης, αλλά ορισμένα άτομα αντιδρούν καλύτερα σε έναν τύπο φαρμάκου από ότι σε κάποιον άλλο, ενώ άλλα άτομα μπορεί να παρουσιάσουν περισσότερες παρενέργειες με κάποιο φάρμακο από ότι με κάποιο άλλο. Το να βρει κανείς το σωστό φάρμακο στη σωστή δόση μπορεί να πάρει καιρό. Παρόλα αυτά είναι σημαντικό να συνεχίσετε να παίρνετε τα φάρμακα σας και να μην σταματήσετε να τα παίρνετε χωρίς να μιλήσετε πρώτα με τον ιατρό σας.

Η πλειοψηφία των ατόμων με κατάθλιψη βελτιώνεται σημαντικά με την κατάλληλη θεραπεία με φάρμακα ή ψυχοθεραπεία. Συνολικά ο συνδυασμός των δύο τύπων θεραπείας φαίνεται ότι είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος θεραπείας της κατάθλιψης.

back to top

Ηλεκτροσπασμοθεραπεία

Η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ΗΣΘ) συνήθως χρησιμοποιείται όταν δεν λειτουργεί καμία άλλη θεραπεία ή αν το να περιμένει κανείς τη δράση των φαρμάκων δεν είναι πρακτικό (πχ ένα άτομο είναι πολύ πιθανόν να κάνει απόπειρα αυτοκτονίας). Η ΗΣΘ θεωρείται αποτελεσματική θεραπεία στα άτομα με σοβαρή κατάθλιψη και δρα γρήγορα στα περισσότερα άτομα.

Η ΗΣΘ είναι μια διαδικασία κατά την οποία εφαρμόζεται βραχείας διαρκείας ηλεκτρικό ρεύμα με σκοπό την πρόκληση γενικευμένης επιληπτικής κρίσης. Δεν είναι γνωστό πως ή γιατί λειτουργεί η ΗΣΘ ή τι κάνει η επιληπτική κρίση στον εγκέφαλο. Στις δεκαετίες του 40 και του 50 η θεραπεία εφαρμοζόταν κυρίως σε άτομα με σοβαρά ψυχικά νοσήματα. Σήμερα η ΗΣΘ χρησιμοποιείται γενικά στη θεραπεία ασθενών με σοβαρή κατάθλιψη, οξεία μανία και συγκεκριμένα σχιζοφρενικά σύνδρομα.

Η ΗΣΘ μπορεί να είναι ευεργετική στις παρακάτω καταστάσεις:

  • Σοβαρή κατάθλιψη με αϋπνία, μεταβολή σωματικού βάρους, αισθήματα απελπισίας ή ενοχής και αυτοκτονικές ή ανθρωποκτονικές σκέψεις
  • Σοβαρή κατάθλιψη που δεν ανταποκρίνεται στα αντικαταθλιπτικά ή στη συμβουλευτική
  • Σοβαρή κατάθλιψη σε ασθενείς που δε μπορούν να πάρουν αντικαταθλιπτικά
  • Σοβαρή μανία (λογόρροια, αϋπνία, απώλεια βάρους και παρορμητική συμπεριφορά) που δεν ανταποκρίνεται στα φάρμακα

Η ΗΣΘ εφαρμόζεται ως σειρά θεραπειών, περίπου τρεις φορές την εβδομάδα για δύο έως τέσσερις εβδομάδες. Πριν από τη θεραπεία χορηγείται στον ασθενή γενική αναισθησία και μυοχάλαση. Στη συνέχεια εφαρμόζονται τα ηλεκτρόδια στο κρανίο του ασθενή και διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα το οποίο προκαλεί βραχεία σύσπαση. Μετά από λίγα λεπτά ο ασθενής ξυπνά, χωρίς να έχει ανάμνηση της θεραπείας. Όπως και με τις άλλες θεραπείες της κατάθλιψης, η συνέχιση της θεραπείας είτε με φάρμακα είτε με αναμνηστικές συνεδρίες ΗΣΘ είναι συχνά απαραίτητη για την πρόληψη της υποτροπής.

back to top

Η κατάθλιψη θα πρέπει να έχει διαγνωσθεί σωστά ώστε να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη της ΗΣΘ. Οι κίνδυνοι και οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της ΗΣΘ θα πρέπει να συγκρίνονται με αυτές των άλλων θεραπειών.

Η ΗΣΘ αποτελεί ακόμα αμφιλεγόμενη θεραπεία. Μεγάλο ποσοστό της αντίδρασης αφορά στην αποτελεσματικότητα και στις ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας. Λόγω της ανησυχίας σχετικά με τη μόνιμη απώλεια μνήμης και τη σύγχυση που σχετίζονται με την ΗΣΘ, ορισμένοι ειδικοί συνιστούν η θεραπεία να χρησιμοποιείται μόνο ως τελευταία λύση.

Ενώ μερικές μελέτες έδειξαν μέχρι 80% βελτίωση σε σοβαρά καταθλιπτικούς ασθενείς μετά την ΗΣΘ, άλλες μελέτες υποδεικνύουν ότι η υποτροπή είναι συχνή ακόμα και σε ασθενείς που παίρνουν φάρμακα μετά την ΗΣΘ.


Διατροφή και υγεία

Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από τα σοβαρότερα νοσήματα στα οποία αποδίδεται το μεγαλύτερο νοσολογικό φορτίο, συνδέονται άμεσα με παράγοντες που σχετίζονται με τη σύγχρονη διατροφή. Η συσχέτιση αυτή έχει φέρει τη διατροφή και τις διατροφικές συνήθειες στο άμεσο ενδιαφέρον της Δημόσιας Υγείας και την έχει αναδείξει σε μια από τις πρώτες προτεραιότητες για την προστασία και προαγωγή της υγείας του πληθυσμού.


Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία είναι η συχνότερη διατροφική διαταραχή στις αναπτυγμένες κοινωνίες. Η κύρια αιτία της παχυσαρκίας είναι η λήψη τροφής σε ποσότητα μεγαλύτερη από όσο επιβάλλουν οι φυσιολογικές ανάγκες και η φυσική δραστηριότητα του ατόμου. Ο ορισμός της παχυσαρκίας γίνεται με κριτήριο το δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ = Β/Υ2). Για παράδειγμα, όταν ο ΔΜΣ κυμαίνεται μεταξύ 25 και 30, το άτομο θεωρείται υπέρβαρο, ενώ άνω του 30 θεωρείται παχύσαρκο. Η παχυσαρκία συνδέεται με την εμφάνιση σειράς σοβαρών παθολογικών καταστάσεων, όπως:


  • Σακχαρώδης διαβήτης
  • Υπέρταση
  • Υπερχοληστερολαιμία
  • Στεφανιαία νόσος
  • Αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου
  • Καρκίνος του παχέος εντέρου και του μαστού
  • Παθήσεις της χοληδόχου κύστης και του ήπατος (λιπώδες ήπαρ)
  • Αναπνευστικές διαταραχές
  • Ουρική αρθρίτιδα και οστεοπόρωση
  • Περιορισμός της δραστηριότητας
  • Κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα

Το προσδόκιμο επιβίωσης, ενώ δεν επηρεάζεται ουσιαστικά στα υπέρβαρα άτομα, είναι αισθητά χαμηλότερο στα άτομα με παχυσαρκία. Ο Π.Ο.Υ. υπολογίζει ότι η παχυσαρκία ευθύνεται για το 7,8% των χαμένων ετών ζωής λόγω πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας στην Ευρώπη (WHO 2002; Branca et al. 2007).


Διατροφή και Καρδιαγγειακά Νοσήματα

Αρτηριακή Υπέρταση
Η υπέρταση είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα Δημόσιας Υγείας στις περισσότερες χώρες του κόσμου και ιδιαίτερα στις περισσότερο αναπτυγμένες. Η υπέρταση διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην εκδήλωση στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικών επεισοδίων, καρδιακής ανεπάρκειας και άλλων αγγειακών παθήσεων, η θνησιμότητα από τις οποίες ξεπερνά το 50% του συνόλου των θανάτων (Reddy & Katan 2004).


Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. η υπέρταση ευθύνεται για 12,8% του συνόλου των χαμένων ετών ζωής λόγω πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας στην Ευρώπη (WHO 2002). Σήµερα το 30% των ενηλίκων πάσχει από αρτηριακή υπέρταση, η παρουσία της οποίας αυξάνει σηµαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών. Τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης αυξάνονται µε την πάροδο της ηλικίας και αυτό, σε συνδυασµό µε την αύξηση του µέσου όρου ζωής, οδηγεί ένα µεγάλο ποσοστό ατόµων τρίτης ηλικίας στην αρτηριακή υπέρταση (Ελληνική Αντιυπερτασική
Εταιρία 2007)1.


Οι κυριότεροι παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση αρτηριακής υπέρτασης είναι η υψηλή κατανάλωση άλατος, η παχυσαρκία, γενετικοί παράγοντες, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, καθώς και ένας αριθμός άλλων νοσημάτων που μπορούν δευτεροπαθώς να οδηγήσουν σ΄ αυτή. Άλλοι διατροφικοί παράγοντες που έχουν συσχετισθεί με την εμφάνιση αρτηριακής υπέρτασης είναι η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ και, πιο πρόσφατα, η χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου και η υψηλή αναλογία καλίου/νατρίου.


Στεφανιαία Νόσος
Η στεφανιαία νόσος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες θανάτου στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι κύριοι παράγοντες κινδύνου για τη στεφανιαία νόσο είναι η υπερχοληστερολαιμία, η υπέρταση, το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής άσκησης. Με εξαίρεση το κάπνισμα, οι άλλοι παράγοντες συνδέονται με τη διατροφή. Ο καθοριστικός ρόλος της υπερχοληστερολαιμίας στην ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου συνδέει τη νόσο με τη μεγάλη κατανάλωση κεκορεσμένων λιπαρών οξέων και τη χαμηλή πρόσληψη μονο- και πολυακόρεστων.


Η παχυσαρκία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για τη στεφανιαία νόσο, του οποίου η σημασία αυξάνει όταν συνυπάρχει με άλλους παράγοντες. Η υπέρταση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου και ο κίνδυνος των υπερτασικών να εκδηλώσουν τη νόσο μπορεί να είναι έως και πενταπλάσιος έναντι των νορμοτασικών (Reddy & Katan 2004). Τέλος, ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, καθώς συνδέεται με διαταραχές στο μεταβολισμό των λιπιδίων, ανάπτυξη υπέρτασης και πολλαπλές βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία.


Αγγειακά Εγκεφαλικά Επεισόδια
Οι αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου αποτελούν τη συχνότερη αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες. Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η υπέρταση. Η ισχυρή αιτιολογική συσχέτιση των αγγειακών παθήσεων του εγκεφάλου με την υπέρταση οδηγεί στη δευτερογενή τους συσχέτιση με αρκετούς διατροφικούς παράγοντες. Η μεγάλη κατανάλωση άλατος και η μεγάλη θερμιδική πρόσληψη που οδηγεί σε παχυσαρκία, αποτελούν παράγοντες που συνδέονται με τις εγκεφαλικές αγγειακές παθήσεις.


Διατροφή και Μεταβολικές Διαταραχές

Υπερλιπιδαιμία

Η κλινική σημασία της αυξημένης συγκέντρωσης χοληστερόλης ή τριγλυκεριδίων στο αίμα συνίσταται στο γεγονός ότι συνδέεται με αυξημένη επίπτωση διαφόρων αγγειακών διαταραχών και ιδιαίτερα της στεφανιαίας νόσου, της οποίας η υπερχοληστερολαιμία θεωρείται ως μια από τις κύριες αιτίες. Η εμφάνιση υπερλιπιδαιμίας συνδέεται κατά κύριο λόγο με διατροφικούς παράγοντες.


