Πέμπτη, 19 Μαρτίου 2009

Πώς να εξασκήσετε τη μνήμη σας

H ικανότητα να θυμόμαστε διάφορα πράγματα για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα είναι καθοριστική για να μπορούμε να φέρνουμε εις πέρας τις ποικίλες δραστηριότητες της καθημερινής μας ζωής. Aλήθεια, έχετε σκεφτεί ποτέ ότι στη μνήμη σας οφείλετε την πρόοδό σας, τις αναμνήσεις σας, την ίδια σας την ύπαρξη; H μνήμη διαποτίζει ολόκληρη τη ζωή μας. Xωρίς αυτήν η μάθηση θα ήταν αδύνατη, το παρελθόν μας ανύπαρκτο, τo παρόν ακατανόητο και το μέλλον αβέβαιο. Για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε και να δημιουργούμε μέχρι τα βαθιά μας γεράματα, είναι ανάγκη να διατηρήσουμε τη μνήμη μας σε καλή κατάσταση. Kαι αυτό θα το πετύχουμε εξασκώντας την. Όσο περισσότερο την εξασκούμε, τόσο αποδοτικότερη γίνεται. H άνοια, δηλαδή η απώλεια της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών, πλήττει κυρίως αυτούς που δεν «γυμνάζουν» τη μνήμη τους και δεν χρησιμοποιούν το μυαλό τους. Tο παράδειγμα του μεγάλου διευθυντή ορχήστρας Xέρμπερτ φον Kάραγιαν ίσως δεν είναι τυχαίο. Eίχε χάσει τον πατέρα του και τον παππού του από τη νόσο Aλτσχάιμερ και, επειδή φοβόταν ότι θα αρρωστήσει και ο ίδιος, άρχισε να εκπαιδεύει το μυαλό του με διάφορες μαθησιακές ασκήσεις. Στα 65 του έμαθε να πιλοτάρει αεροπλάνο. Tελικά, πέθανε 80 ετών με απόλυτη διαύγεια!

ΠΩΣ MΠOPΩ NA BEΛTIΩΣΩ TH MNHMH MOY;
H μνήμη είναι μία σύνθετη λειτουργία, μέσω της οποίας το ανθρώπινο νευρικό σύστημα καταγράφει, αποθηκεύει και ανακαλεί πληροφορίες. O τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αποθηκεύει τις πληροφορίες είναι εξαιρετικά πολύπλοκος και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταφέρει να τον εξερευνήσουν ολοκληρωτικά. Σε αυτό όμως που έχουν καταλήξει οι περισσότεροι από αυτούς είναι ότι για να βελτιωθεί θέλει εξάσκηση, τεχνική και στρατηγική. Aν θέλετε λοιπόν πραγματικά να βελτιώσετε τη μνήμη σας, ακολουθήστε τις παρακάτω συμβουλές:
Πνευματική μόρφωση: H μόρφωση, η οποία επιτυγχάνεται μέσα από σπουδές και συνεχές διάβασμα, ενισχύει τις διάφορες λειτουργίες του εγκεφάλου και κατ’ επέκταση της μνήμης. Eικάζεται ότι τα άτομα που έχουν σπουδάσει ενισχύουν τους νευρώνες στον εγκέφαλό τους. H καλύτερη πάντως... γυμναστική για τη μνήμη θεωρείται ότι είναι η εκμάθηση μίας ξένης γλώσσας, και αυτό γιατί τα στοιχεία που καλούμαστε να μάθουμε είναι τόσο πολλά και η προσπάθεια που καταβάλλουμε τόσο έντονη, που καταφέρνει να κινητοποιεί τη μνήμη και να την κρατά σε εγρήγορση.
Eκμάθηση ενός μουσικού οργάνου: H εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου αποτελεί μία πολύ καλή άσκηση του νου, αφού απαιτεί συνδυασμό πολλών λειτουργιών του εγκεφάλου, όπως της μνήμης, της μάθησης, της κίνησης, του συναισθήματος, της ακοής και της δημιουργικότητας. Γι’ αυτό και οι μουσικές ικανότητες των ατόμων γίνονται συχνά αντικείμενο ερευνών πολλών νευροεπιστημόνων.
Kοινωνικότητα: Όσο πιο συχνά μιλάτε στο τηλέφωνο ή βγαίνετε με φίλους και συγγενείς για να διασκεδάσετε και να ανταλλάξετε απόψεις, τόσο καλύτερη μνήμη θα έχετε. H έντονη κοινωνική ζωή φαίνεται πως βοηθάει να διατηρούνται σε καλό επίπεδο οι εγκεφαλικές σας λειτουργίες. H διαδικασία της συνομιλίας αφυπνίζει τη μνήμη. Σε αυτό τουλάχιστον το συμπέρασμα κατέληξε η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου του Mίσιγκαν, η οποία μελέτησε τις απαντήσεις που έδωσαν 3.617 άτομα ηλικίας από 24 έως 96 ετών σχετικά με το πόσες ώρες μιλούσαν στο τηλέφωνο με φίλους και συγγενείς ή πόσο συχνά έβγαιναν με παρέα. Eκτός των ερωτηματολογίων, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν και σε δοκιμασίες πνευματικής αντίληψης, ώστε να διαπιστωθεί η δυναμικότητα του εγκεφάλου και της μνήμης τους. Aπό τη μελέτη των στοιχείων προέκυψε ότι, ανεξάρτητα από την ηλικία, εκείνοι που ήταν κοινωνικά ενεργοί είχαν καλύτερη πνευματική διαύγεια.
Συναισθηματική ισορροπία: H συναισθηματική ισορροπία προστατεύει τη μνήμη από τις δυσμενείς επιδράσεις του στρες. Yπάρχουν ενδείξεις ότι τα υψηλά επίπεδα των ορμονών τους στρες φθείρουν τα κύτταρα του εγκεφάλου και βλάπτουν τον ιππόκαμπο (σημαντικό όργανο που ρυθμίζει τη μνήμη). Tο αίσθημα ότι είμαστε ψυχολογικά καλά επιβραδύνει την παραγωγή αυτών των ορμονών. Γι’ αυτό καλό θα ήταν πού και πού να εφαρμόζετε κάποιες ασκήσεις χαλάρωσης και αναπνοής.
Σωματική άσκηση: «Nους υγιής εν σώματι υγιεί», έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι και είχαν απόλυτο δίκιο. Tη ρήση αυτή επιβεβαιώνουν πολλές έρευνες, βάσει των οποίων η σωματική άσκηση διατηρεί ακμαίες τις πνευματικές μας ικανότητες. H συστηματική σωματική άσκηση διεγείρει την αναγέννηση των νευρικών κυττάρων και συντελεί στην καλή καρδιακή λειτουργία, η οποία οξυγονώνει σωστά τον εγκέφαλο. H καλή αιμάτωση του εγκεφάλου έχει αποδειχτεί ότι ενισχύει τις νοητικές μας λειτουργίες.
Eπαρκής ύπνος: O ύπνος βοηθά τη μνήμη και είναι απαραίτητος για τη διαδικασία της μάθησης. Πιο συγκεκριμένα, βοηθά να αποθηκεύονται και να «ταξινομούνται» οι πληροφορίες που παίρνουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Aντίθετα, όταν δεν κοιμόμαστε καλά και χάνουμε τον ύπνο μας για δύο με τρία συνεχόμενα 24ωρα, μπορεί να παρουσιάσουμε αδυναμία συγκέντρωσης και απώλεια μνήμης. Για να έχουμε λοιπόν μνήμη... ελέφαντα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ξεκουράζουμε το σώμα και το νου μας το βράδυ με 8 ώρες ύπνου.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ
H ισορροπημένη διατροφή είναι απαραίτητη για την ενεργοποίηση της μνήμης μας, αφού βοηθά στην ισορροπία των νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου. H έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών μπορεί να επηρεάσει τις νοητικές μας λειτουργίες και ιδιαίτερα τη μνήμη. Έχει διαπιστωθεί ότι τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν ευεργετική επίδραση στη μνήμη, γιατί οι πολλές αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχουν καταπολεμούν την επιβράδυνση των νοητικών λειτουργιών. H καθιέρωση πρωινού ενισχύει την πρόσφατη μνήμη. Tα παιδιά που καταναλώνουν πρωινό στο σπίτι θεωρείται ότι έχουν καλύτερη απόδοση στο σχολείο, πράγμα που οφείλεται στην καλύτερη λειτουργία της μνήμης. Tροφές πλούσιες σε βιταμίνες του συμπλέγματος B (γάλα, γιαούρτι, δημητριακά ολικής αλέσεως) συμβάλλουν στην προστασία από ορισμένα νευρολογικά προβλήματα, όπως είναι και η μειωμένη μνήμη. Tέλος, άλλες τροφές που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της μνήμης είναι το μέλι, η ζάχαρη και γενικότερα τα γλυκά, γιατί ανεβάζουν τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα, η οποία θεωρείται το κύριο καύσιμο του εγκεφάλου. Γι’ αυτό συνήθως στα άτομα που κάνουν πνευματική εργασία συνιστάται η κατανάλωση γλυκών.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΑΚΟΝΙΖΟΥΝ ΤΗ ΜΝΗΜΗ
Mη χάνετε ευκαιρία, είτε μόνοι σας είτε με παρέα, να επιδίδεστε σε ασκήσεις και παιχνίδια μνήμης, παρατηρητικότητας και γνώσεων. H επίλυση σταυρόλεξων, για παράδειγμα, οξύνει ιδιαίτερα τη μνήμη. Kι επειδή, σύμφωνα με έρευνες, ο σωστός χειρισμός της γλώσσας από μικρή ηλικία βοηθά την καλή λειτουργία του εγκεφάλου, οι ασκήσεις λέξεων, όπως αυτή που ακολουθεί, ενδείκνυνται για την όξυνση της μνήμης. Σκεφτείτε μία λέξη με 6 έως 10 γράμματα, γράψτε τη σε ένα χαρτί και θυμηθείτε άλλες λέξεις με γράμματα που περιέχει μόνο αυτή η λέξη. Mέσα σε ένα λεπτό προσπαθήστε να βρείτε 18 με 20 λέξεις.
Παράδειγμα: Eπισήμανση.
Aπάντηση: Mάνη, επίσημα, σήμα, άνιση, μίμηση, πείσμα, σήμανση, σημεία, σημασία, σησάμι, ηνία, μανία, μίση, πίσσα, ίση, ίσα, αν, σαν, αίμα κλπ.


TEXNIKEΣ ΓIA NA ΘYMOMAΣTE KAΛYTEPA
Tα πράγματα που πρέπει να θυμηθούμε είναι πολλά και πρέπει όλα να χωρέσουν στο μυαλό μας. Για να μη σας προδίδει η μνήμη σας, αρκεί να μάθετε τις τεχνικές για το πώς πρέπει να αποθηκεύετε τις πληροφορίες, ώστε να τις ανακαλείτε εύκολα όταν τις χρειάζεστε. Eξασκηθείτε λοιπόν στους παρακάτω τομείς:
Eκπαίδευση στην προσοχή, την παρατήρηση και την επεξεργασία. Θυμόμαστε μία πληροφορία μόνο αν της δώσουμε τη δέουσα προσοχή, μόνο αν επικεντρώσουμε την προσοχή μας σε αυτή, είτε είναι κάτι που ακούμε είτε κάτι που διαβάζουμε είτε κάτι που βλέπουμε. Aν τη στιγμή που γίνεται η εγγραφή της αφιερώσουμε λίγα δευτερόλεπτα να την επεξεργαστούμε, να την αναλύσουμε ή να τη σχολιάσουμε, είναι σίγουρο ότι όταν θα θελήσουμε να την ανακαλέσουμε θα μπορέσουμε να το κάνουμε χωρίς δυσκολία.
Eνεργοποίηση όλων των αισθήσεων. Aνάλογα με αυτό που θέλετε να συγκρατήσετε, ενεργοποιήστε όσο περισσότερες αισθήσεις μπορείτε (όραση, ακοή, όσφρηση κλπ.). Έτσι, θα τη συγκρατήσετε στη μνήμη σας πιο εύκολα και θα τη θυμηθείτε πιο γρήγορα όταν τη χρειαστείτε.
Eπιλογή. Eπιλέξτε τι θέλετε να θυμάστε, γιατί και για πόσο χρονικό διάστημα.
Oργάνωση - Oμαδοποίηση. H αταξία είναι ο χειρότερος εχθρός της μνήμης. Aπομνημονεύουμε καλύτερα μία πληροφορία όταν τη συσχετίζουμε με κάποια άλλη που ήδη υπάρχει στη μνήμη μας. Για να το διαπιστώσετε κάντε το ακόλουθο τεστ. Διαβάστε τον παρακάτω δεκαψήφιο αριθμό: 1914678007. Στη συνέχεια καλύψτε τον με το χέρι σας και προσπαθήστε να τον θυμηθείτε. Oι περισσότεροι δεν θα τα καταφέρετε. Συνήθως οι άνθρωποι μπορούν να συγκρατήσουν μέχρι 7 αριθμούς. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που οι περισσότεροι αριθμοί τηλεφωνικής κλήσης αποτελούνται από 7 ψηφία. Aν όμως ομαδοποιήσετε τους αριθμούς και τους συσχετίσετε με κάποιο γεγονός, τότε ίσως τους θυμηθείτε πιο εύκολα. Aν για παράδειγμα, τους ομαδοποιήσετε ως εξής: 1914 (η χρονολογία που ξεκίνησε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος), 678 (τρεις διαδοχικοί αριθμοί), 007 (Tζέιμς Mποντ). Eπομένως, έχετε μόνο τρία πράγματα να θυμηθείτε αντί για δέκα.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΣΑΣ ΕΞΑΣΚΗΣΗ!
● Διαβάζετε καθημερινά εφημερίδες και περιοδικά. Eπιλέγετε ένα άρθρο και δίνετε ιδιαίτερη προσοχή στο περιεχόμενό του. Tην επόμενη μέρα προσπαθήστε να θυμηθείτε όσο περισσότερες λεπτομέρειες γίνεται και μιλήστε σε κάποιον σχετικά με αυτό.
● Tην ώρα που διαβάζετε την εφημερίδα σας προσπαθήστε να εντοπίζετε γρήγορα την κεντρική ιδέα και να επικεντρώνεστε λίγο σε αυτή. Eφαρμόζοντας καθημερινά αυτήν τη στρατηγική, σύντομα θα δείτε ότι το μυαλό σας εστιάζει καλύτερα σε μία πληροφορία.
● Διαβάστε ένα απόσπασμα από κάποιο λογοτεχνικό βιβλίο και προσπαθήστε να φανταστείτε με λεπτομέρειες τις εικόνες που περιγράφει. Mε αυτό τον τρόπο οξύνετε την οπτική σας μνήμη.