Η αυξημένη πρόσληψη κεκορεσμένων λιπών, ζωικής κυρίως προέλευσης, οδηγεί σε αύξηση της χοληστερόλης, ενώ τα πολυακόρεστα, τα οποία περιέχονται στα ψάρια και στις φυτικές τροφές, οδηγούν σε μείωση της χοληστερόλης. Τα μονοακόρεστα (κύρια πηγή των οποίων στη χώρα μας είναι το ελαιόλαδο) καθώς και τα ω-3 λιπαρά οξέα που υπάρχουν κυρίως στα ψάρια, επιφέρουν μείωση του επιπέδου της ολικής χοληστερόλης, έχουν θετική επίπτωση στο επίπεδο της HDL και έχουν προστατευτική δράση έναντι της νόσου.


Σακχαρώδης Διαβήτης
Ο σακχαρώδης διαβήτης αυξάνει τον κίνδυνο προσβολής από αγγειακές παθήσεις της καρδιάς, του εγκεφάλου, των νεφρών, των περιφερικών αγγείων, του οφθαλμού κ.λπ. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες εμφάνισης των καρδιαγγειακών παθήσεων και παρουσιάζει διεθνώς τάσεις ταχείας αύξησης.


Ο μη ινσουλινοεξαρτώμενος τύπος του διαβήτη (τύπος 2), του οποίου η αιτιολογία συνδέεται κατά κύριο λόγο με διατροφικές παραμέτρους, αντιπροσωπεύει το 90% των κρουσμάτων της νόσου. Η πρώτη παράμετρος που έχει στενή αιτιολογική σχέση με το διαβήτη είναι η παχυσαρκία, καθιστώντας τα υπέρβαρα άτομα την ομάδα με την υψηλότερη συγκέντρωση κινδύνου για την εμφάνιση του διαβήτη τύπου 2 (WHO 1998).


Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αυξημένη κατανάλωση ζάχαρης ή υδατανθράκων αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου και ότι οι φυτικές ίνες μπορούν να έχουν προληπτικό ρόλο έναντι αυτής.


Διατροφή και Καρκίνος

Μολονότι οι αποδεδειγμένα καρκινογόνοι διατροφικοί παράγοντες είναι πολύ λίγοι, εντούτοις επιδημιολογικές έρευνες αποδεικνύουν ότι η διατροφή συνδέεται με την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου σε σημαντικό βαθμό. Από πολλούς θεωρείται ότι οι διατροφικές συνήθειες μπορεί να σχετίζονται με το 30% των καρκίνων στις αναπτυγμένες χώρες και πιθανώς με το 20% των καρκίνων στις αναπτυσσόμενες χώρες (WCRF 1997). Τα δεδομένα αυτά αναγορεύουν τη διατροφή στη δεύτερη μετά το κάπνισμα αιτία καρκίνου, η οποία μπορεί να προβλεφθεί.


Καρκίνος Παχέος Εντέρου
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί έναν από τους συχνότερους καρκίνους στις αναπτυγμένες χώρες, όπου είναι μέχρι και 10 φορές συχνότερος από ό,τι στις φτωχότερες χώρες (WHO 2008). Ένας σημαντικός αριθμός ερευνών τεκμηριώνει τη συσχέτιση της νόσου με μερικά από τα κύρια χαρακτηριστικά της σύγχρονης διατροφής: Την υψηλή πρόσληψη λιπών, τη μεγάλη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, την υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και την περιορισμένη πρόσληψη φυτικών ινών.


Καρκίνος Στομάχου
Ο καρκίνος του στομάχου είναι ένας από τους λίγους καρκίνους που η συχνότητά τους στις
αναπτυγμένες χώρες μειώνεται. Η συχνότητα της νόσου παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ των διαφόρων χωρών και είναι συχνότερη σε άτομα ομάδας αίματος Α (γεγονός που δείχνει την επίδραση κάποιου γενετικού παράγοντα), καθώς και σε ασθενείς με ατροφική γαστρίτιδα. Έρευνες έχουν δείξει θετική συσχέτιση του καρκίνου του στομάχου με τη μεγάλη κατανάλωση αλατισμένων τροφίμων, όπως παστά, τουρσιά και αλμυρά, καθώς και με αυξημένη περιεκτικότητα των τροφίμων σε νιτρικά άλατα εξαιτίας περιβαλλοντικών λόγων. Αντίθετα, αρνητική συσχέτιση έχει παρατηρηθεί με την κατανάλωση λαχανικών, εσπεριδοειδών και γαλακτοκομικών.


Καρκίνος Μαστού
Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρία Καρκίνου (2008) ο καρκίνος του μαστού είναι μαζί με τον καρκίνο του δέρματος ο συχνότερα διαγνωσμένος καρκίνος στις γυναίκες: «Στις αναπτυγμένες χώρες οι τρεις πιο κοινοί τύποι καρκίνου στους άντρες είναι του προστάτη, των πνευμόνων και του παχέος εντέρου, ενώ στις γυναίκες, του μαστού, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, όμως, οι πιο κοινές μορφές καρκίνου είναι των πνευμόνων, του στομάχου, του ήπατος για τους άνδρες και του μαστού, του τράχηλου της μήτρας, του στομάχου για τις γυναίκες» (Garcia et al. 2007).


Μολονότι οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου συνδέονται με αναπαραγωγικές και ορμονικές λειτουργίες, υπάρχουν εντούτοις αποδείξεις για τη συσχέτιση του καρκίνου του μαστού με ορισμένους διατροφικούς παράγοντες, και ειδικότερα τη συνολική πρόσληψη λιπιδίων, την κατανάλωση αλκοόλ και την παχυσαρκία. Μερικές έρευνες διαπιστώνουν επίσης συσχέτιση με την κατανάλωση κρέατος ή με το επίπεδο πρόσληψης των κεκορεσμένων λιπαρών οξέων, ενώ άλλες παρέχουν ενδείξεις για πιθανό προστατευτικό ρόλο των βιταμινών Α και Ε, της β-καροτίνης και της ρετινόλης.


Άλλοι Καρκίνοι
Ο καρκίνος του οισοφάγου έχει σχετισθεί με τη μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, την κατανάλωση μπύρας από καλαμπόκι και ορισμένες παραδοσιακές μορφές διατροφής. Οι γλυκαντικές ουσίες κυκλαμάτη και σακχαρίνη προκαλούν σε πειραματόζωα καρκίνο της ουροδόχου κύστης, ενώ οι αφλατοξίνες των τροφίμων καρκίνο του ήπατος. Αντίθετα υπάρχουν ενδείξεις ότι η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης Α με τις τροφές μπορεί να έχει προστατευτική δράση έναντι του καρκίνου του πνεύμονα.


Διατροφή και Ψυχική Υγεία

Οι πιο συνηθισμένες διαταραχές της διατροφής είναι η ψυχογενής ανορεξία, η ψυχογενής βουλιμία και η ψυχαναγκαστική υπερφαγία. Είναι καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από ακραία συναισθήματα, σκέψεις και συμπεριφορές σχετικά με τη λήψη τροφής, το βάρος και την εικόνα του σώματος, και που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και στο θάνατο του πάσχοντα.


Παρόλο που τα πρώτα επιδημιολογικά δεδομένα μιλούσαν για διαταραχές που αφορούσαν κυρίως σε νεαρά κορίτσια, τελευταία παρουσιάζεται αύξηση των περιπτώσεων σε παιδιά και ενήλικες, και ειδικότερα άνδρες. Γενετικοί, ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνιση των διατροφικών διαταραχών. Οι συγγενείς πρώτου βαθμού ανορεξικών ή βουλιμικών ασθενών έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν και οι ίδιοι διαταραχή στην πρόσληψη της τροφής.


Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ορμονικοί και νευροβιολογικοί παράγοντες πιθανώς να συμβάλλουν στην εξέλιξη των διαταραχών αυτών. Η δομή της οικογένειας, στοιχεία της προσωπικότητας, το στρες, η εφηβεία και κοινωνικο-πολιτισμικοί παράγοντες επίσης θεωρούνται επιβαρυντικοί παράγοντες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ακαδημίας για τις Διαταραχές της Διατροφής3, είναι γενικά αποδεκτό ότι τα κρούσματα διαταραχών της διατροφής έχουν αυξηθεί τα τελευταία 30-40 χρόνια. Περίπου 0,5 – 1% του συνόλου των εφήβων και ενήλικων γυναικών εμφανίζουν τα κριτήρια διάγνωσης της ψυχογενούς ανορεξίας, ενώ περίπου 1-2% είναι το αντίστοιχο ποσοστό για την ψυχογενή βουλιμία.


Ωστόσο, σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, περίπου το 10% των έφηβων και νέων γυναικών μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα διατροφικών διαταραχών. Παρόλο που αυτά τα συμπτώματα μπορεί να μην καλύπτουν τα πλήρη διαγνωστικά κριτήρια, συνήθως προκαλούν έντονο στρες. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία αυτών των συμπτωμάτων μπορεί να αποτρέψει την εκδήλωση σοβαρότερων διαταραχών.


Ψυχογενής Ανορεξία (anorexia nervosa)
Η ψυχογενής ανορεξία είναι μια σοβαρή και σε μερικές περιπτώσεις επικίνδυνη για τη ζωή κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από σημαντική μείωση της πρόσληψης τροφής. Τα κύρια χαρακτηριστικά της νόσου είναι η εκούσια μείωση του σωματικού βάρους με μείωση του δείκτη μάζας σώματος (BMI) κάτω του 17,5, ο έντονος φόβος για αύξηση του βάρους και παχυσαρκία, η διαταραγμένη εικόνα του σώματος, με αποτέλεσμα το άτομο, παρόλο που παραμένει ελλιποβαρές, να συνεχίζει τις προσπάθειες για απώλεια βάρους, ενώ παράλληλα αρνείται τη σοβαρότητα των επιπτώσεων του χαμηλού σωματικού του βάρους. Σε γυναίκες που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία παρατηρείται συχνά αμηνόρροια, δηλαδή απουσία τουλάχιστον τριών διαδοχικών εμμηνορρυσιακών κύκλων.


Ψυχογενής Βουλιμία (bulimia nervosa)
Η ψυχογενής βουλιμία χαρακτηρίζεται από έναν κύκλο συμπεριφορών που συνήθως ξεκινούν με επεισόδια ανεξέλεγκτης και υπερβολικής πρόσληψης τροφής. Το βάρος του ατόμου παραμένει κατά κανόνα στα ευρέως φυσιολογικά όρια. Τα χαρακτηριστικά στοιχεία στη συμπεριφορά του ασθενούς με ψυχογενή βουλιμία είναι τα επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας και η απώλεια αυτοέλεγχου κατά την κατανάλωση της τροφής.


Προκειμένου να αποτραπεί η αύξηση του βάρους, ο ασθενής καταλήγει σε πρόκληση εμετού, λήψη καθαρτικών, διουρητικών ή άλλων φαρμακευτικών σκευασμάτων, νηστεία ή υπερβολική άσκηση. Σε σύγκριση με τα άτομα που πάσχουν από ψυχογενή ανορεξία, οι ασθενείς με ψυχογενή βουλιμία τείνουν να παρουσιάζουν συχνότερα συναισθηματικές διαταραχές,
η πάθηση συνυπάρχει δε σε μεγάλο βαθμό με κατάθλιψη.