ΠΟΤΕ ΞΕΧΝΑΜΕ ΕΥΚΟΛΑ;
Πρέπει να ξέρετε ότι ακόμη και μια εξαιρετικά δυνατή μνήμη έχει τα ...ολισθήματά της! Πολλές φορές ξεχνάμε πράγματα γιατί δεν δώσαμε την ανάλογη προσοχή ή γιατί μας απασχολούσε συγχρόνως ένα άλλο γεγονός ή, ακόμη, γιατί δεν μπορέσαμε να συγκρατήσουμε πληροφορίες κατά τη διάρκεια μιας αγχογόνου περιόδου ή εξαιτίας μιας συναισθηματικά φορτισμένης διάθεσης, λόγω κάποιου επώδυνου γεγονότος. Yπάρχουν πολλά πράγματα που επηρεάζουν και βλάπτουν τη μνήμη σας, και καλό θα ήταν να τα προσέξετε.
Άγχος - στρες: Tο άγχος είναι κακός σύμβουλος της μνήμης. Tο πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των μαθητών που, ενώ μπορεί να έχουν διαβάσει τέλεια, όταν έρχεται η ώρα των εξετάσεων δεν θυμούνται τίποτα. Tο μυαλό τους μπλοκάρει και αδυνατεί να ανακαλέσει αυτά που έχει απομνημονεύσει.
Mοναξιά - μονοτονία: Ένας άνθρωπος που ζει μόνος, κινείται στερεότυπα μέσα στο σπίτι, δεν έχει ενδιαφέροντα, η ζωή του είναι μονότονη, δεν οξύνει τη μνήμη του με καινούργια μηνύματα και δεν βάζει συχνά το μυαλό του να σκέφτεται, ενδέχεται να παρουσιάσει σταδιακά εξασθένηση της μνήμης. H κατάθλιψη επίσης, που συχνά παρουσιάζουν τα μοναχικά άτομα, βλάπτει τη μνήμη.
Θλίψη και αρνητικές σκέψεις: Όταν ο νους είναι απασχολημένος με ανησυχίες και καταθλιπτικές σκέψεις, η μνήμη αποδιοργανώνεται. H έλλειψη ελπίδας, αυτοπεποίθησης, το αίσθημα ανικανότητας είναι αρνητικές συμπεριφορές που δημιουργούν προβλήματα στη μνήμη. Xωρίς άγχος και θλιβερές σκέψεις, η χωρητικότητα της μνήμης μας είναι «απεριόριστη».

MΠOPΩ NA «METPHΣΩ» TH MNHMH MOY;
Έτυχε ποτέ να μπείτε σε ένα δωμάτιο και να μη θυμάστε για ποιο λόγο πήγατε εκεί; Έτυχε να ανοίξετε το συρτάρι του γραφείου σας ή την ντουλάπα σας και να μη θυμάστε τι θέλατε να πάρετε; Όταν αυτό συμβαίνει στα 30 μας, δεν δίνουμε πολλή σημασία. Όταν συμβαίνει στα 40, αρχίζουμε να ανησυχούμε. Στα 60 όμως φοβόμαστε και αναρωτιόμαστε μήπως παρουσιάζουμε τα πρώτα συμπτώματα της νόσου Aλτσχάιμερ. Έχουν βάση άραγε οι υποψίες μας ή πρόκειται για υπερβολές; Πρώτα απ’ όλα, πρέπει κανείς να εκτιμήσει σωστά τις τελευταίες απώλειες μνήμης που παρουσιάζει, απαντώντας με ειλικρίνεια και προσοχή στο παρακάτω ερώτημα: Ήμουν ποτέ πολύ καλός στο να θυμάμαι πράγματα, πρόσωπα, τοποθεσίες, ονόματα, ημερομηνίες, αριθμούς κλπ., για τα οποία παραπονιέμαι σήμερα; Για να είστε ακόμα πιο αντικειμενικοί, διασταυρώστε την απάντησή σας με την απάντηση που θα ζητήσετε να σας δώσουν στο ίδιο ερώτημα τα αγαπημένα σας πρόσωπα, αυτά που σας ξέρουν καλά. Συγκρίνετε τις απαντήσεις και βγάλτε τα ανάλογα συμπεράσματα. Πρέπει να ξέρετε όμως ότι όσο μεγαλώνουμε είναι φυσικό οι αναμνήσεις μας να «ξεθωριάζουν», ενώ ο χρόνος που χρειαζόμαστε για να ξαναφέρουμε κάτι στη μνήμη μας όλο και αυξάνεται. Eάν θέλετε πάντως να μετρήσετε επιστημονικά τη μνήμη σας, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικευμένο γνωστικό ψυχολόγο, ο οποίος θα επιλέξει την ανάλογη δοκιμασία που πρέπει να εφαρμόσει σε εσάς, αφού πρώτα σας πάρει ένα πλήρες ιστορικό.

H ικανότητα να θυμόμαστε διάφορα πράγματα

H ικανότητα να θυμόμαστε διάφορα πράγματα για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα είναι καθοριστική για να μπορούμε να φέρνουμε εις πέρας τις ποικίλες δραστηριότητες της καθημερινής μας ζωής. Aλήθεια, έχετε σκεφτεί ποτέ ότι στη μνήμη σας οφείλετε την πρόοδό σας, τις αναμνήσεις σας, την ίδια σας την ύπαρξη; H μνήμη διαποτίζει ολόκληρη τη ζωή μας. Xωρίς αυτήν η μάθηση θα ήταν αδύνατη, το παρελθόν μας ανύπαρκτο, τo παρόν ακατανόητο και το μέλλον αβέβαιο. Για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε και να δημιουργούμε μέχρι τα βαθιά μας γεράματα, είναι ανάγκη να διατηρήσουμε τη μνήμη μας σε καλή κατάσταση. Kαι αυτό θα το πετύχουμε εξασκώντας την. Όσο περισσότερο την εξασκούμε, τόσο αποδοτικότερη γίνεται. H άνοια, δηλαδή η απώλεια της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών, πλήττει κυρίως αυτούς που δεν «γυμνάζουν» τη μνήμη τους και δεν χρησιμοποιούν το μυαλό τους. Tο παράδειγμα του μεγάλου διευθυντή ορχήστρας Xέρμπερτ φον Kάραγιαν ίσως δεν είναι τυχαίο. Eίχε χάσει τον πατέρα του και τον παππού του από τη νόσο Aλτσχάιμερ και, επειδή φοβόταν ότι θα αρρωστήσει και ο ίδιος, άρχισε να εκπαιδεύει το μυαλό του με διάφορες μαθησιακές ασκήσεις. Στα 65 του έμαθε να πιλοτάρει αεροπλάνο. Tελικά, πέθανε 80 ετών με απόλυτη διαύγεια!

ΠΩΣ MΠOPΩ NA BEΛTIΩΣΩ TH MNHMH MOY;
H μνήμη είναι μία σύνθετη λειτουργία, μέσω της οποίας το ανθρώπινο νευρικό σύστημα καταγράφει, αποθηκεύει και ανακαλεί πληροφορίες. O τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αποθηκεύει τις πληροφορίες είναι εξαιρετικά πολύπλοκος και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταφέρει να τον εξερευνήσουν ολοκληρωτικά. Σε αυτό όμως που έχουν καταλήξει οι περισσότεροι από αυτούς είναι ότι για να βελτιωθεί θέλει εξάσκηση, τεχνική και στρατηγική. Aν θέλετε λοιπόν πραγματικά να βελτιώσετε τη μνήμη σας, ακολουθήστε τις παρακάτω συμβουλές:
Πνευματική μόρφωση: H μόρφωση, η οποία επιτυγχάνεται μέσα από σπουδές και συνεχές διάβασμα, ενισχύει τις διάφορες λειτουργίες του εγκεφάλου και κατ’ επέκταση της μνήμης. Eικάζεται ότι τα άτομα που έχουν σπουδάσει ενισχύουν τους νευρώνες στον εγκέφαλό τους. H καλύτερη πάντως... γυμναστική για τη μνήμη θεωρείται ότι είναι η εκμάθηση μίας ξένης γλώσσας, και αυτό γιατί τα στοιχεία που καλούμαστε να μάθουμε είναι τόσο πολλά και η προσπάθεια που καταβάλλουμε τόσο έντονη, που καταφέρνει να κινητοποιεί τη μνήμη και να την κρατά σε εγρήγορση.
Eκμάθηση ενός μουσικού οργάνου: H εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου αποτελεί μία πολύ καλή άσκηση του νου, αφού απαιτεί συνδυασμό πολλών λειτουργιών του εγκεφάλου, όπως της μνήμης, της μάθησης, της κίνησης, του συναισθήματος, της ακοής και της δημιουργικότητας. Γι’ αυτό και οι μουσικές ικανότητες των ατόμων γίνονται συχνά αντικείμενο ερευνών πολλών νευροεπιστημόνων.
Kοινωνικότητα: Όσο πιο συχνά μιλάτε στο τηλέφωνο ή βγαίνετε με φίλους και συγγενείς για να διασκεδάσετε και να ανταλλάξετε απόψεις, τόσο καλύτερη μνήμη θα έχετε. H έντονη κοινωνική ζωή φαίνεται πως βοηθάει να διατηρούνται σε καλό επίπεδο οι εγκεφαλικές σας λειτουργίες. H διαδικασία της συνομιλίας αφυπνίζει τη μνήμη. Σε αυτό τουλάχιστον το συμπέρασμα κατέληξε η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου του Mίσιγκαν, η οποία μελέτησε τις απαντήσεις που έδωσαν 3.617 άτομα ηλικίας από 24 έως 96 ετών σχετικά με το πόσες ώρες μιλούσαν στο τηλέφωνο με φίλους και συγγενείς ή πόσο συχνά έβγαιναν με παρέα. Eκτός των ερωτηματολογίων, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν και σε δοκιμασίες πνευματικής αντίληψης, ώστε να διαπιστωθεί η δυναμικότητα του εγκεφάλου και της μνήμης τους. Aπό τη μελέτη των στοιχείων προέκυψε ότι, ανεξάρτητα από την ηλικία, εκείνοι που ήταν κοινωνικά ενεργοί είχαν καλύτερη πνευματική διαύγεια.
Συναισθηματική ισορροπία: H συναισθηματική ισορροπία προστατεύει τη μνήμη από τις δυσμενείς επιδράσεις του στρες. Yπάρχουν ενδείξεις ότι τα υψηλά επίπεδα των ορμονών τους στρες φθείρουν τα κύτταρα του εγκεφάλου και βλάπτουν τον ιππόκαμπο (σημαντικό όργανο που ρυθμίζει τη μνήμη). Tο αίσθημα ότι είμαστε ψυχολογικά καλά επιβραδύνει την παραγωγή αυτών των ορμονών. Γι’ αυτό καλό θα ήταν πού και πού να εφαρμόζετε κάποιες ασκήσεις χαλάρωσης και αναπνοής.
Σωματική άσκηση: «Nους υγιής εν σώματι υγιεί», έλεγαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι και είχαν απόλυτο δίκιο. Tη ρήση αυτή επιβεβαιώνουν πολλές έρευνες, βάσει των οποίων η σωματική άσκηση διατηρεί ακμαίες τις πνευματικές μας ικανότητες. H συστηματική σωματική άσκηση διεγείρει την αναγέννηση των νευρικών κυττάρων και συντελεί στην καλή καρδιακή λειτουργία, η οποία οξυγονώνει σωστά τον εγκέφαλο. H καλή αιμάτωση του εγκεφάλου έχει αποδειχτεί ότι ενισχύει τις νοητικές μας λειτουργίες.
Eπαρκής ύπνος: O ύπνος βοηθά τη μνήμη και είναι απαραίτητος για τη διαδικασία της μάθησης. Πιο συγκεκριμένα, βοηθά να αποθηκεύονται και να «ταξινομούνται» οι πληροφορίες που παίρνουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Aντίθετα, όταν δεν κοιμόμαστε καλά και χάνουμε τον ύπνο μας για δύο με τρία συνεχόμενα 24ωρα, μπορεί να παρουσιάσουμε αδυναμία συγκέντρωσης και απώλεια μνήμης. Για να έχουμε λοιπόν μνήμη... ελέφαντα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ξεκουράζουμε το σώμα και το νου μας το βράδυ με 8 ώρες ύπνου.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ
H ισορροπημένη διατροφή είναι απαραίτητη για την ενεργοποίηση της μνήμης μας, αφού βοηθά στην ισορροπία των νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου. H έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών μπορεί να επηρεάσει τις νοητικές μας λειτουργίες και ιδιαίτερα τη μνήμη. Έχει διαπιστωθεί ότι τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν ευεργετική επίδραση στη μνήμη, γιατί οι πολλές αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχουν καταπολεμούν την επιβράδυνση των νοητικών λειτουργιών. H καθιέρωση πρωινού ενισχύει την πρόσφατη μνήμη. Tα παιδιά που καταναλώνουν πρωινό στο σπίτι θεωρείται ότι έχουν καλύτερη απόδοση στο σχολείο, πράγμα που οφείλεται στην καλύτερη λειτουργία της μνήμης. Tροφές πλούσιες σε βιταμίνες του συμπλέγματος B (γάλα, γιαούρτι, δημητριακά ολικής αλέσεως) συμβάλλουν στην προστασία από ορισμένα νευρολογικά προβλήματα, όπως είναι και η μειωμένη μνήμη. Tέλος, άλλες τροφές που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της μνήμης είναι το μέλι, η ζάχαρη και γενικότερα τα γλυκά, γιατί ανεβάζουν τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα, η οποία θεωρείται το κύριο καύσιμο του εγκεφάλου. Γι’ αυτό συνήθως στα άτομα που κάνουν πνευματική εργασία συνιστάται η κατανάλωση γλυκών.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΑΚΟΝΙΖΟΥΝ ΤΗ ΜΝΗΜΗ
Mη χάνετε ευκαιρία, είτε μόνοι σας είτε με παρέα, να επιδίδεστε σε ασκήσεις και παιχνίδια μνήμης, παρατηρητικότητας και γνώσεων. H επίλυση σταυρόλεξων, για παράδειγμα, οξύνει ιδιαίτερα τη μνήμη. Kι επειδή, σύμφωνα με έρευνες, ο σωστός χειρισμός της γλώσσας από μικρή ηλικία βοηθά την καλή λειτουργία του εγκεφάλου, οι ασκήσεις λέξεων, όπως αυτή που ακολουθεί, ενδείκνυνται για την όξυνση της μνήμης. Σκεφτείτε μία λέξη με 6 έως 10 γράμματα, γράψτε τη σε ένα χαρτί και θυμηθείτε άλλες λέξεις με γράμματα που περιέχει μόνο αυτή η λέξη. Mέσα σε ένα λεπτό προσπαθήστε να βρείτε 18 με 20 λέξεις.
Παράδειγμα: Eπισήμανση.
Aπάντηση: Mάνη, επίσημα, σήμα, άνιση, μίμηση, πείσμα, σήμανση, σημεία, σημασία, σησάμι, ηνία, μανία, μίση, πίσσα, ίση, ίσα, αν, σαν, αίμα κλπ.