Επεισοδιακή Πολυφαγία (binge eating)
Η κατάσταση αυτή σχετικά πρόσφατα αναγνωρίστηκε ως μια ξεχωριστή κατηγορία. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα είδος παχυσαρκίας, που χαρακτηρίζεται από επεισόδια ανεξέλεγκτης και παρορμητικής υπερφαγίας (binge eating), πέρα από το σημείο του να αισθανθείς «ικανοποιητικά χορτάτος». Όχι σπάνια, τα επεισόδια αυτά συνοδεύονται από ενοχές και δυσαρέσκεια για το γεγονός. Η πάθηση διαφέρει από την ψυχογενή βουλιμία στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν επεισόδια προκλητού εμετού. Τα επεισόδια πολυφαγίας συμβαίνουν κατά μέσο όρο 2 μέρες την εβδομάδα για διάστημα 6 μηνών ή και περισσότερο. Παρόλα αυτά, η επεισοδιακή πολυφαγία δεν συμβαίνει αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της Νευρικής Ανορεξίας ή της Νευρικής Βουλιμίας.


Κώδικας της Διεθνούς Ακαδημίας για την Αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών
Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής, (ψυχογενής ανορεξία, ψυχογενής βουλιμία, διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας και άτυπες μορφές), αποτελούν ένα αυξανόμενο και ιδιαίτερα ανησυχητικό πρόβλημα των νεαρών γυναικών του αναπτυγμένου κόσμου. Όσο η συχνότητά τους αυξάνει, τόσο το πρόβλημα αντιμετωπίζεται επιφανειακά επικοινωνιακά, παραμένοντας ταυτόχρονα κρυμμένο και συχνά αθεράπευτο, με αποτέλεσμα πολλά νεαρά άτομα -κυρίως γυναίκες- να παραμένουν αβοήθητα, χωρίς πρόσβαση σε υπηρεσίες ειδικής θεραπείας. Δεδομένου των ανωτέρω, η Διεθνής Ακαδημία για την αντιμετώπιση των Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής εξέδωσε πρόσφατα μια Διακήρυξη, όπου επισημαίνει την ανάγκη για παγκόσμια εγρήγορση σε σχέση με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής.


Επισημαίνει τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν τη θεραπεία, το σεβασμό των ατομικών ελευθεριών και των ατομικών δικαιωμάτων των πασχόντων, την ανάγκη δημιουργίας ειδικών δομών για την ενδονοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή θεραπεία, το δικαίωμα πρόσβασης και ασφαλιστικής κάλυψης των ασθενών, καθώς και τη συμμετοχή των συγγενών στη θεραπευτική διαδικασία.


Η βασικότερη αρχή που προβάλλεται στη διακήρυξη αυτή, είναι ότι η συνεργασία ασθενών με Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής, των οικογενειών τους και της θεραπευτικής ομάδας, υπό το καθεστώς σεβασμού για τα δικαιώματα της κάθε πλευράς, είναι επιβεβλημένη και επιτακτική αν η αρμόδια υπηρεσία θέλει να παρέχει υψηλό επίπεδο θεραπείας και προγραμμάτων αντιμετώπισης των διαταραχών αυτών, αλλά και για κάθε ατομική, εθελοντική ή κοινοτική προσπάθεια που στοχεύει στην παροχή θεραπευτικής φροντίδας στους πάσχοντες από Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Τα δικαιώματα των ασθενών με Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής και των συγγενών τους:

  1. Δικαίωμα στην επικοινωνία και στη συνεργασία με τους ειδικούς θεραπευτές στο χώρο της υγείας.
  2. Δικαίωμα στην πολυδιάστατη κλινική θεραπευτική αντιμετώπιση και στη συμμετοχή στο θεραπευτικό σχεδιασμό.
  3. Δικαίωμα στην πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες, με πλήρη ασφαλιστική κάλυψη, και θεραπεία από εξειδικευμένη θεραπευτική ομάδα.
  4. Δικαίωμα πρόσβασης σε αποτελεσματικά και αξιοπρεπή θεραπευτικά προγράμματα και δομές με επιστημονική αρτιότητα και ποιότητα, ανάλογα με την ηλικία του κάθε ασθενούς (παιδιά - έφηβοι - ενήλικες).
  5. Δικαίωμα στα μέλη της οικογένειας (γονείς, συγγενείς) να πληροφορούνται για τη φύση του προβλήματος των διαταραχών πρόσληψης τροφής, να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και να εκλαμβάνονται ως σύμμαχοι στη θεραπευτική αντιμετώπιση των αντίστοιχων διαταραχών.
  6. Δικαίωμα στους γονείς, συγγενείς και λοιπά μέλη της οικογένειας να έχουν πρόσβαση σε ομάδες υποστήριξης, σε πηγές πληροφόρησης και αναζήτησης βοήθειας, καθώς και συμμετοχή σε ψυχοεκπαιδευτικές δραστηριότητες (συμβουλευτική ή οικογενειακή ψυχοθεραπεία).

Άλλες Παθήσεις

Οστεοπόρωση
Η οστεοπόρωση είναι νόσημα κατά το οποίο μειώνεται η πυκνότητα των οστών, με συνέπεια την αύξηση του κινδύνου για κατάγματα. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού για την Οστεοπόρωση5, η συχνότητά της στα άτομα άνω των 50 ετών φτάνει τη μια στις τρεις γυναίκες και έναν στους πέντε άνδρες. Μολονότι γενετικοί παράγοντες καθορίζουν αν ένα άτομο βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο για οστεοπόρωση, εντούτοις διατροφικοί παράγοντες και τρόποι ζωής που σχετίζονται με τη σωματική άσκηση έχουν σημαντική επίδραση στην εκδήλωσή της (Prentice 2004).


Ουρική Αρθρίτιδα
Η ουρική αρθρίτιδα οφείλεται στην εναπόθεση ουρικών αλάτων στις αρθρώσεις, εξαιτίας αύξησης του ουρικού οξέος στο αίμα. Η συχνότητά της στις δυτικές χώρες κυμαίνεται στο 3% για τους άνδρες και στο 0,4% για τις γυναίκες άνω των 30 ετών. Στην αιτιολογία της νόσου εμπλέκονται αφενός γενετικοί και αφετέρου διατροφικοί παράγοντες. Οι σημαντικότεροι διατροφικοί παράγοντες είναι η παχυσαρκία, η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, η πλούσια σε πουρίνες δίαιτα, αλλά και η μη λήψη τροφής, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε απότομη
αύξηση του ουρικού οξέος στο αίμα.