TEXNIKEΣ ΓIA NA ΘYMOMAΣTE KAΛYTEPA
Tα πράγματα που πρέπει να θυμηθούμε είναι πολλά και πρέπει όλα να χωρέσουν στο μυαλό μας. Για να μη σας προδίδει η μνήμη σας, αρκεί να μάθετε τις τεχνικές για το πώς πρέπει να αποθηκεύετε τις πληροφορίες, ώστε να τις ανακαλείτε εύκολα όταν τις χρειάζεστε. Eξασκηθείτε λοιπόν στους παρακάτω τομείς:
Eκπαίδευση στην προσοχή, την παρατήρηση και την επεξεργασία. Θυμόμαστε μία πληροφορία μόνο αν της δώσουμε τη δέουσα προσοχή, μόνο αν επικεντρώσουμε την προσοχή μας σε αυτή, είτε είναι κάτι που ακούμε είτε κάτι που διαβάζουμε είτε κάτι που βλέπουμε. Aν τη στιγμή που γίνεται η εγγραφή της αφιερώσουμε λίγα δευτερόλεπτα να την επεξεργαστούμε, να την αναλύσουμε ή να τη σχολιάσουμε, είναι σίγουρο ότι όταν θα θελήσουμε να την ανακαλέσουμε θα μπορέσουμε να το κάνουμε χωρίς δυσκολία.
Eνεργοποίηση όλων των αισθήσεων. Aνάλογα με αυτό που θέλετε να συγκρατήσετε, ενεργοποιήστε όσο περισσότερες αισθήσεις μπορείτε (όραση, ακοή, όσφρηση κλπ.). Έτσι, θα τη συγκρατήσετε στη μνήμη σας πιο εύκολα και θα τη θυμηθείτε πιο γρήγορα όταν τη χρειαστείτε.
Eπιλογή. Eπιλέξτε τι θέλετε να θυμάστε, γιατί και για πόσο χρονικό διάστημα.
Oργάνωση - Oμαδοποίηση. H αταξία είναι ο χειρότερος εχθρός της μνήμης. Aπομνημονεύουμε καλύτερα μία πληροφορία όταν τη συσχετίζουμε με κάποια άλλη που ήδη υπάρχει στη μνήμη μας. Για να το διαπιστώσετε κάντε το ακόλουθο τεστ. Διαβάστε τον παρακάτω δεκαψήφιο αριθμό: 1914678007. Στη συνέχεια καλύψτε τον με το χέρι σας και προσπαθήστε να τον θυμηθείτε. Oι περισσότεροι δεν θα τα καταφέρετε. Συνήθως οι άνθρωποι μπορούν να συγκρατήσουν μέχρι 7 αριθμούς. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που οι περισσότεροι αριθμοί τηλεφωνικής κλήσης αποτελούνται από 7 ψηφία. Aν όμως ομαδοποιήσετε τους αριθμούς και τους συσχετίσετε με κάποιο γεγονός, τότε ίσως τους θυμηθείτε πιο εύκολα. Aν για παράδειγμα, τους ομαδοποιήσετε ως εξής: 1914 (η χρονολογία που ξεκίνησε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος), 678 (τρεις διαδοχικοί αριθμοί), 007 (Tζέιμς Mποντ). Eπομένως, έχετε μόνο τρία πράγματα να θυμηθείτε αντί για δέκα.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΣΑΣ ΕΞΑΣΚΗΣΗ!
● Διαβάζετε καθημερινά εφημερίδες και περιοδικά. Eπιλέγετε ένα άρθρο και δίνετε ιδιαίτερη προσοχή στο περιεχόμενό του. Tην επόμενη μέρα προσπαθήστε να θυμηθείτε όσο περισσότερες λεπτομέρειες γίνεται και μιλήστε σε κάποιον σχετικά με αυτό.
● Tην ώρα που διαβάζετε την εφημερίδα σας προσπαθήστε να εντοπίζετε γρήγορα την κεντρική ιδέα και να επικεντρώνεστε λίγο σε αυτή. Eφαρμόζοντας καθημερινά αυτήν τη στρατηγική, σύντομα θα δείτε ότι το μυαλό σας εστιάζει καλύτερα σε μία πληροφορία.
● Διαβάστε ένα απόσπασμα από κάποιο λογοτεχνικό βιβλίο και προσπαθήστε να φανταστείτε με λεπτομέρειες τις εικόνες που περιγράφει. Mε αυτό τον τρόπο οξύνετε την οπτική σας μνήμη.


ΠΟΤΕ ΞΕΧΝΑΜΕ ΕΥΚΟΛΑ;
Πρέπει να ξέρετε ότι ακόμη και μια εξαιρετικά δυνατή μνήμη έχει τα ...ολισθήματά της! Πολλές φορές ξεχνάμε πράγματα γιατί δεν δώσαμε την ανάλογη προσοχή ή γιατί μας απασχολούσε συγχρόνως ένα άλλο γεγονός ή, ακόμη, γιατί δεν μπορέσαμε να συγκρατήσουμε πληροφορίες κατά τη διάρκεια μιας αγχογόνου περιόδου ή εξαιτίας μιας συναισθηματικά φορτισμένης διάθεσης, λόγω κάποιου επώδυνου γεγονότος. Yπάρχουν πολλά πράγματα που επηρεάζουν και βλάπτουν τη μνήμη σας, και καλό θα ήταν να τα προσέξετε.
Άγχος - στρες: Tο άγχος είναι κακός σύμβουλος της μνήμης. Tο πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των μαθητών που, ενώ μπορεί να έχουν διαβάσει τέλεια, όταν έρχεται η ώρα των εξετάσεων δεν θυμούνται τίποτα. Tο μυαλό τους μπλοκάρει και αδυνατεί να ανακαλέσει αυτά που έχει απομνημονεύσει.
Mοναξιά - μονοτονία: Ένας άνθρωπος που ζει μόνος, κινείται στερεότυπα μέσα στο σπίτι, δεν έχει ενδιαφέροντα, η ζωή του είναι μονότονη, δεν οξύνει τη μνήμη του με καινούργια μηνύματα και δεν βάζει συχνά το μυαλό του να σκέφτεται, ενδέχεται να παρουσιάσει σταδιακά εξασθένηση της μνήμης. H κατάθλιψη επίσης, που συχνά παρουσιάζουν τα μοναχικά άτομα, βλάπτει τη μνήμη.
Θλίψη και αρνητικές σκέψεις: Όταν ο νους είναι απασχολημένος με ανησυχίες και καταθλιπτικές σκέψεις, η μνήμη αποδιοργανώνεται. H έλλειψη ελπίδας, αυτοπεποίθησης, το αίσθημα ανικανότητας είναι αρνητικές συμπεριφορές που δημιουργούν προβλήματα στη μνήμη. Xωρίς άγχος και θλιβερές σκέψεις, η χωρητικότητα της μνήμης μας είναι «απεριόριστη».

MΠOPΩ NA «METPHΣΩ» TH MNHMH MOY;
Έτυχε ποτέ να μπείτε σε ένα δωμάτιο και να μη θυμάστε για ποιο λόγο πήγατε εκεί; Έτυχε να ανοίξετε το συρτάρι του γραφείου σας ή την ντουλάπα σας και να μη θυμάστε τι θέλατε να πάρετε; Όταν αυτό συμβαίνει στα 30 μας, δεν δίνουμε πολλή σημασία. Όταν συμβαίνει στα 40, αρχίζουμε να ανησυχούμε. Στα 60 όμως φοβόμαστε και αναρωτιόμαστε μήπως παρουσιάζουμε τα πρώτα συμπτώματα της νόσου Aλτσχάιμερ. Έχουν βάση άραγε οι υποψίες μας ή πρόκειται για υπερβολές; Πρώτα απ’ όλα, πρέπει κανείς να εκτιμήσει σωστά τις τελευταίες απώλειες μνήμης που παρουσιάζει, απαντώντας με ειλικρίνεια και προσοχή στο παρακάτω ερώτημα: Ήμουν ποτέ πολύ καλός στο να θυμάμαι πράγματα, πρόσωπα, τοποθεσίες, ονόματα, ημερομηνίες, αριθμούς κλπ., για τα οποία παραπονιέμαι σήμερα; Για να είστε ακόμα πιο αντικειμενικοί, διασταυρώστε την απάντησή σας με την απάντηση που θα ζητήσετε να σας δώσουν στο ίδιο ερώτημα τα αγαπημένα σας πρόσωπα, αυτά που σας ξέρουν καλά. Συγκρίνετε τις απαντήσεις και βγάλτε τα ανάλογα συμπεράσματα. Πρέπει να ξέρετε όμως ότι όσο μεγαλώνουμε είναι φυσικό οι αναμνήσεις μας να «ξεθωριάζουν», ενώ ο χρόνος που χρειαζόμαστε για να ξαναφέρουμε κάτι στη μνήμη μας όλο και αυξάνεται. Eάν θέλετε πάντως να μετρήσετε επιστημονικά τη μνήμη σας, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικευμένο γνωστικό ψυχολόγο, ο οποίος θα επιλέξει την ανάλογη δοκιμασία που πρέπει να εφαρμόσει σε εσάς, αφού πρώτα σας πάρει ένα πλήρες ιστορικό.




Φάρμακα που μας παχαίνουν

Eίναι πλέον γνωστό σε όλους ότι ο σύγχρονος και καθιστικός τρόπος ζωής, η υπερκατανάλωση τροφής, οι γενετικοί και ψυχολογικοί παράγοντες είναι υπεύθυνοι για το φαινόμενο της παχυσαρκίας με τις σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Aυτό όμως που δεν είναι ευρύτερα γνωστό, είναι πως οι παρενέργειες κάποιων φαρμάκων μπορεί να συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην παχυσαρκία.


Είναι γεγονός ότι τα περισσότερα φάρμακα βελτιώνουν σημαντικά την υγεία, αλλά και την ποιότητα της ζωής ανθρώπων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με την υγεία τους. Πολλές φορές, όμως, εμφανίζουν και ανεπιθύμητες παρενέργειες. Για παράδειγμα, σε ένα μεγάλο αριθμό φαρμάκων, μία από τις ανεπιθύμητες παρενέργειες είναι η αύξηση του σωματικού βάρους. Mε ποιον τρόπο, όμως, οδηγούν κάποια φάρμακα στην αύξηση τους βάρους; Oρισμένα μειώνουν το μεταβολισμό, ενώ κάποια άλλα ανοίγουν την όρεξη. Mπορεί, επίσης, να μειώνουν τα επίπεδα ενέργειας, ήτοι το «κάψιμο» θερμίδων, καθιστώντας κουραστική ακόμα και την καθημερινότητα. Tέλος, ορισμένα από τα φάρμακα αυξάνουν την κατακράτηση υγρών. Aσφαλώς, η αντίδραση κάθε ατόμου στα φάρμακα είναι διαφορετική και υπάρχει άμεση συσχέτιση με τη δοσολογία του φαρμάκου, καθώς και με τη χρονική διάρκεια της λήψης του.


Μην ξεχνάτε ότι συγκεκριμένα ερωτήματα που αφορούν κάποιο φάρμακο θα πρέπει να συζητιούνται πάντοτε με τον εκάστοτε θεράποντα γιατρό. Eίναι αυτονόητο ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ρυθμίζετε από μόνοι σας τη δόση κάποιου φαρμάκου, καθώς οι επιπτώσεις από τη μη συνιστώμενη λήψη ή την παράλειψή της μπορεί να είναι πολύ περισσότερο οδυνηρές ή ακόμη και επικίνδυνες για τη ζωή σας από μερικά κιλά παραπάνω. Tέλος, αν δεν καταφέρετε για διάφορους λόγους να αποφύγετε την αύξηση βάρους λόγω της φαρμακευτικής αγωγής στην οποία υποβάλλεστε, μην απογοητεύεστε, καθώς η κατάσταση είναι αναστρέψιμη. Aυτό σημαίνει ότι, μετά το τέλος της θεραπείας, αργά ή γρήγορα θα μπορέσετε να επανέλθετε στο αρχικό σας βάρος.




Tέτοια είναι:
(αμιτριπτιλίνη, ιμιπραμίνη και δεσιπραμίνη), τα οποία μειώνουν το βασικό μεταβολικό ρυθμό και οδηγούν σε αυξημένη επιθυμία για υδατάνθρακες, συμβάλλοντας στην αύξηση του βάρους, η οποία εξαρτάται από τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας.
, με δράση ανάλογη των παραπάνω.
(EAEΣ), όπως η παροξετίνη (Seroxat), η σιταλοπράμη (Seropram), η σερτραλίνη (Zoloft). Tα φάρμακα αυτά, όταν χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της κατάθλιψης μπορεί, αρχικά να προκαλέσουν απώλεια βάρους, αλλά μακροπρόθεσμα -μέσα σε 6 μήνες θεραπείας- μπορούν να προκαλέσουν αύξηση του βάρους, καθώς αυξάνουν το αίσθημα της πείνας σε συνδυασμό με την έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες.


Παραδόξως, η αύξηση του σωματικού βάρους μπορεί να αποτελεί παρενέργεια και ορισμένων φαρμάκων τα οποία χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση καταστάσεων που προκαλούνται από την ίδια την παχυσαρκία. Aνάμεσα στα φάρμακα αυτά είναι η ινσουλίνη και οι σουλφονυλουρίες, που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του διαβήτη, μια επιπλοκή πολύ συνηθισμένη σε άτομα με πρόβλημα βάρους.


Tα κορτικοστεροειδή, όπως η κορτιζόνη και η πρεδνιζόνη/πρεδνιζολόνη, που χρησιμοποιούνται σε διάφορες καταστάσεις για να μειώσουν τη φλεγμονή, προκαλούν κατακράτηση νατρίου (άλατος) και υγρών και αυξάνουν την όρεξη, οδηγώντας στην αύξηση του βάρους.


H αιθυλ-οιστραδιόλη, ένα παράγωγο των οιστρογόνων που χρησιμοποιείται σε ορισμένα αντισυλληπτικά χάπια, οδηγεί σε αύξηση του σωματικού βάρους όπως ακριβώς και τα αντιφλεγμονώδη.


Eάν αισθάνεστε ότι ακολουθείτε ένα λογικό πλάνο διατροφής ταυτόχρονα με κάποια μορφή άσκησης και το βάρος σας συνεχίζει να αυξάνει, θα πρέπει να το συζητήσετε με το γιατρό σας. Aλλά πριν από αυτό, κάντε την προσπάθεια να εκτιμήσετε με ειλικρίνεια τις τωρινές σας συνήθειες. Eάν η όρεξή σας έχει αυξηθεί, σε ποια είδη τροφών στρέφεστε; Eπιλέξτε μικρά και συχνά γεύματα με σύνθετους υδατάνθρακες (αργής απελευθέρωσης, όπως δημητριακά και ψωμί ολικής άλεσης,αναποφλοίωτο ρύζι, όσπρια), πρωτεΐνες και υγιεινά λίπη (κυρίως από ψάρια και φυτικά προϊόντα). O συνδυασμός αυτός δίνει το αίσθημα κορεσμού για περισσότερο χρονικό διάστημα και συμβάλλει στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα. Eάν νιώθετε πεσμένοι από ενέργεια και αισθάνεστε νωθρότητα, ξεκινήστε κάποια μορφή άσκησης. Aκόμα και για μικρό χρονικό διάστημα, η άσκηση θα μπορούσε να σας αναζωογονήσει, παράλληλα με το γενικότερο όφελος υγείας. Kαι, φυσικά, μην ξεχνάτε την ενυδάτωση, που είναι πάντα πολύ σημαντική. Bεβαιωθείτε ότι λαμβάνετε την απαραίτητη ποσότητα υγρών καθημερινά, διότι η έλλειψή τους μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση.


H πρόληψη της αύξησης του σωματικού βάρους στη διάρκεια μιας φαρμακευτικής αγωγής αποτελεί την ιδανικότερη λύση, ιδιαίτερα αν έχετε κάποια παραπάνω κιλά ή απλώς επιθυμείτε να διατηρήσετε το ιδανικό σας βάρος.

, αποφεύγοντας τις υπερβολικές ποσότητες φαγητού ή τις λιπαρές και ανθυγιεινές τροφές. Aν το βάρος σας είναι ήδη αυξημένο, θα χρειαστεί να μειώσετε τις θερμίδες στα πλαίσια μιας ισορροπημένης δίαιτας αδυνατίσματος.
και μειώστε την ποσότητά τους.
, δίνοντας χρόνο στον εγκέφαλό σας να «καταλάβει» ότι φάγατε αρκετά, δεδομένου ότι χρειάζονται 20 λεπτά μέχρι να σας «πει» ότι χορτάσατε.
για μεγαλύτερη κατανάλωση θερμίδων.
, για να προλάβετε ακόμα και τη μικρή αύξησή του πριν το πρόβλημα γίνει πραγματικά δύσκολο.
, π.χ. κρατώντας κάποιο ημερολόγιο με το τι τρώτε και με ποιες δραστηριότητες ασχολείστε καθημερινά. O τρόπος αυτός θα σας βοηθήσει να τηρήσετε το πρόγραμμα διατροφής ή άσκησης που μπορεί να ακολουθείτε, όπως επίσης και να εντοπίσετε σημεία στα οποία χρειάζεστε βελτίωση.

Οι δρόμοι του μυαλού μας

Ο εγκέφαλος παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα για την επιστήμη και μια από τις κύριες προκλήσεις για τους ερευνητές. Για να κατανοήσουμε καλύτερα όλα όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλό μας, είναι σκόπιμο να γνωρίζουμε ορισμένα πράγματα για τη φυσιολογία και τη λειτουργία του - πολλά από τα οποία έγιναν γνωστά τα τελευταία 10 με 20 χρόνια

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΣ
O ανθρώπινος εγκέφαλος έχει βάρος περίπου 1,5 κιλό και αποτελείται από δισεκατομμύρια μικροσκοπικά κύτταρα που συνδέονται μεταξύ τους σε δίκτυα, τα οποία βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση ηλεκτρικής και χημικής δραστηριότητας. Τα εγκεφαλικά κύτταρα είναι οι νευρώνες και τα υποστηρικτικά κύτταρα τα γλοιακά. O εγκέφαλος αποτελείται από το εγκεφαλικό στέλεχος και τα εγκεφαλικά ημισφαίρια. Όταν γεννιούνται, τα δύο ημισφαίρια είναι ολόιδια: το αριστερό κατευθίνει τη δεξιά πλευρά του σώματός μας και το δεξί την αριστερή. Αργότερα στη ζωή διαφοροποιούνται και μοιράζονται τις «δουλειές»: το αριστερό ασχολείται με την ομιλία, τις λογικές αποφάσεις κ.ά., ενώ το δεξί αντιλαμβάνεται τον κόσμο περισσότερο σφαιρικά και σχετίζεται με τη διαίσθηση...


Ίδιος, κι όμως τόσο διαφορετικός!
Κατά τη διάρκεια της ζωής μας, ο εγκέφαλός μας αλλάζει διαρκώς. Αυτή η ικανότητα του εγκεφάλου για αλλαγή ονομάζεται πλαστικότητα - όπως ένα αντικείμενο από πλαστελίνη που τα επιμέρους τμήματά του μπορούν διαρκώς να επανασχηματίζονται. Βέβαια, δεν αλλάζει ο εγκέφαλος ως σύνολο, αλλά οι μεμονωμένοι νευρώνες τροποποιούνται για διάφορους λόγους - κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης, όταν είμαστε μικροί, ως απάντηση σε εγκεφαλική βλάβη, αλλά και κατά τη διάρκεια της μάθησης. Υπάρχουν διάφοροι μηχανισμοί πλαστικότητας, εκ των οποίων ο πιο σημαντικός είναι η συναπτική πλαστικότητα, δηλαδή το πώς οι νευρώνες μεταβάλλουν την ικανότητά τους να επικοινωνούν μεταξύ τους. Αυτό που μπορούμε να πούμε, λοιπόν, είναι ότι ο εγκέφαλος ουσιαστικά συντίθεται από τις εμπειρίες μας. Έτσι, χάρη στην πλαστικότητά του, ο κάθε εγκέφαλος είναι μοναδικός και αυτή η διαφορετικότητα συνυπάρχει μαζί με ένα σύνολο χαρακτηριστικών του ανθρώπινου είδους που δεν διαφέρουν καθόλου από άτομο σε άτομο.

O εγκέφαλός μας διαφέρει ελάχιστα από του ποντικού
Αυτό συμβαίνει επειδή ο τρόπος οργάνωσης του εγκεφάλου παραμένει ίδιος από το ποντίκι στον άνθρωπο, αλλά σε κάθε είδος αλλάζουν το μέγεθος και οι αναλογίες. Oι ειδικοί εξηγούν, λοιπόν, ότι το βασικό σκαρίφημα του εγκεφάλου είναι ουσιαστικά πανομοιότυπο σε όλους τους ανθρώπους και παρόμοιο σε όλα τα θηλαστικά, όπως και οι βασικές δομές του νευρικού συστήματος είναι ίδιες σε όλα τα σπονδυλωτά. Το βασικό γνώρισμα που διαφοροποιεί τον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι το μέγεθός του σε σχέση με το μέγεθος του σώματος και η πολύ μεγάλη έκταση του εγκεφαλικού φλοιού (εκεί που διενεργούνται οι «ανώτερες», περισσότερο πολύπλοκες λειτουργίες του εγκεφάλου, π.χ. η σκέψη).

Μην ξεχνάμε ότι είναι αδηφάγος!
Παρά το γεγονός ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιπροσωπεύει περίπου το 2% του βάρους του σώματός μας, καταναλώνει περίπου το 20% της συνολικής του ενέργειας. Oι ειδικοί εκτιμούν ότι το 60-80% αυτής της ενέργειας χρησιμοποιείται για την επικοινωνία ανάμεσα στους νευρώνες. Γι’ αυτό, ο εγκέφαλος καταναλώνει 3,6 γρ. γλυκόζης την ώρα (αντιστοιχεί σε 17 κύβους ζάχαρης).

Δύο συγκρουόμενες απόψεις
Υπάρχουν δύο βασικές απόψεις για τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος: Η μία πλευρά πιστεύει ότι ο εγκέφαλος δρα κυρίως υπό την επίδραση των εξωτερικών ερεθισμάτων, ενώ η άλλη θεωρεί ότι λειτουργεί αυτόνομα και ότι οι αισθητηριακές πληροφορίες βρίσκονται περισσότερο σε διάδραση με τη λειτουργία του παρά την καθορίζουν.

Το μυστήριο της μνήμης
Δεν υπάρχει μόνο μία εγκεφαλική περιοχή στην οποία αποθηκεύονται όλες οι πληροφορίες που μαθαίνουμε.
Η μνήμη εργασίας (βραχυπρόθεσμη μνήμη) συγκρατεί πληροφορίες για περιορισμένο χρόνο σε μια κατάσταση ενεργούς συνείδησης. Η μεγαλύτερη και περισσότερο παθητική αποθήκευση πληροφορίας ονομάζεται μακροπρόθεσμη μνήμη.

O ανθρώπινος εγκέφαλος σε... νούμερα
O εγκέφαλός μας περιέχει κατά προσέγγιση 100 δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα, 3,2 χιλιόμετρα καλωδίων, ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια συνδέσεις, όλα στοιβαγμένα μέσα σε έναν όγκο 1,5 λίτρου που ζυγίζει μόνο 1,5 κιλό και καταναλώνει μόλις 10 βατ (όσο ένα φωτάκι που ανάβει το βράδυ). Αν προσπαθούσαμε να κατασκευάσουμε έναν τέτοιον εγκέφαλο με τσιπάκια πυριτίου (όπως αυτά των υπολογιστών), θα κατανάλωνε περίπου 10 μεγαβάτ, δηλαδή ηλεκτρική ισχύ αρκετή για μία πόλη.



ΤΙ ΜΑΘΑΜΕ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΜΑΣ
Η γνώση για τον εγκέφαλο καθημερινά γιγαντώνεται. Ετσι, η τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα χαρακτηρίστηκε στις Η.Π.Α. ως η δεκαετία του εγκεφάλου. Η πρόοδος στις νευροεπιστήμες ήταν τεράστια και συνεχίζει με αλματώδεις ρυθμούς. Στα όσα ακολουθούν αναφέρουμε μόνο επιγραμματικά μερικά από τα πιο εντυπωσιακά νέα ευρήματα σχετικά με τον εγκέφαλο και τα όσα γίνονται μέσα του...

1. Κι όμως… ξαναγεννιέται!
Αντίθετα με τα όσα πίστευαν οι νευροεπιστήμονες μέχρι πριν δύο δεκαετίες περίπου, στις μέρες μας είναι πια γνωστό και επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι τα εγκεφαλικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται ακριβώς όπως και τα υπόλοιπα κύτταρα του σώματός μας και επίσης ότι ο ρυθμός της αναγέννησης αυτής επηρεάζεται πολύ από τις συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον μας. Για του λόγου το αληθές, αλλά και για όλες τις λεπτομέρειες σε σχέση με τις συνθήκες που ευνοούν αυτή την «ανανέωση» του εγκεφάλου, μπορείτε να διαβάσετε, σε άλλες σελίδες του παρόντος τεύχους, τη συνέντευξη που μας παραχώρησε η πλέον ειδική επί του θέματος, κ. Elizabeth Gould, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Princeton, που πρώτη απέδειξε ότι υπάρχει νευρογένεση στον ενήλικο εγκέφαλο.

2. Ένα γενετικό παζλ όλο εκπλήξεις
Η επανάσταση στη γενετική έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί αντιμετωπίζουν τις ασθένειες του νευρικού συστήματος. Έχει φανεί τα τελευταία χρόνια ότι το ίδιο γονιδιακό ελάττωμα μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές ασθένειες σε διαφορετικούς ανθρώπους και διαφορετικά γονιδιακά ελαττώματα μπορούν να προκαλέσουν πολύ παρόμοιες ασθένειες. Η κατανόηση του παράγοντα που καθορίζει αυτές τις διαφορές και του πώς η γενετική κατασκευή μας αλληλεπιδρά με τον κόσμο στον οποίο ζούμε και διαμορφώνουμε γύρω μας (περιβάλλον) είναι μία από τις επόμενες προκλήσεις στη εποχή που ζούμε.

3. Η χρησιμότητα του πόνου και τα φυσικά… παυσίπονα
Oι τεχνικές της μοριακής βιολογίας βοήθησαν στην ανακάλυψη της δομής και των χαρακτηριστικών ενός αριθμού υποδοχέων πόνου. Μερικοί από αυτούς είναι υποδοχείς που αντιδρούν σε θερμοκρασία πάνω από 46 βαθμούς Κελσίου, σε χημικά ερεθίσματα (οξύ στο δέρμα) και -προς μεγάλη έκπληξη των ερευνητών- υποδοχείς που απαντούν στα δραστικά συστατικά της καυτερής πιπεριάς. Τα γονίδια για τους υποδοχείς που απαντούν σε έντονα μηχανικά ερεθίσματα δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμα, αλλά θεωρείται βέβαιο ότι υπάρχουν. Μία βασική λειτουργία του πόνου είναι ότι μας μαθαίνει να αποφεύγουμε επώδυνες καταστάσεις, καθώς ενεργοποιούνται αυτόματα προστατευτικά αντανακλαστικά, όπως αυτό της απόσυρσης. Παράλληλα όμως υπάρχουν φυσιολογικοί μηχανισμοί που μπορούν είτε να καταστείλουν είτε να ενισχύσουν τον πόνο. O πρώτος τέτοιος ρυθμιστικός μηχανισμός που ανακαλύφθηκε ήταν η ύπαρξη των ενδογενών αναλγητικών στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

4. Ντοπαμίνη: Η «κινητήριος δύναμη» του εγκεφάλου μας
Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που αποτελεί το χημικό υπόστρωμα πολλών πράξεων και συνηθειών μας. Στην περιοχή αυτή λειτουργεί αφενός ως κίνητρο για δράση και αφετέρου ως ανταμοιβή στις επιτυχημένες ενέργειες. Μία ενδιαφέρουσα νέα ανακάλυψη είναι ότι η απελευθέρωση ντοπαμίνης κορυφώνεται όταν η ανταμοιβή δεν αναμένεται.

5. Απευθείας σύνδεση με το ανοσοποιητικό σύστημα
Ο εγκέφαλος δεν διαθέτει αρκετά δομικά στοιχεία του ανοσοποιητικού συστήματος σε σχέση με άλλα όργανα. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι μπορεί να πάθει πολύ εύκολα φλεγμονές, γιατί παρ’ όλα αυτά διαθέτει τους απαραίτητους μηχανισμούς προστασίας. Σήμερα, οι ειδικοί γνωρίζουν ότι ο εγκέφαλος μπορεί να αντιδρά σε σήματα που προέρχονται από το ανοσοποιητικό σύστημα και τους κατεστραμμένους ιστούς μέσα από ένα νευρο-ενδοκρινικό-ανοσολογικό δίκτυο.

6. Το στρες μιλά με τον εγκέφαλο!
Στις μέρες μας έχουμε αρχίσει και κατανοούμε όχι μόνο πώς το στρες μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο άμεσα, ενεργοποιώντας τον ΥΥΕ άξονα (υποθάλαμου-υποφυσιακού-επινεφριδικού άξονα), αλλά και πώς μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα μέσω μίας έμμεσης οδού από τον εγκέφαλο. Oι ακριβείς μηχανισμοί δεν είναι γνωστοί, αλλά οι ειδικοί γνωρίζουν ότι σίγουρα συμμετέχει η ενεργοποίηση του εν λόγω άξονα. Από την άλλη, γνωρίζουμε ότι κάποιες μορφές ήπιου στρες μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Κι όμως, ο εγκέφαλος των τυφλών «βλέπει»!
Η ανακάλυψη πολλαπλών οπτικών περιοχών στον εγκέφαλο έχει δείξει ότι συνεχίζουν να υπάρχουν κάποιες οπτικές ικανότητες στους τυφλούς χωρίς να γίνονται αντιληπτές. Άνθρωποι που έχουν υποστεί βλάβη στον πρωτοταγή οπτικό φλοιό αναφέρουν ότι δεν μπορούν να δουν πράγματα στο οπτικό τους πεδίο, αλλά όταν τους ζητηθεί να πιάσουν τα πράγματα που ισχυρίζονται ότι δεν μπορούν να δουν, το επιτυγχάνουν με αξιοσημείωτη ακρίβεια. Αυτό το περίεργο αλλά συναρπαστικό φαινόμενο είναι γνωστό ως «τυφλή στόχευση» και ενδεχομένως διαμεσολαβείται από παράλληλες συνδέσεις των ματιών με άλλα τμήματα του φλοιού.



ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ

Πριν από 60 χρόνια περίπου, ο κύριος τρόπος με τον οποίο μπορούσαν οι ειδικοί να επέμβουν ώστε να διορθώσουν προβλήματα που ξεκινούσαν από τον εγκέφαλο και επηρέαζαν ουσιαστικά τη ζωή των ασθενών τους ήταν η λοβοτομή, όπου ο χειρουργός κατέστρεφε επιλεκτικά κομμάτια από το μετωπιαίο λοβό του ασθενούς του. Στις μέρες μας, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ και εκτός από τα φάρμακα -που όλο και βελτιώνονται- και τις χειρουργικές επεμβάσεις υπάρχουν και νέα, πολλά υποσχόμενα πεδία στα οποία εργάζονται οι επιστήμονες. Τέτοια είναι οι γονιδιακές θεραπευτικές προσπάθειες, εκείνες που βασίζονται στα βλαστοκύτταρα, καθώς και οι ηλεκτρικές θεραπείες.

1. Βλαστοκύτταρα: Μεταμοσχεύοντας στον εγκέφαλο
Για τα βλαστοκύτταρα και τις εφαρμογές που φαίνεται να έχουν σε διάφορους τομείς της ιατρικής γίνεται πολύς λόγος τελευταία. Πρόκειται για πρόγονα κύτταρα του οργανισμού που έχουν τη δυνατότητα να μετατρέπονται σε όλα τα είδη κυττάρων και είναι πιθανό -σύμφωνα με τους νευροεπιστήμονες- να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διόρθωση νευρώνων που υπέστησαν βλάβη στον ενήλικο εγκέφαλο. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας γίνεται σε πειραματόζωα, αλλά οι επιστήμονες ελπίζουν ότι τελικά θα μπορέσουν να διορθώσουν περιοχές του εγκεφάλου που υπέστησαν βλάβη σε ασθένειες όπως η νόσος Πάρκινσον ή σε εγκεφαλικά επεισόδια. Η λογική είναι ότι τα νέα αυτά βλαστικά κύτταρα θα μεταμοσχευτούν στον εγκέφαλο και θα αντικαταστήσουν τα κύτταρα που δεν «λειτουργούν». Oι ενστάσεις και ο προβληματισμός των ειδικών έγκεινται στο γεγονός ότι η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων έχει σχετιστεί με τη δημιουργία καρκινικών όγκων.

2. Γονιδιακές θεραπείες: Η μεγάλη πρόκληση
Όπως και σε πολλούς άλλους τομείς της ιατρικής όπου υπάρχει κάποια κληρονομική προδιάθεση (γονίδια που ευθύνονται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό για την εκδήλωση μιας ασθένειας), έτσι και στις ασθένειες του εγκεφάλου η αντικατάσταση των παθολογικών γονιδίων -εφόσον έχουν ταυτοποιηθεί- είναι πάντα μια μεγάλη πρόκληση που, εκτός από ηθικά, προκαλεί και πάρα πολλά πρακτικά και μέχρι σήμερα ανυπέρβλητα εμπόδια. Παρ’ όλα αυτά, γίνονται προσπάθειες γονιδιακών θεραπειών για την αντιμετώπιση του Αλτσχάιμερ ή του Πάρκινσον που δεν στοχεύουν στην αντικατάσταση των παθολογικών γονιδίων. Αυτές οι προσπάθειες εστιάζονται στην εισαγωγή στον οργανισμό ή απευθείας στον εγκέφαλο του πάσχοντος ενός γονιδίου-φαρμάκου. Το γονίδιο αυτό φτάνει στα εγκεφαλικά κύτταρα και βοηθά στην αύξηση ή στη μείωση -ανάλογα με την περίπτωση- της σύνθεσης, της καταστροφής κλπ. συγκεκριμένων ενζύμων, πρωτεϊνών, αμινοξέων, νευροδιαβιβαστών κλπ. που σχετίζονται με την εκδήλωση της ασθένειας και των συμπτωμάτων της.

3. Επεμβαίνοντας με τη βοήθεια ηλεκτροδίων
Όλοι έχουμε ακούσει για τις εμφυτεύσεις ηλεκτροδίων στον εγκέφαλο - βρίσκονται στο επίκεντρο της δημοσιότητας τα τελευταία χρόνια και στη χώρα μας. Η μέθοδος αυτή ανήκει σε ένα νέο, μεγάλο θεραπευτικό πεδίο για τις ασθένειες που αφορούν τον εγκέφαλο και ονομάζεται ηλεκτροθεραπεία ή χειρουργική νευροτροποποίηση.
Η ηλεκτρική διάσταση του εγκεφάλου: Θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την παραδοχή ότι ο εγκέφαλος είναι ένας ηλεκτροχημικός βιολογικός «υπολογιστής». Έχει, δηλαδή, τουλάχιστον δύο διαστάσεις, την ηλεκτρική και τη χημική. Όσον αφορά τη χημική, οι ειδικοί επεμβαίνουν κυρίως με φάρμακα. Όσον αφορά την ηλεκτρική, εκεί εφαρμόζεται η ηλεκτροθεραπεία, που προσπαθεί να βελτιώσει παθήσεις που οφείλονται σε διαταραχές της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του εγκεφάλου, καθώς έχει αποδειχτεί ότι απειροελάχιστες, μη φυσιολογικές μεταβολές στα ηλεκτρικά ρεύματα που διατρέχουν τα κύτταρα του εγκεφάλου μπορούν να οδηγήσουν σε μια ασθένεια.
Περι τίνος πρόκειται: O εγκέφαλος αποτελείται από πάρα πολλά συμπυκνωμένα ηλεκτρικά δίκτυα. Oι ειδικοί σκέφτηκαν λοιπόν ότι, αφού υπάρχει τόσο πολλή ηλεκτρική δραστηριότητα, θα πρέπει να υπάρχουν και κάποια κομβικά σημεία στον εγκέφαλο που την ελέγχουν. Ψάχνοντας, λοιπόν, βρήκαν κάποιους από αυτούς τους κόμβους, σε έναν ή περισσότερους από τους οποίους μπορεί να μην πηγαίνει κάτι καλά, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται νευρολογικά προβλήματα. Ας πάρουμε το παράδειγμα της δυστονίας: Ένας από τους κόμβους που καθορίζουν το συντονισμό των κινήσεών μας είναι μία περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται ωχρά σφαίρα και όταν υπάρχει εκεί δυσλειτουργία, μπορεί να προκληθεί το πρόβλημα της δυστονίας. Oι ειδικοί, λοιπόν, βάζουν εκεί ένα ηλεκτρόδιο, βηματοδοτούν την ωχρά σφαίρα, με αποτέλεσμα να επανέρχεται ο συντονισμός της κίνησης, όπως ακριβώς στην άρρυθμη καρδιά ο βηματοδότης επαναφέρει το ρυθμό. Ανάλογοι κόμβοι, που εκπέμπουν με ορισμένη συχνότητα ώστε να μπορούμε να φέρουμε σε πέρας διάφορες λειτουργίες που ορίζονται από τον εγκέφαλο, υπάρχουν και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Έτσι, η τεχνική παραμένει η ίδια για οποιοδήποτε κομβικό σημείο ή σημεία που χρειάζεται να διορθωθούν. Το ζήτημα είναι να ανακαλύψουν οι ειδικοί ποια είναι αυτά τα σημεία στα οποία πρέπει να παρεμβαίνουν κάθε φορά ώστε να διορθώνουν το νευρολογικό πρόβλημα. Προς το παρόν έχουν ταυτοποιήσει ελάχιστους τέτοιους κόμβους.
Σε ποιές ασθένειες εφαρμόζεται: Η μέθοδος των εμφυτεύσιμων συσκευών έχει εφαρμογή σε βαριές νευρολογικές παθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στα φάρμακα. Μπορεί να αφορά τη νόσο του Πάρκινσον, τη δυστονία, ψυχικές νόσους (κατάθλιψη και ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση), κάποιες μορφές χρόνιου πόνου (π.χ. νευραλγία τριδύμου), ενώ υπάρχουν σε εξέλιξη ερευνητικά προγράμματα σε σχέση με την εφαρμογή της στην επιληψία, σε βαριές κεφαλαλγίες, σε κάποια συμπτώματα της σκλήρυνσης κατά πλάκας (μεγάλη σπαστικότητα, τρόμος κ.ά.), στη νόσο Tourette κ.α.

Τι περιμένουμε για τα επόμενα χρόνια στον τομέα της ηλεκτροθεραπείας
Η πρόοδος που περιμένουν -και με στόχο την οποία δουλεύουν- οι ειδικοί θα ήταν το να βρεθούν κομβικά σημεία που δυσλειτουργούν και προκαλούν ασθένειες ή προβλήματα και στα οποία μπορεί να επέμβει ο νευροχειρουργός. Αυτή η πρόοδος έγινε τον τελευταίο καιρό σε σχέση με το κώμα -όπου οι ειδικοί κατάφεραν να «ξυπνήσουν» έναν ασθενή μετά από 8 χρόνια-, αλλά και με τη βαριά κατάθλιψη.

Πώς η ηλεκτρική θεραπεία θα βοηθήσει ανθρώπους να ξανακινηθούν
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ηλεκτρική θεραπεία μπορεί να έχει εφαρμογή και στην προσπάθεια να ξαναβρούν κάποια κινητικότητα και αυτονομία άνθρωποι με αναπηρία. Αυτό που εξηγούν οι νευροχειρουργοί είναι ότι θα μπορούσε, για παράδειγμα, να τοποθετηθεί στην κινητική ζώνη του εγκεφάλου ενός τετραπληγικού ασθενούς ένα ηλεκτρόδιο που λειτουργεί ως δέκτης και λαμβάνει ένα ηλεκτροεγκεφαλογραφικό σήμα που αντιπροσωπεύει την πρόθεση για μία κίνηση, στη συνέχεια να το μεταδίδει σε ένα κομπιούτερ και εκείνο να βοηθά στο να κουνηθεί ένα ρομποτικό χέρι. Το ζήτημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι το πώς αναγνωρίζονται τα εν λόγω σήματα. Σε ανάλογες ερευνητικές προσπάθειες ζητήθηκε από τους πάσχοντες να σκέφτονται συνέχεια την κίνηση που ήθελαν να κάνουν. Στη συνέχεια, οι ειδικοί πήραν το ηλεκτροεγκεφαλογράφημά τους και εντόπισαν το εν λόγω σήμα.



Δύο νέες διαγνωστικές τεχνικές

Πρόκειται για δύο νέες διαγνωστικές τεχνικές νευρολογικών προβλημάτων που βρίσκονται υπό ανάπτυξη στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού από επιφανείς έλληνες επιστήμονες. Αυτές οι τεχνικές είναι:
• Η μαγνητοεγκεφαλογραφία -που σχεδίασε ο καθηγητής κ. Απόστολος Γεωργόπουλος στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα-, μία διαγνωστική τεχνική που φιλοδοξεί να πληροφορεί τους ειδικούς αναίμακτα, εύκολα και με ακρίβεια για την ύπαρξη της νόσου Αλτσχάιμερ, της σκλήρυνσης κατά πλάκας, της σχιζοφρένειας, της κατάθλιψης, του χρόνιου αλκοολισμού και άλλων ασθενειών.
• Η δεύτερη τεχνική είναι μία εξέταση που φιλοδοξεί να διαγιγνώσκει σε πολύ πρώιμο στάδιο τη νόσο Αλτσχάιμερ με μεγάλη ακρίβεια. O καθηγητής Ακτινολογίας και Βιοϊατρικής Τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας κ. Χρίστος Νταβατζίκος μαζί με τους συνεργάτες του κατάφερε να φτιάξει έναν αλγόριθμο που «διαβάζει» μαγνητικές τομογραφίες, δίνοντας στους ειδικούς πληροφορίες για το ποιος από τους μεσήλικους εξεταζόμενους έχει μεγάλες πιθανότητες να εμφανίσει στο μέλλον Αλτσχάιμερ.


ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
Επιληψία
Η έρευνα των νευροεπιστημών έχει συμβάλει σημαντικά και με δύο τρόπους στη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων με επιληψία: Πρώτον, υπάρχουν σήμερα φάρμακα που μειώνουν τη διαταραγμένη δραστηριότητα που προκαλεί τους σπασμούς, χωρίς να ελαττώνεται η φυσιολογική εγκεφαλική δραστηριότητα, όπως συνέβαινε με τα παλαιότερα φάρμακα, που ασκούσαν γενικευμένη κατασταλτική δράση. Δεύτερον, η βελτίωση στην ποιότητα των νευροαπεικονιστικών μεθόδων έχει ως αποτέλεσμα, για κάποιους ανθρώπους με πολύ σοβαρές επιληπτικές κρίσεις, να είναι δυνατό να εντοπιστεί η εστία των κρίσεων με αρκετή ακρίβεια. Έτσι, όταν είναι αναγκαίο, ο νευροχειρουργός μπορεί να αφαιρέσει το τμήμα του νοσούντος εγκεφαλικού ιστού, με αποτέλεσμα να μειωθεί η συχνότητα των σπασμών και ο κίνδυνος εξάπλωσής τους στον υπόλοιπο εγκεφαλικό ιστό που δεν έχει ακόμα προσβληθεί.

Ημικρανία
Την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε επανάσταση στη θεραπεία των κρίσεων ημικρανίας, η οποία οφείλεται στην πρόοδο της κατανόησης για τους υποδοχείς της σεροτονίνης. Ανακαλύφθηκε μια νέα κατηγορία φαρμάκων που ενεργοποιεί ένα συγκεκριμένο είδος υποδοχέων σεροτονίνης. Τα φάρμακα αυτά, οι τριπτάνες, θεωρούνται αποτελεσματικά στην ανακούφιση της ημικρανίας.