Ενδημική Βρογχοκήλη
Κύρια αιτία της ενδημικής βρογχοκήλης είναι η μειωμένη πρόσληψη ιωδίου με τις τροφές και το νερό, σε ποσότητα μικρότερη των 50 mg ημερησίως. Η σημασία της ενδημικής βρογχοκήλης εντοπίζεται στις συνέπειες που έχει όταν λάβει τη μορφή υποθυρεοειδισμού κατά την προγεννητική περίοδο, οπότε μπορεί να οδηγήσει σε αποβολές, θανάτους, συγγενείς ανωμαλίες και κρετινισμό, και κατά τη νεογνική περίοδο, οπότε οδηγεί σε μυξοίδημα. Η πρόληψη της νόσου μπορεί να επιτευχθεί με τη μαζική χορήγηση ιωδίου, συνήθως μέσω της βιομηχανικής ιωδίωσης του μαγειρικού άλατος, η οποία εγγυάται την επαρκή πρόσληψη του στοιχείου από όλο τον πληθυσμό.


Σιδηροπενική Αναιμία
Έλλειψη σιδήρου στον οργανισμό από κακή διατροφή οδηγεί στην εμφάνιση σιδηροπενικής αναιμίας, η οποία είναι η συχνότερη μορφή αναιμίας στον κόσμο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Π.Ο.Υ. (WHO 2004), η νόσος εμφανίζεται περίπου στο 30% του συνολικού πληθυσμού ή αυτή τη στιγμή νοσούν γύρω στα 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Η συχνότητα της νόσου στις έγκυες γυναίκες, τα βρέφη και τα παιδιά κυμαίνεται γύρω στο 20% για τις δυτικές χώρες και στο 40-50% για τις αναπτυσσόμενες χώρες (WHO). Η πρόληψη της σιδηροπενικής αναιμίας μπορεί να επιτευχθεί αφενός με αύξηση της πρόσληψης σιδήρου με τις τροφές και χορήγηση τροφής εμπλουτισμένης σε σίδηρο και αφετέρου με μείωση της απώλειας αίματος.


Παθήσεις του Πεπτικού
Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες κίρρωσης του ήπατος. Διατροφικοί παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση λιπώδους ήπατος ή άλλων ηπατικών βλαβών είναι η φτωχή σε πρωτεΐνες δίαιτα και η ανεπάρκεια βιταμίνης Ε. Διαιτητικοί παράγοντες και συγκεκριμένα η υψηλή πρόσληψη χοληστερόλης σε συνδυασμό με χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών και πολυακόρεστων λιπών, φαίνεται να επηρεάζουν την ανάπτυξη χολολίθων.


Έλλειψη Φθορίου
Το φθόριο είναι στοιχείο το οποίο υπάρχει στο νερό, στο τσάι και σε αρκετές τροφές (ιδιαίτερα θαλασσινές). Η βασική του σημασία εντοπίζεται στην προστασία των δοντιών από την τερηδόνα. Το νερό αποτελεί επαρκή πηγή φθορίου, όταν έχει περιεκτικότητα 1 ppm. Όταν η περιεκτικότητα είναι μικρότερη από 0,5 ppm συνιστάται η φθορίωση του νερού. Άλλοι τρόποι χορήγησης φθορίου είναι ο εμπλουτισμός διαφόρων τροφίμων (π.χ. αλάτι ή γάλα), η χρήση φθοριούχων προϊόντων κ.λ.π.

Φοβίες

Τα άτομα που υποφέρουν από φοβίες βιώνουν παράλογο φόβο, τρόμο ή πανικό όταν έρχονται αντιμέτωποι με συγκεκριμένο αντικείμενο, κατάσταση ή δραστηριότητα. Πολλά άτομα με φοβίες αναπτύσσουν τέτοια τρομερή επιθυμία να αποφύγουν την πηγή του φόβου ώστε η επιθυμία αυτή εμποδίζει την εργασία τους, την οικογενειακή ζωή και τις κοινωνικές σχέσεις. Οι φοβίες μπορεί να πάρουν πολλές διαφορετικές μορφές.

  • Οι ειδικές φοβίες είναι αβάσιμοι φόβοι συγκεκριμένων αντικειμένων ή καταστάσεων. Σχεδόν απεριόριστος αριθμός αντικειμένων ή καταστάσεων μπορεί να προκαλέσει ειδικές φοβίες πχ φόβος πτήσης, υψοφοβία…
  • Η κοινωνική φοβία είναι φόβος του ατόμου ότι θα έλθει σε τρομερά δύσκολη θέση μπροστά σε άλλα άτομα. Η συχνότερη κοινωνική φοβία είναι ο φόβος ομιλίας ενώπιον κοινού.
  • Η αγοραφοβία είναι ο φόβος του ατόμου να βρεθεί σε κατάσταση που μπορεί να πυροδοτήσει κρίση πανικού και από την οποία η διαφυγή είναι δύσκολη. Πολλά άτομα με αγοραφοβία καθηλώνονται στα σπίτια τους. Άλλοι αποφεύγουν τους ανοικτούς χώρους, να στέκονται σε ουρά ή να βρίσκονται σε πολυσύχναστους χώρους.

Ειδικές φοβίες

Οι ειδικές φοβίες σχετίζονται με ειδικά αντικείμενα ή καταστάσεις όπως πτήση, ύψη, βελόνες αιμοληψίας, αράχνες ή φίδια. Οι ειδικές φοβίες γενικά είναι συχνότερες στις γυναίκες από ότι στους άνδρες και συνήθως εμφανίζονται κατά την παιδική ηλικία. Η διάγνωση ειδικής φοβίας (ή κοινωνικής φοβίας) μπορεί να τεθεί εάν η έκθεση του ατόμου σε συγκεκριμένο αντικείμενο ή κατάσταση προκαλεί άγχος (συχνά εκφραζόμενο ως κρίση πανικού). Το άτομο αναγνωρίζει επίσης την παράλογη φύση του φόβου και το άγχος που προκαλεί η φοβία διαταράσσει τη ζωή του ατόμου.