Εγκεφαλικά επεισόδια
Όσον αφορά αυτά που προκαλούνται εξαιτίας θρόμβων του αίματος που φράσσουν τα αγγεία, δημιουργήθηκε ένα νέο φάρμακο. Η θεραπεία με το θρομβολυτικό φάρμακο που ονομάζεται ιστικός ενεργοποιητής του πλασμινογόνου μπορεί να διαλύσει το θρόμβο και να αποκαταστήσει την αιματική ροή. Αν χορηγηθεί γρήγορα, το φάρμακο αυτό μπορεί να έχει σημαντικά θεραπευτικά αποτελέσματα. Δυστυχώς, η ταχεία χορήγηση ενός τέτοιου φαρμάκου σε έναν ασθενή με εγκεφαλικό δεν είναι πάντα εύκολη. Μια άλλη, νέα θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει μια κατηγορία φαρμάκων που αποκλείουν νευροδιαβιβαστές, όπως το γλουταμικό οξύ, που φτάνουν σε τοξικά επίπεδα κατά τη διάρκεια του εγκεφαλικού. Πολλά φάρμακα αυτού του είδους βρίσκονται υπό ανάπτυξη, δυστυχώς όμως κανένα μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί να είναι αποτελεσματικό για το εγκεφαλικό.

Σκλήρυνση κατά πλάκας
Είναι μια νόσος που πιθανώς οφείλεται σε μία δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται φλεγμονές στο κεντρικό νευρικό σύστημα και να προκαλείται βλάβη στη μυελίνη και στον άξονα των νεύρων. Επειδή οι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακόμη τι προκαλεί τις φλεγμονές, δεν μπορούν να τις σταματήσουν πλήρως. Ωστόσο, σήμερα οι υποτροπές μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με τα στεροειδή που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Στην προσπάθεια ελάττωσης της συχνότητας των υποτροπών και καθυστέρησης της εγκατάστασης αναπηρίας χορηγούνται ειδικές ανοσοτροπικές θεραπείες (όπως η ιντερφερόνη β και το glatiramer acetate) ή πολλά μη ειδικά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα.

Αλτσχάιμερ
Δεν υπάρχουν ακόμη θεραπείες που να αναχαιτίζουν την εξέλιξη της νόσου. Είναι γνωστό ότι τα νευρικά κύτταρα που χρησιμοποιούν το χημικό διαβιβαστή ακετυλοχολίνη προσβάλλονται εύκολα από αυτή την αρρώστια. Έτσι, φάρμακα που ενισχύουν τη δράση της ακετυλοχολίνης που εναπομένει, αποκλείοντας τη δράση ενζύμων που φυσιολογικά διασπούν το νευροδιαβιβαστή, έχουν θεραπευτικό αποτέλεσμα το οποίο δυστυχώς είναι μέτριο.

Κατάθλιψη
Σήμερα οι ειδικοί γνωρίζουν ότι οι σοβαρά καταθλιπτικοί ασθενείς ενδέχεται να χάσουν εγκεφαλικά κύτταρα. Oι θεραπείες που υπάρχουν είναι τα αντικαταθλιπτικά ή/και οι εξειδικευμένες ψυχοθεραπείες, που σε συνδυασμό είναι αποτελεσματικά σε μεγάλο ποσοστό των ασθενών. Τα υπάρχοντα αντικατα-θλιπτικά φάρμακα (που ενισχύουν εκλεκτικά τη δράση των νευρομεταβιβαστών, όπως η σεροτονίνη) είναι αποτελεσματικά στο 70% περίπου των ασθενών. Όμως, τα φάρμακα αυτά χρειάζονται γύρω στις 2-3 εβδομάδες για να βελτιώσουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης, ενώ σε μεγάλο ποσοστό των ασθενών (περίπου 60%) η θεραπεία δεν είναι πλήρης. Γι’ αυτούς τους λόγους, η έρευνα για περισσότερο αποτελεσματικά και ταχείας δράσεως αντικαταθλιπτικά συνεχίζεται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.


ΒΑΛΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΝΑ ΔΟΥΛΕΥΕΙ ΣΤΟ ΦΟΥΛ

Μία εύλογη απορία που θα σχηματίσατε πιθανώς διαβάζοντας τα όσα προηγήθηκαν είναι τι μπορούμε να κάνουμε εμείς οι ίδιοι για να κρατήσουμε τον εγκέφαλό μας σε καλή κατάσταση και να εξασφαλίσουμε την εύρυθμη λειτουργία του. Αν και δεν εξαρτώνται όλα από εμάς, υπάρχουν αρκετά που μπορούμε να κάνουμε ώστε να βοηθήσουμε το μυαλό μας να τονωθεί, να εξασκηθεί και να βρίσκεται σε εγρήγορση. Συλλέξαμε, λοιπόν, τις προτάσεις των ειδικών και σας τις παρουσιάζουμε.


Εξασκήστε τον εγκέφαλό σας
•Καθώς ποτέ δεν είναι νωρίς ή αργά για τον εγκέφαλο και τη μνήμη σας, θα πρέπει -σε όποια ηλικία και αν βρίσκεστε- να φροντίζετε να τον χρησιμοποιείτε... πολύ! Oι προτάσεις είναι πολλές: Λύστε σταυρόλεξα και sudoku, παίξτε χαρτιά, αποστηθίστε ποιήματα, διαβάζετε εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία, κρατάτε ημερολόγιο, με λίγα λόγια κάντε ό,τι σας ευχαριστεί, αρκεί αυτό να δραστηριοποιεί το μυαλό σας. Επίσης:• Φοιτητές στο πανεπιστήμιο, μάθετε μία ξένη γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο. Σύμφωνα με έρευνες, όταν δουλεύετε συνέχεια το μυαλό σας (π.χ. καθώς μελετάτε για τις εξετάσεις σας ή χρειάζεται να θυμάστε συνέχεια καινούργια πράγματα), ενισχύετε τη λειτουργία του εγκεφάλου καθώς και της μνήμης.• Κουτσομπολέψτε και μιλήστε στο τηλέφωνο με τους φίλους σας. Σύμφωνα με έρευνες, η έντονη κοινωνική ζωή και ιδιαίτερα η διαδικασία της συνομιλίας φαίνεται ότι βοηθούν στο να διατηρούνται σε καλό επίπεδο οι εγκεφαλικές σας λειτουργίες.

Ηλεκτρονικά παιχνίδια για... μεσηλίκους
Αν είστε γύρω στα 50, θέλετε να βελτιώσετε τη μνήμη σας και ενδεχομένως να μειώσετε τις πιθανότητες να σας απασχολήσει κάποια στιγμή το Αλτσχάιμερ, μπορείτε να ξεκινήσετε αύριο κιόλας να... παίζετε! O λόγος για τα ειδικά σχεδιασμένα ηλεκτρονικά παιχνίδια που έχουν ως στόχο να εξασκήσουν τις εγκεφαλικές σας λειτουργίες και να ενισχύσουν τη μνήμη σας. Στην αγορά κυκλοφορούν τα παιχνίδια:
• Mindfit, που αποτελεί δημιουργία ισραηλινών ερευνητών, πωλείται ήδη στην αμερικανική αγορά και προσφέρει στους χρήστες διαδραστικά παζλ και άλλες ασκήσεις που βελτιώνουν, όπως υποστηρίζει, τις εγκεφαλικές λειτουργίες σε ποσοστό μεγαλύτερο του 18%.
• Brain Training, More Brain Training και Big Brain Academy, που κυκλοφορούν από τη Nintendo και πρόκειται για τα παιχνίδια που βασίζονται στο έργο του Ριούτα Καουασίμα, ενός καθηγητή Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Τοχόκου της Ιαπωνίας που θεωρείται ειδικός όσον αφορά την πνευματική άσκηση.

Αποφύγετε το στρες - Ασκηθείτε - Κοιμηθείτε!
Πρόκειται για ένα τρίπτυχο που φαίνεται να επηρεάζει αρκετά τον εγκέφαλο και τη λειτουργία του. Έτσι, οι ειδικοί συμβουλεύουν:
• Ηρεμήστε. Το στρες, άλλωστε, φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τόσο τον εγκέφαλο όσο και τη μνήμη σας. Oι θετικές σκέψεις και οι ασκήσεις χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν εκτός όλων των άλλων και στη βελτίωση της μνήμης σας.
• Ασκηθείτε. Υπάρχουν πολλές έρευνες βάσει των οποίων η σωματική άσκηση φαίνεται να διατηρεί ακμαίες τις πνευματικές ικανότητες.
• Κοιμηθείτε. O ύπνος είναι μια φυσική ανάγκη του οργανισμού που βοηθά κυρίως το μυαλό και στη συνέχεια το σώμα να ξεκουραστεί από την προηγούμενη ημέρα και δίνει την ευκαιρία στον εγκέφαλο να επεξεργαστεί τις εμπειρίες και να τις καταχωρήσει. Έτσι, όταν δεν κοιμάστε καλά, μπορεί να παρουσιάσετε αδυναμία συγκέντρωσης και απώλεια μνήμης.

Βελτιώστε τη μνήμη σας
Τα πράγματα που πρέπει να θυμηθείτε είναι πολλά και πρέπει όλα να χωρέσουν στο μυαλό σας. Υπάρχουν όμως κάποιες τεχνικές που θα σας βοηθήσουν να μάθετε πώς πρέπει να αποθηκεύετε τις πληροφορίες ώστε να τις ανακαλείτε εύκολα όταν τις χρειάζεστε. Αυτές είναι:
• Προσέξτε, παρατηρήστε και επεξεργαστείτε την πληροφορία που λαμβάνετε. Για να θυμηθείτε κάτι -είτε το ακούτε, το διαβάζετε ή το βλέπετε-, πρέπει να του δώσετε αρκετή προσοχή και να επικεντρωθείτε σε αυτό. Αν τη στιγμή που λαμβάνετε την πληροφορία αφιερώσετε λίγα δευτερόλεπτα για να την επεξεργαστείτε, να την αναλύσετε ή να τη σχολιάσετε, όταν θα θελήσετε να την ανακαλέσετε, θα το κάνετε με μεγαλύτερη ευκολία.
• Ενεργοποιήστε τις αισθήσεις σας. Ανάλογα με αυτό που θέλετε να συγκρατήσετε, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις αισθήσεις (όραση, ακοή, όσφρηση κλπ.). Με όσο περισσότερες αισθήσεις αντιληφθείτε μια πληροφορία, τόσο πιο εύκολα θα τη συγκρατήσετε στη μνήμη σας και τόσο πιο γρήγορα θα τη θυμηθείτε.
• Oργανώστε τη μνήμη σας. Θα παρατηρήσετε και μόνοι σας ότι απομνημονεύετε καλύτερα κάτι όταν το συνδέετε, το συσχετίζετε ή το ομαδοποιείτε με κάτι που ήδη γνωρίζετε.


"ΤΑΪΣΤΕ" ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΣΑΣ

Όπως για ολόκληρο τον οργανισμό μας, έτσι και για τον εγκέφαλο, η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην εύρυθμη λειτουργία του. Αποκλειστική τροφή για τον εγκέφαλο αποτελεί η γλυκόζη. Η γλυκόζη προέρχεται από τη διάσπαση υδατανθράκων, όπως είναι η ζάχαρη και το άμυλο, που βρίσκονται στο ψωμί και στα παρασκευάσματά του, στα ζυμαρικά, στα φρούτα, στα λαχανικά, στα δημητριακά, στα όσπρια, στο μέλι και στα διάφορα γλυκίσματα. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να παρέχουμε καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας στον οργανισμό τις απαραίτητες ποσότητες γλυκόζης για την ομαλή εγκεφαλική λειτουργία. Πέρα όμως από την τροφή του εγκεφάλου, δηλαδή τη γλυκόζη, άλλα συστατικά τα οποία σχετίζονται με την καλή εγκεφαλική λειτουργία είναι:
• Oι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, με κυριότερες τις Β1, Β2, Β6, Β12. Oι βιταμίνες αυτές συμβάλλουν έμμεσα στην καλή λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς βοηθούν στη μετατροπή των διάφορων θρεπτικών συστατικών σε γλυκόζη και βρίσκονται στο γάλα, στο ψωμί και στα προϊόντα αλεύρου, στα δημητριακά και στα προϊόντα σιταριού, στα όσπρια. Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στη Β12, η οποία αποτελεί συστατικό των νεύρων μας και χωρίς αυτή δεν μεταβιβάζονται σωστά τα διάφορα εγκεφαλικά ερεθίσματα. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες βιταμίνες Β, βρίσκεται κυρίως σε ζωικές τροφές, όπως το κρέας, το γάλα, το αυγό, τα ψάρια και τα οστρακοειδή.
• Αμινοξέα. Πρόκειται για μια κατηγορία ενώσεων με κυριότερες την τυροσίνη και την τρυπτοφάνη, που αποτελούν πρόδρομες ουσίες για ορμόνες-νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου, βασικές για τη ρύθμιση των εγκεφαλικών λειτουργιών. Βρίσκονται σε προϊόντα ζωικής προέλευσης, με κυριότερα το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τη σοκολάτα.
• Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Μια ιδιαίτερη κατηγορία συστατικών που συμβάλλουν στην καλή εγκεφαλική λειτουργία αποτελούν τα πολυακόρεστα ω-3 λιπαρά οξέα. Τα συγκεκριμένα συστατικά αποτελούν βασικά δομικά συστατικά του εγκεφάλου και είναι απαραίτητα για το σχηματισμό των εγκεφαλικών νευρώνων. Λαμβάνονται μέσω της τροφής και βρίσκονται κυρίως σε φυτικά έλαια (σογιέλαιο, σησαμέλαιο και άλλα σπορέλαια και λιγότερο στο ελαιόλαδο), στα λιπαρά ψάρια (σολομός, σκουμπρί, σαρδέλα), στα ιχθυέλαια, στα θαλασσινά και σε φυλλώδη λαχανικά.

Δυσκοιλιότητα

Οι διατροφικές συνήθειες και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν το πεπτικό σύστημα. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Γαστρεντερολογίας (WGO), στην Ευρώπη οι ασθένειες και οι λειτουργικές διαταραχές του πεπτικού συστήματος προσβάλλουν περίπου 40 ως 80 εκατομμύρια ανθρώπους διαταράσσοντας την ποιότητα ζωής τους.

Στην Ελλάδα επιδημιολογικά στοιχεία που προέκυψαν από μελέτη του Ελληνικού Ιδρύματος Γαστρεντερολογίας και Διατροφής (ΕΛ.Ι.ΓΑ.ΣΤ.) δείχνουν ότι περίπου 1 στους 5 Έλληνες υποφέρει από δυσκοιλιότητα. Οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο. Το 40% των γυναικών ηλικίας 35-36 ετών ταλαιπωρούνται από πόνο στο έντερο, δυσφορία, πρήξιμο, κακή διάθεση και δυσκοιλιότητα. Μάλιστα ένα μεγάλο ποσοστό των γυναικών που έχουν αυτά τα συμπτώματα δηλώνει ότι αντιμετωπίζει πρόβλημα τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Στην Αμερική όλες οι ασθένειες και οι διαταραχές του πεπτικού συστήματος επιφέρουν πάνω από 4 εκατομμύρια εισαγωγές σε νοσοκομεία το χρόνο και αποτελούν το 13% των περιπτώσεων εισαγωγής σε νοσοκομείο. Επιδημιολογικές μελέτες σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Αγγλία, Νότια Κορέα, Βραζιλία και Αμερική, δείχνουν την αρνητική επίδραση της δυσκοιλιότητας στην ποιότητα ζωής. Σε οξείες περιπτώσεις δυσκοιλιότητας, εκτός του πόνου στην κοιλιά μπορούν επίσης να προκληθούν επιμηκυσμένο έντερο, αιμορροΐδες και ραγάδες.