Κοινωνική φοβία

Στην κοινωνική φοβία, επίσης καλούμενη κοινωνική αγχώδη διαταραχή υπάρχει υπερβολικό άγχος και υπερβολική ανησυχία επίδοσης σε καθημερινές κοινωνικές καταστάσεις. Τα άτομα με κοινωνική φοβία βιώνουν επίμονο, έντονο και χρόνιο φόβο ότι οι άλλοι τους παρακολουθούν και τους κρίνουν και ότι οι πράξεις τους μπορεί να προκαλέσουν ντροπή ή εξευτελισμό. Ο φόβος τους μπορεί να είναι τόσο σοβαρός ώστε να διαταράσσει την εργασία τους ή την παρακολούθηση στο σχολείο και άλλες συνηθισμένες δραστηριότητες. Αν και πολλά άτομα με κοινωνική φοβία αναγνωρίζουν ότι ο φόβος τους να είναι μαζί με άλλα άτομα μπορεί να είναι αναίτιος και υπερβολικός δεν είναι σε θέση να τον ξεπεράσουν. Συχνά ανησυχούν για μέρες ή εβδομάδες πριν από την κατάσταση που τους προκαλεί φόβο.

Η κοινωνική φοβία μπορεί να περιοριστεί μόνο σε έναν τύπο κατάστασης, όπως ο φόβος του ατόμου να μιλήσει δημόσια σε επίσημες ή ανεπίσημες περιστάσεις, ή το να τρώει ή να πίνει μπροστά σε άλλα άτομα. Στη σοβαρότερη της μορφή η φοβία μπορεί να είναι τόσο εκτεταμένη, ώστε το άτομο να βιώνει συμπτώματα σχεδόν κάθε φορά που είναι μαζί με άλλα άτομα. Η κοινωνική φοβία μπορεί να προκαλεί κοινωνική αναπηρία και μπορεί να εμποδίζει το άτομο από το να πάει στην εργασία του ή στο σχολείο για αρκετές μέρες. Πολλά άτομα με αυτή τη νόσο δυσκολεύονται να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν φιλίες.

Συχνά το έντονο άγχος της κοινωνικής φοβίας συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα όπως:

  • Κοκκίνισμα
  • Έντονη εφίδρωση
  • Τρεμούλα
  • Άλλα συμπτώματα άγχους όπως δυσχέρεια ομιλίας, ναυτία ή στομαχική δυσφορία

Αυτά τα συμπτώματα που είναι ορατά αυξάνουν το φόβο της απόρριψης και έτσι γίνονται για το άτομο επιπρόσθετη εστία φόβου. Ο φόβος αυτός μπορεί να προκαλέσει τη δημιουργία φαύλου κύκλου. Η κοινωνική φοβία συχνά προσβάλλει ολόκληρες οικογένειες και μπορεί να συνοδεύεται από κατάθλιψη ή αλκοολισμό.

Η κοινωνική φοβία μπορεί να προκαλέσει μειωμένη αυτοεκτίμηση και κατάθλιψη στο άτομο. Τα άτομα με κοινωνική φοβία μπορεί να καταναλώνουν αλκοόλ ή άλλες ουσίες, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη εξάρτησης, προκειμένου να μειώσουν το άγχος τους και να βελτιώσουν την κατάθλιψη. Ορισμένα άτομα με κοινωνική φοβία μπορεί επίσης να πάσχουν και από άλλες αγχώδεις διαταραχές όπως διαταραχή πανικού και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

  • Περίπου 4% των ενηλίκων υποφέρουν από κοινωνική φοβία
  • Η κοινωνική φοβία προσβάλλει διπλάσια τις γυναίκες από ότι τους άνδρες, αν και για αυτή τη διαταραχή το ποσοστό των ανδρών που ζητά βοήθεια είναι υψηλότερο
  • Αυτή η διαταραχή τυπικά ξεκινά στην παιδική ηλικία ή την πρώιμη εφηβεία και σπάνια μετά τα 25 έτη
  • Τα αίτια της φοβίας δεν είναι πλήρως κατανοητά. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία η κοινωνική φοβία μπορεί να είναι κληρονομήσιμη αλλά ορισμένα άτομα με κοινωνική φοβία μπορεί να αναπτύξουν φοβία παρατηρώντας τη συμπεριφορά των άλλων και τις επιπτώσεις της, διεργασία η οποία καλείται μάθηση μέσω παρατήρησης ή κοινωνική μίμηση προτύπου. Η κοινωνική φοβία συχνά εκδηλώνεται σε άτομα με ιστορικό παιδικής συστολής.

Θεραπεία της κοινωνική φοβίας

Η κοινωνική φοβία αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά από δύο μορφές θεραπείας, τη φαρμακοθεραπεία και μια ειδική μορφή βραχύχρονης ψυχοθεραπείας που καλείται γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ)

Φάρμακα

Τα φάρμακα που χορηγούνται είναι αντικαταθλιπτικά, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης.

Θεραπεία αλκοολισμού και αποτοξίνωση

H συχνή χρήση αλκοόλ προκαλεί ανοχή και εξάρτηση, σωματική και ψυχική. Η εξάρτηση από αυτή την ουσία είναι γενικά ύπουλη και μακροχρόνια. Αφού εγκατασταθεί η σωματική εξάρτηση, με τη διακοπή της χρήσης εμφανίζονται συμπτώματα στέρησης, όπως τρεμούλιασμα των χεριών, της γλώσσας και των βλεφάρων, ταχυκαρδία, εφίδρωση, άγχος, πονοκέφαλος, αϋπνία κ.α.