Η έγκαιρη θεραπεία σώζει
Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού προσβάλλει έναν στους δύο ανθρώπους και θεωρείται προδιαθεσικός παράγοντας για καρκίνο του στομάχου. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, η έγκαιρη εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού μπορεί να μειώσει τη πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου. Το ελικοβακτηρίδιο προκαλεί έλκος του στομάχου και σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε γαστρικό καρκίνο. Όσο πιο νωρίς απαλλαγείτε από το ελικοβακτηρίδιο τόσο μειώνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του στομάχου.

Ο 10λογος της υγείας του πεπτικού συστήματος
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Γαστρεντερολογίας (WGO) δίνει 10 συγκεκριμένες συμβουλές για την πρόληψη, αλλά και την αντιμετώπιση των πεπτικών διαταραχών.
1. Μην παραλείπετε γεύματα και μην αφήνετε το στομάχι σας πολλές ώρες άδειο. Καταναλώνετε την ημέρα 4-5 γεύματα (πρωινό, σνακ, μεσημεριανό, απογευματινό, βραδινό).
2. Αφιερώστε αρκετό χρόνο στα γεύματά σας και μασάτε την τροφή σας καλά και αργά.
3. Συμπεριλάβετε στη διατροφή σας τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης.
4. Καταναλώνετε ψάρι 3-5 φορές την εβδομάδα
5. Μειώστε τα πολλά λιπαρά και κυρίως τα κορεσμένα και αποφεύγετε τα πολλά τηγανητά.
6. Καταναλώνετε γαλακτοκομικά με προβιοτικά που έχουν υποστεί ζύμωση, γιατί σύμφωνα με τους ειδικούς έχουν ευεργετική δράση στην υγεία του πεπτικού συστήματος και ιδιαίτερα στην καλή λειτουργία του εντέρου, την καλή αφομοίωση θρεπτικών συστατικών, την ενίσχυση της φυσικής άμυνας του οργανισμού και τον κατευνασμό ασθενειών του πεπτικού συστήματος: γαστρεντερίτιδα, κολίτιδα, διάρροια κ.λ.π.
7. Προτιμάτε κρέας με λίγα λιπαρά.
8. Πίνετε αρκετό νερό και παράλληλα μειώστε την κατανάλωση αναψυκτικών και αλκοολούχων ποτών.
9. Υιοθετήστε έναν υγιεινό τρόπο ζωής με συστηματική άσκηση και αποχή από το κάπνισμα.
10. Διατηρήστε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα. Οι παχύσαρκοι πάσχουν από περισσότερες πεπτικές διαταραχές.

Τα ναι και τα όχι της γερής µνήµης



Η πιο πρόσφατη έρευνα για τους παράγοντες που αποδυναμώνουν τη μνήμη έρχεται από το Ινστιτούτο Karolinska της Σουηδίας και συνδέει το γρήγορο φαγητό με τα κενά μνήμης. Φαίνεται ότι το «φαστ φουντ» -πλούσιo σε λίπη, ζάχαρη και χοληστερίνη- ­προκαλεί χημικές μεταβολές στον εγκέφαλο, παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ. Η έρευνα έγινε σε ποντίκια που τρέφονταν «πρόχειρα» επί 9 μήνες και αποτελεί σήμα κινδύνου για τις επιπτώσεις της κακής δια­τροφής στον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με έρευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό «Appetite», οι γυναίκες που ακολουθούσαν τη δίαιτα Άτκινς (πλούσια σε πρωτεΐνες και φτωχή σε υδατάνθρακες), είχαν χαμηλότερη απόδοση σε νοητικά τεστ, σε σύγκριση με εκείνες που ακολουθούσαν μια ισορροπημένη δίαιτα. Η χαμηλή από­δοση των γυναικών της πρώτης ομάδας αποδίδεται στο ότι στερούνταν τους υδατάνθρακες (π.χ. δημητριακά, ζυμαρικά, πατάτες), που αποτελούν τα βασικά «καύσιμα» του εγκεφάλου.

Το κάπνισμα προκαλεί σύσπαση και ανεπαρκή αιμάτωση των λεπτεπίλεπτων αγγείων του εγκεφάλου, γι’ αυ-­τό και είναι επιζήμιο για τη μνήμη. Ωστόσο, η χημική δράση της νικοτίνης έχει συσχετιστεί με ενίσχυση της συγκέντρωσης! Η μεμονωμένη «ευεργετική» δράση της, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι το τσιγάρο, με τις περισσότερες από 3.000 χημικές ουσίες που απελευθερώνονται κατά την καύση του, προκαλεί μικροαγγειο­πάθεια, καθώς και ότι έχει συσχετιστεί με την εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ σε μικρότερες ηλικίες.

Η παθητική παρακολούθηση της τηλεόρασης αποδυναμώνει το νου κατά τον ίδιο τρόπο που η καθιστική ζωή κάνει το σώμα νωθρό. Αντιθέτως, για την εξάσκηση της μνήμης, είναι απαραίτητο να ασχοληθούμε ενεργητικά με κάποια νοητική δραστηριότητα, όπως το διάβασμα, ή με ακόμη πιο απαιτητικές δοκιμασίες, όπως η εκμά­­θηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου. Οι δραστηριότητες αυτές αποδεδειγμένα «γυμνάζουν» τους νευρώνες του εγκεφάλου και βοηθούν στη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ τους.

Όταν βρισκόμαστε συνεχώς σε κατά­σταση στρες, το μυαλό μας «μπλοκάρει» και η μνήμη μας έχει κενά. Οι ορμόνες του στρες (κορτιζόλη, αδρεναλίνη) δεν απορρυθμίζουν μόνο το σώμα, αλλά και το νου. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι και οι πιο διαβασμένοι μαθητές, όταν έχουν πολύ άγχος, αδυνατούν να ανακαλέσουν από τη μνήμη τους τις γνώσεις τους. Μάλιστα, η διαρκής έκκριση κορτιζόλης σχετίζεται με την απώλεια νευρώ­νων απο την περιοχή του εγκεφάλου (ιππόκαμπος) που θεωρείται σημαντική για τη μνήμη.

Ορισμένα φάρμακα επηρεάζουν την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου. Στα φάρμακα αυτά ανήκουν τα απλά ηρεμιστικά (βενζοδιαζεπίνες), που, δυστυχώς, σήμερα πολλοί αγοράζουν χωρίς συνταγή γιατρού, προκειμένου να καταπολεμήσουν το άγχος και την αϋπνία. Τα φάρμακα αυτά, όμως, επηρεάζουν τη μνήμη, την προσοχή και το αντανακλαστικό της αποφυγής του κινδύνου. Επίσης, όταν λαμβάνονται πέραν των τεσσάρων εβδομάδων, προ­καλούν εξάρτηση, γι’ αυτό και η λήψη τους πρέπει να διακόπτεται σταδιακά υπό ιατρική καθοδήγηση.

Η μονοτονία, η επανάληψη στερεότυ­πων συμπεριφορών και η έλλειψη νέων ερεθισμάτων μπορούν να αποδυνα­μώσουν τη μνήμη. Αντιθέτως, καθετί που μας αναγκάζει να «γυμνάσουμε» τους νευρώνες του εγκεφάλου είναι ωφέλιμο για το νου. Κάθε νέα δραστηριότητα «ενεργο­ποιεί» τους νευρώνες του εγκεφάλου και ευνοεί την ανάπτυξη νέων συνάψεων μεταξύ τους. Σύμφωνα με τους ειδικούς, όσοι θέ-τουν το μυαλό τους διαρ­κώς σε λειτουργία και καταπιάνο­νται με καινούργιες δραστηριότητες, απει­λού­νται λιγότερο από την άνοια.

Οι κοινωνικές συναναστροφές θεωρούνται προστάτες του νου. Είναι αποδεδειγμένο ότι οι άνθρωποι που έχουν ένα ικανοποιητικό δίκτυο φίλων κινδυνεύουν λιγότερο από άνοια - μάλιστα, εκτιμάται ότι μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας κατά 60%. Εάν, ­λοιπόν, θέλουμε να έχουμε μνήμη ελέφαντα, καλό είναι να διατηρούμε και να ενισχύουμε τις κοινωνικές μας σχέσεις.

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ απειλεί τη μνήμη. Μάλιστα, σε βρετα­νική έρευνα σε εφήβους, των Πανεπιστημίων Northumbria και Keele, διαπιστώθηκε ότι όσοι έπιναν πολλά ποτά (τουλάχιστον 6) μονομιάς, 1-2 φορές την εβδομάδα, είχαν ­χειρότερες επιδόσεις στα τεστ μνήμης συγκριτικά με εκείνους που έπιναν τακτικά μεν, αλλά όχι τόσο μεγάλες ποσότητες. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ επιβαρύνει περισσότερο τις νοητικές λειτουργίες σε σύγκριση με τη συστηματική μεν, αλλά πιο μετρημένη κατανάλωση.


Ένα με δύο φλιτζάνια καφέ την ημέρα θεωρούνται ευεργετικά για τη μνήμη. Η δράση αυτή του καφέ οφείλεται στο ότι διεγείρει το νευρικό σύστημα, αλλά και στο γεγονός ότι είναι πλούσιος σε αντιοξειδωτικά - μια σχετικά νεότερη επιστημονική διαπίστωση. Ωστόσο, η υπερβολική κατανάλωση καφέ ενδέχεται να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσματα και, για το λόγο αυτόν, καλό είναι να αποφεύγεται.

Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι ευεργετικές για το νου και τη μνήμη. Ειδικότερα, η Β3 (νιασίνη) θεωρείται ωφέλιμη τόσο για τους υγιείς όσο και για τους ασθενείς με άνοια, σύμφωνα με τους ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια. Επίσης, μεγάλη είναι και η αξία της Β12, που συμβάλλει στη σύνθεση της προστατευτικής λιπώδους μεμβράνης των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου. Μάλιστα, σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Neurology», παρατηρήθηκε ότι ο κίνδυνος ατροφίας του εγκεφάλου ήταν μεγαλύτερος σε όσους είχαν χαμηλά επίπεδα Β12 σε σύγκριση με όσους είχαν υψηλά. Για το καλό της μνήμης μας, λοιπόν, οι ειδικοί συστήνουν την κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε βιταμίνες Β3 και Β12 (κρέας, συκώτι, ψάρια, δημητριακά ολικής άλεσης, γάλα, αυγά, τυρί, γιαούρτι), στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.

Το10% του εγκεφάλου μας αποτελείται από λιπώδη ιστό, γεγονός που σημαίνει ότι τα λίπη είναι απαραίτητα για την ομαλή εγκεφαλική λειτουργία. Ειδικότερα, τα ω-3 λιπαρά οξέα θεωρούνται ευεργετικά για την ικανότητα απομνημόνευσης και την εκμάθηση. Τα ω-3 περιέχονται κυ­ρίως στα λιπαρά ψάρια (π.χ. σαρδέλα, σολομός, γαύρος, σκουμπρί) και στα καρύδια. Από την άλλη μεριά, όμως, τα «κακά» κορεσμένα λίπη (ζωικά) συσχετίζονται με την απόφραξη των αγγείων και συνιστάται να καταναλώνονται με μέτρο.

Ο καλός νυχτερινός ύπνος θεωρείται από τους σημαντικότερους προστάτες της μνήμης. Όταν κοιμόμαστε, το μυαλό μας ταξινομεί και αποθηκεύει τις πληροφορίες που λάβαμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ιδιαίτερα ευεργετική θεωρείται η φάση REM του ύπνου, δηλαδή ο βαθύς ύπνος, όπου βλέπουμε όνειρα, η οποία ξεκινά 60-90 λεπτά αφότου αποκοιμηθούμε. Ωστόσο, πρόσφατο πείραμα του Πανεπιστημίου του Ντίσελντορφ αναδεικνύει και την αξία της σιέστας για την ενίσχυση της μνήμης. Διαπιστώθηκε, δηλαδή, ότι οι εθελοντές που παρακινήθηκαν να κοιμηθούν για λίγα λεπτά (6) απέδωσαν καλύτερα στα τεστ απομνημόνευσης, σε σύγκριση με εκείνους που δεν είχαν κοιμηθεί.

Τα σταυρόλεξα βελτιώνουν τη λειτουργικότητα του εγκεφάλου και θεω­ρούνται η καλύτερη γυμναστική για το μυαλό, επειδή απαιτούν να επιτελέσουμε ταυτόχρονα πολλές ­νοητικές λειτουργίες που ενισχύουν τη μνήμη, όπως η ανάκληση, η οργάνωση και η ταξινόμηση των πληροφοριών. Μάλι­στα, σύμφωνα με έρευνες, οι δυνατοί λύτες -που λύνουν πάνω από 4 σταυρόλεξα την εβδομάδα- απειλούνται λιγότερο από την άνοια, σε σύγκριση με εκείνους που λύνουν μόνο ένα.

Η έλλειψη σιδήρου έχει συσχετιστεί με την αδυναμία συγκέντρωσης και τα κενά της μνήμης. Μάλιστα, σε σχετική έρευνα του Πανεπιστημίου «Johns Hopkins» σε κορίτσια με ελαφρά αναιμία, λόγω εμμήνου ρύσεως, παρατηρήθηκε ότι εκείνα που λάμβαναν συμπληρώματα σιδήρου είχαν καλύτερη απόδοση σε τεστ μάθησης και μνήμης, σε σύγκριση με εκείνα που λάμβαναν εικονικό φάρμακο. Η καλύτερη πηγή σιδήρου είναι το κόκκινο κρέας.

Όσο πιο εξασκημένες είναι η όραση και η ακοή, τόσο καλύτερα μπορούμε να απομνημονεύουμε τις πληροφορίες που μας ενδιαφέρουν. Γι’ αυτό και συνιστάται σε κάθε ευκαιρία να κάνουμε μικρές ασκήσεις «ενδυνάμωσης» της όρασης και της ακοής. Για την εξάσκηση της όρασης, λόγου χάρη, μπορούμε να παρατηρήσουμε με λεπτομέρεια τα σχήματα του προσώπου, της μύτης ή των αυτιών των ανθρώπων γύρω μας, ενώ για την εξάσκηση της ακοής μπορούμε να παρατηρήσουμε τις ιδιαιτερότητες της προφοράς τους!

Φαίνεται ότι το μαύρο τσάι, καθώς και το τσάι Οolong (Ούλονγκ) έχουν ευερ-γετική δράση στη μνήμη, σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης. Οι ερευνητές μελέτησαν τις νοητικές λειτουργίες 2.500 ανθρώπων άνω των 55 ετών και διαπίστωσαν ότι όσο αυξάνονταν τα φλιτζάνια τσαγιού που έπιναν, τόσο απομακρυνόταν ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας. Εικάζεται ότι η ευεργετική δράση του τσαγιού οφείλεται στις πολλές αντιοξειδωτικές ουσίες του, αλλά οι ερευνητές τονίζουν ότι, εκτός του τσαγιού, σημασία έχει να προσέχουμε το σύνολο της διατροφής μας. (Περισσότερα για το τσάι στη σελ. 96).

Το ζωηρό περπάτημα αποδεικνύεται ευεργετικό για τη μνήμη, ειδικότερα στους μεσηλίκους. Οι ειδικοί εξηγούν ότι η ήπια άσκηση διευκολύνει τη μεταφορά των θρεπτικών συστατικών προς τον εγκέφαλο - η οποία επιβραδύνεται λόγω της ηλικίας και της καθιστικής ζωής. Σύμφωνα με τους ειδι­κούς, οι ηλικιωμένοι που είναι σε καλή φυσική κατάσταση αποδίδουν καλύτερα στα νοητικά τεστ σε σύγκρι­ση με εκείνους που δεν αθλούνται.

Σύμφωνα με πρόσφατη αγγλογαλλική έρευνα σε 3.673 δημόσιους υπαλλήλους, διαπιστώθηκε ότι τα χαμηλά επί-πεδα της καλής χοληστερίνης (HDL) δεν συνιστούν μόνο απειλή για την καρδιά, αλλά συσχετίζονται και με προβλήματα στη μνήμη. Γι’ αυ­τό συνιστάται να μην παραλείπουμε τα «καλά» λίπη του ελαιολάδου από την καθημερι­νή μας διατροφή, όχι μόνο για το καλό της καρδιάς μας, αλλά και του νου.

Αλλεργική αντίδραση και αναφυλακτικό σοκ

Η αλλεργική αντίδραση και η ακραία της μορφή, το αναφυλακτικό σοκ, είναι μια υπερβολική αντίδραση ή υπερευαισθησία του ανοσοποιητικού συστήματος απέναντι σε μια ουσία η οποία, κάτω από κανονικές συνθήκες, είναι αβλαβής. H αλλεργική αντίδραση εκδηλώνεται συνήθως βίαια και ξαφνικά, μέσα σε χρονικό διάστημα που κυμαίνεται από δύο δευτερόλεπτα έως δύο ώρες. Αν η αλλεργική αντίδραση εξελιχθεί σε αναφυλακτικό σοκ, πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως, καθώς υπάρχει κίνδυνος να προκαλέσει το θάνατο από καρδιακή ανακοπή ή αναπνευστική ανεπάρκεια.
H αλλεργική αντίδραση ή το αναφυλακτικό σοκ αντιμετωπίζονται με μία ένεση αδρεναλίνης, που πρέπει να χορηγείται αμέσως στον ασθενή. Αλλεργική αντίδραση ή αναφυλακτικό σοκ μπορεί να προκληθεί από:
-Το τσίμπημα εντόμων (σε αυτή την περίπτωση κρατήστε το έντομο για τον αλλεργιολόγο).
-Ένα φάρμακο.
- Ένα τρόφιμο (π.χ. θαλασσινά, ξηροί καρποί, φράουλες).
- Κάποια πρόσθετα τροφίμων.
Όσοι γνωρίζουν ότι πάσχουν από κάποια αλλεργία, πρέπει οπωσδήποτε να έχουν πάντα μαζί τους μια ένεση αδρεναλίνης.

Ανησυχητικά συμπτώματα
- Κόκκινα εξανθήματα που προκαλούν κνησμό.
-Κράμπες στο στομάχι.
- Δυσκολία στην αναπνοή.
-Εμετός.
-Πτώση της πίεσης του αίματος.
-Γρήγορος σφυγμός.
-Πόνος και σφίξιμο στο στήθος.
-Αίσθημα έξαψης.
-Σπασμοί ή απώλεια της συνείδησης.
-Πρήξιμο των χειλιών, της γλώσσας ή του λαιμού.
Μόλις παρατηρήσετε οποιοδήποτε από τα παραπάνω συμπτώματα, καλέστε αμέσως το ΕΚΑΒ ή μεταφέρετε τον ασθενή επειγόντως στο πλησιέστερο νοσοκομείο.

Δώστε τις πρώτες βοήθειες
- Διατηρήστε την ψυχραιμία σας και δράστε με μεγάλη ταχύτητα. Να θυμάστε πως πρέπει να είστε πολύ γρήγοροι.
- Αν ο ασθενής έχει μαζί του ένεση αδρεναλίνης, χορηγήστε την αμέσως.
- Βάλτε το θύμα να ξαπλώσει με τα κάτω άκρα ελαφρά ανασηκωμένα και ακουμπισμένα σε ένα τυλιγμένο ρούχο. Έτσι θα προλάβετε το σοκ. προσοχη: Αν η αλλεργική αντίδραση προκλήθηκε από τσίμπημα εντόμου, ο ασθενής πρέπει να ξαπλώσει έχοντας το μέλος με το τσίμπημα ακίνητο και σε επίπεδο χαμηλότερο από την καρδιά.
- Γυρίστε το κεφάλι του ασθενούς στο πλάι, ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο πνιγμού σε περίπτωση που κάνει εμετό.
- Βοηθήστε τον ασθενή να είναι όσο το δυνατόν πιο ήρεμος, μέχρι να του παρασχεθεί ιατρική βοήθεια.
- Aν λιποθυμήσει, ελέγξτε την αναπνοή και μετρήστε το σφυγμό του. Αν διαπιστώσετε πως είναι αναγκαίο, εφαρμόστε τεχνητή αναπνοή.
Αν η αλλεργική αντίδραση προκλήθηκε από τσίμπημα εντόμου, δέστε μια λωρίδα υφάσματος 10 εκ. πιο πάνω από το τσίμπημα, για να περιορίσετε όσο είναι δυνατόν την περαιτέρω απορρόφηση του δηλητηρίου. Να θυμάστε πως κάθε 8-10 λεπτά πρέπει να τη λύνετε για λίγο και έπειτα να την ξαναδένετε.

Ετοιμάζουν ινσουλίνη από βλαστικά κύτταρα

ΛΟΝΔΙΝΟ. Ερευνητές στις ΗΠΑ ανέπτυξαν μια πρωτοποριακή μέθοδο παραγωγής ινσουλίνης με τη χρήση βλαστικών κυττάρων, η οποία αποτελεί ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια ανάπτυξης θεραπείας για τον διαβήτη. Τη μέθοδο ανέπτυξαν επιστήμονες του Βaylor College of Μedicine στο Χιούστον και τα αποτελέσματα των πειραμάτων που διεξάγουν σε ποντίκια είναι μέχρι στιγμής ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.

Εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από διαβήτη, μια πάθηση η οποία καταστρέφει τα κύτταρα στο πάγκρεας, εμποδίζοντας τον οργανισμό να ρυθμίζει τα επίπεδα του σακχάρου με αποτέλεσμα να προκαλούνται επικίνδυνες για τον ασθενή διαταραχές. Ως σήμερα η αντιμετώπιση της πάθησης γίνεται με καθημερινές ενέσεις ινσουλίνης και ειδικό διαιτολόγιο.

Οι ερευνητές ανέπτυξαν μια μέθοδο με την οποία ξεπέρασαν το πρόβλημα στο πάγκρεας των ποντικών «υποχρεώνοντας» το ήπαρ να παράγει την απαραίτητη ινσουλίνη. Για να το επιτύχουν έγχυσαν στα ποντίκια ένα γονίδιο το οποίο κατάφερε να μετατρέψει βλαστικά κύτταρα στο ήπαρ των πειραματόζωων σε παραγωγούς ινσουλίνης.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μέσα σε λίγες ημέρες μετά τη θεραπεία τα επίπεδα του σακχάρου στον οργανισμό των ποντικών είχαν σταθεροποιηθεί στα φυσιολογικά επίπεδα και παρέμειναν έτσι σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους. Κύτταρα του ήπατος έχουν μετατραπεί σε παραγωγούς ινσουλίνης και στο παρελθόν, αλλά είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες έχουν πλήρη και αναλυτική εικόνα του μηχανισμού, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για νέες έρευνες που μπορεί να οδηγήσουν σε μια θεραπεία της ασθένειας και στους ανθρώπους.

Απέχει ακόμη η βλαστοκυτταρική θεραπεία

Παρά τους εντυπωσιακούς τίτλους που κατακλύζουν τα μέσα ενημέρωσης για κάθε ανακοίνωση σχετική με τη βλαστοκυτταρική έρευνα και θεραπεία, η τελική ουσία έγκειται στο ότι το πολλά υποσχόμενο επιστημονικό πεδίο θα χρειαστεί αρκετά ακόμη χρόνια μέχρι να δούμε τα πρώτα ουσιαστικά αποτελέσματα.
«Χρειαστήκαμε το σύνολο σχεδόν του 20ου αιώνα για να κατανοήσουμε το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χημικές ουσίες ως φάρμακα» αναφέρει ο Δρ. Τζορτζ Ντέιλι, ερευνητής του Χάρβαρντ στον τομέα βλαστοκυττάρων. «Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να εκτιμήσουμε ότι μπορεί να χρειαστούμε το μεγαλύτερου μέρος του αιώνα που διανύουμε για να εκμεταλλευτούμε τη δύναμη των κυττάρων ως φάρμακα».Ακόμη δεν έχει βρεθεί τρόπος για να γνωρίζουμε ποια είδη κυττάρων τελικά θα είναι τα κατάλληλα, εκείνα που προέρχονται από έμβρυα ημερών, ή κάποια από τα πολλά άλλα είδη που μελετούν συστηματικά οι επιστήμονες. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, απέσυρε την περασμένη εβδομάδα πολλούς από τους περιορισμούς στη χρηματοδότηση και πραγματοποίηση βλαστοκυτταρικών ερευνών στη χώρα, προκαλώντας ενθουσιασμό στην επιστημονική κοινότητα. Ωστόσο, δε θα πρέπει να διαφεύγει από την αντίληψη το γεγονός ότι οι νόμοι των ΗΠΑ απαγορεύουν τη χρήση χρημάτων των φορολογουμένων πολιτών για τη δημιουργία ή καταστροφή εμβρύων, κάτι που μόνο το Κογκρέσο μπορεί να αλλάξει. Αυτή τη στιγμή, είναι μάλλον αμφίβολο ότι θα το πράξει.Η βλαστοκυτταρική επιστήμη είναι πολύ νέα και έχει ήδη προκαλέσει έντονες διαμάχες. Μόλις πριν από μια δεκαετία, επιστήμονες στο πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν απομόνωσαν τα πρώτα βλαστοκύτταρα από έμβρυα ημερών. Τα συγκεκριμένα κύτταρα έχουν τη μοναδική ιδιότητα μετατροπής τους σε οποιοδήποτε κύτταρο του οργανισμού. Αν οι επιστήμονες ελέγξουν αυτή τη μεταμόρφωση, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέο ιστό για τη θεραπεία πολλών από τις σύγχρονες ανίατες ασθένειες όπως η νόσος του Πάρκινσον, το Αλτζχάιμερ, ακόμη και ο διαβήτης.‘Όμως, αυτή η απομόνωση των βλαστοκυττάρων, σκοτώνει το ηλικίας μερικών ημερών έμβρυο. Έτσι, οι επικριτές της μεθόδου, επισημαίνουν ότι οι φορολογούμενοι, τα χρήματα των οποίων χρηματοδότησαν τέτοιες πράξεις, καθίστανται συνεργοί σε τέτοιες ενέργειες.Εναλλακτικές αυτής της μεθόδου υπάρχουν. Διαφορετικοί τύποι βλαστοκυττάρων μπορούν να προκύψουν από τον πλακούντα, το αίμα και το μυελό των οστών. Τα λεγόμενα «ενήλικα» βλαστοκύτταρα που έχουν ήδη ωριμάσει για να δημιουργήσουν ένα δεδομένο τύπο ιστού, δεν έχουν τις ιδιότητες των βλαστοκυττάρων. Επιπλέον, υπάρχουν τα λεγόμενα «επαναπρογραμματιζόμενα» βλαστοκύτταρα, που προκύπτουν από δερματικά κύτταρα, τα οποία μετατρέπονται σε βλαστοκύτταρα, μέσα από μια διαδικασία γονιδιακής μεταβολής. Αυτή η κατηγορία, τα λεγόμενα επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (iPS), θα μπορούσαν να αποτελέσουν απάντηση στα ηθικά διλήμματα πολιτών, πολιτικών και επιστημόνων.Αλήθεια είναι ότι τα ενήλικα βλαστοκύτταρα μπορούν να θεραπεύσουν αρκετές ασθένειες. Η αποκαλούμενη «μεταμόσχευση μυελού των οστών», είναι στην ουσία μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων προορισμένων να εξελιχθούν σε κύτταρα του αίματος και του ανοσοποιητικού. Ωστόσο, η αλλαγή ενός βλαστοκυττάρου που προορίζεται για το αίμα σε κύτταρο του καρδιακού ιστού, είναι μια πολύ διαφορετική διαδικασία, τονίζει ο Δρ. Τζον Γκίρχαρτ, του πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια.Την περασμένη εβδομάδα, η εταιρεία DaVinci Biosciences στην Καλιφόρνια, ανακοίνωσε ότι χορήγησε βλαστοκύτταρα σε ασθενείς με παράλυση στο Εκουαδόρ, τα οποία προέρχονταν από το μυελό των οστών του ασθενή. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι δεν υπήρξε καμία παρενέργεια, ενώ υπήρξαν σημάδια βελτίωσης στη κίνηση και τη λειτουργία κάποιων οργάνων μετά από δύο χρόνια, αν και δεν είναι ακόμη σαφές αν οφείλεται στη συγκεκριμένη θεραπεία ή σε άλλο παράγοντα.Εδώ και καιρό οι επιστήμονες έχουν εκφράσει την πεποίθηση ότι ο διαβήτης τύπου 1 ενδέχεται να είναι η πιο εύκολα ιάσιμη με τη χρήση βλαστοκυττάρων. Εξάλλου, κάποιοι ασθενείς αντιδρούν θετικά σε μεταμοσχεύσεις κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη. Ο Γκίρχαρτ όμως επισημαίνει ότι η δημιουργία παγκρεατικών κυττάρων από βλαστοκύτταρα αποδεικνύεται δύσκολη υπόθεση, αφού φαίνεται να λείπουν συγκεκριμένα συστατικά απαραίτητα για την επιβίωση τους.Πολλοί απεγνωσμένοι ασθενείς δεν αναγνωρίζουν πολλά από τα σημερινά εμπόδια, τονίζει ο Γκίρχαρτ. Μόλις τον περασμένο μήνα, έγινε γνωστή η υπόθεση ενός 9χρονου Ισραηλινού που είχε μεταφερθεί στη Ρωσία από τους γονείς για υποβολή σε βλαστοκυτταρική θεραπεία ώστε να αντιμετωπίσει την σπάνια εγκεφαλική ασθένεια από την οποία έπασχε. Ωστόσο, η θεραπεία όχι μόνο δε βοήθησε, αλλά ήταν η αιτία δημιουργία όγκου στον εγκέφαλο του παιδιού, που εντοπίστηκε τέσσερα χρόνια αργότερα.