Το σύνδρομο στέρησης μπορεί να εξελιχθεί σε Delirium Tremens, που εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, εφίδρωση, οπτικές ή ακουστικές παραισθήσεις. Παρατηρείται επίσης συχνά παραλήρημα και ψυχοκινητική διέγερση. Συνήθως εμφανίζεται σε άτομα που πάσχουν από κάποια ταυτόχρονη σωματική ασθένεια, είναι δε δυνατόν να καταλήξει και στο θάνατο. Η χρόνια χρήση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει επίσης σε βρογχίτιδα, πνευμονία, φυματίωση και καρδιοπάθεια.


Η εξασθένηση των διανοητικών λειτουργιών δεν είναι σπάνια. Οι περισσότεροι θάνατοι από χρόνια κατάχρηση αλκοόλ οφείλονται στην καταστροφή του ήπατος, εφόσον εκεί μεταβολίζεται η μεγαλύτερη ποσότητα αλκοόλ (κίρρωση ήπατος).


Η θεραπεία ξεκινάει από τον ίδιο τον ασθενή. Η αποδοχή του προβλήματος είναι το σημαντικότερο βήμα. Είναι μια προσπάθεια επίπονη, μακροχρόνια και με πολλές στιγμές αδυναμίας. Η θεραπεία αποτοξίνωσης των αλκοολικών γίνεται με ψυχοθεραπεία και με φάρμακα σε ψυχιατρικές κλινικές. Παρουσιάζει δυστυχώς τεράστιες δυσκολίες. Οι αλκοολικοί συνήθως αρνούνται ότι έχουν πρόβλημα εθισμού στο αλκοόλ και δεν ζητούν βοήθεια από ειδικούς, πιστεύοντας ότι έτσι οι υπόλοιποι τους λυπούνται.


Υπάρχουν βεβαίως κρατικά και δημόσια ιδρύματα όπου άτομα που πάσχουν από αλκοολισμό μπορούν να μιλήσουν για τα προβλήματά τους και να βοηθηθούν από ειδήμονες. Οι άνθρωποι αυτοί χρήζουν βοήθειας εξειδικευμένου ιατρικού προσωπικού. Οι βασικές παράμετροι που θα μπορούσαν να συμβάλουν θετικά σε οποιοδήποτε θεραπευτικό πρόγραμμα είναι οι εξής :


  • Αναγνώριση και αξιολόγηση του προβλήματος. Μεγάλη σημασία έχει η στάση στη πρώτη επαφή με τον προβληματικό πότη. Χρειάζεται επίμονη προσπάθεια για τη λεπτομερή αξιολόγηση κάθε πτυχής της γενικότερης υγείας και των δραστηριοτήτων του ατόμου.
  • Κατάρτιση θεραπευτικού προγράμματος. Με βάση το δεδομένο ότι όλοι οι αλκοολικοί ΔΕΝ παρουσιάζουν την αυτή κλινική εικόνα ( π.χ. συμπτώματα , βαθμό εξάρτησης κ.λπ.), η κατάρτιση του θρεπτικού προγράμματος απαιτεί δύο βασικά στοιχεία : 1. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης που προαναφέρθηκε και 2. Την ενεργό συμμετοχή του ασθενούν στις αποφάσεις σχετικά με τη θεραπευτική διαδικασία. Ανάλογα με την κλινική εικόνα του προβληματικού πότη, τα πρώτα στάδια ενός θεραπευτικού προγράμματος μπορεί να απαιτήσουν:

  1. Αποτοξίνωση. Η αποτοξίνωση δεν είναι θεραπεία για αλκοολισμό αλλά είναι μια περίοδο αποχής από το αλκοόλ με στόχο την προετοιμασία του ατόμου για απεξάρτηση και ανάρρωση.
  2. Αντιμετώπιση οργανικών ή και ψυχιατρικών διαταραχών. Όπως και στην προηγούμενη περίπτωση , ανάγκη εισαγωγής σε νοσοκομείο ή ψυχιατρείο για την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών εξαρτάται από την κατάσταση που βρίσκεται ο αλκοολικός. Συνήθως πολλά από τα προβλήματα που παρουσιάζουν οι προβληματικοί πότες μπορούν να αντιμετωπιστούν στα εξωτερικά ιατρεία και όχι στα νοσοκομεία και στις κλινικές .

  • Θεραπευτικό πρόγραμμα. Θα πρέπει η σχέση του θεράποντος και του θεραπευόμενου να είναι ειλικρινής και να υπάρχει μεταξύ τους εμπιστοσύνη. Δεν θα πρέπει ο θεράπων να λέει ψέματα στον θεραπευόμενο αλλά να του λέει την αλήθεια. Επίσης κάθε θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να εμπεριέχει κατάρτιση εφικτών θεραπευτικών στόχων. Επιπλέον απαραίτητη είναι η υποστήριξη της οικογένειας του αλκοολικού.
  • Διαχρονική παρακολούθηση. Η διαχρονική παρακολούθηση του προβληματικού πότη και η συνεχής υποστήριξη του ίδιου και της οικογένειας του επιβάλλεται για διάστημα τουλάχιστον ενός έτους .

Ο αλκοολικός νοσεί. Η νόσος εισβάλλει ύπουλα και οι επιπτώσεις της βαρύνουν τόσο τους ασθενείς όσο και τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν. Απαιτείται εγρήγορση για αναγνώριση των συμπτωμάτων πριν η χρήση γίνει εξάρτηση, εφόσον είναι γνωστό πως η πρόληψη είναι ωφελιμότερη της θεραπείας. Σημαντικός είναι ο ρόλος της οικογένειας, ενώ πολύτιμη ψυχολογική υποστήριξη παρέχεται από κοινωνικές ομαδες, π.χ Ανώνυμοι Αλκοολικοί.
Η ζωή είναι σαν ένα ποτήρι κρασί, πρέπει κάποιος να τη γεύεται αργά για να αναδεικνύεται όλη η γεύση της.