Σάββατο, 28 Φεβρουαρίου 2009

Κι όμως... ο εγκέφαλός μας αναγεννάται


Ημερομηνία: Τετάρτη 20 Ιουν 2007
Συγγραφέας: Λήδα Κατσιμπάρδη

Εικόνα: Λήδα <span class=


Ένα από τα πιο τρομακτικά πράγματα που άκουσα στο σχολείο ήταν ότι τα κύτταρα του εγκεφάλου είναι τα μόνα κύτταρα στον οργανισμό που δεν πολλαπλασιάζονται! Δηλαδή, μας έλεγαν, με όσα κύτταρα γεννιέσαι με τόσα θα πεθάνεις. Αδύνατον! Μα γιατί να συμβαίνει αυτό, αναρωτιόμουν.. Η εξήγηση δε δόθηκε ποτέ για έναν απλούστατο λόγο: ότι δεν ισχύει. Από τη δεκαετία του '60 γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος έχει ένα εκπληκτικό δυναμικό ανανέωσης των κυττάρων του (Altman 1969). Η συνεχής έρευνα τις επόμενες δεκαετίες απέδωσε αναλυτικά την εικόνα του εγκεφάλου όπως την γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή.
Η ανάπτυξη του εγκεφάλου ξεκινάει κατά την εμβρυϊκή ηλικία μέχρι τη γέννηση όπου και έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο ποσοστό ως προς τις δομές του.

Τι συμβαίνει όμως στην ενήλικη ζωή; Συνεχίζει να αναπτύσσεται, έχει την ικανότητα να αναπλάθεται;

Η απάντηση είναι ναι. Αυτό συμβαίνει χάρη σε δυο συγκεκριμένες περιοχές στον εγκέφαλο. Αυτές είναι η Υποκοιλιακή Ζώνη γύρω από τις κοιλίες και οαπό <span class=JB Lennington et al., 2003, Reproductive Biology and Endocrinology" align="right" vspace="3" width="200" height="345" hspace="3"> ιππόκαμπος, που είναι επίσης το κέντρο της μνήμης (τίποτα δεν είναι τυχαίο...).

Τι κάνει αυτές τις περιοχές τόσο ιδιαίτερες;

Το βασικό χαρακτηριστικό τους είναι ότι διατηρούν την ικανότητα να παράγουν νέα κύτταρα, συγκεκριμένα νέους νευρώνες. Νευρώνας είναι το κύτταρο που μεταφέρει τα ηλεκτρικά σήματα, τις πληροφορίες. Πολλοί νευρώνες μαζί φτιάγνουν ένα νεύρο.

Τι σημαίνει ότι έχουν την ικανότητα να παράγουν νέα κύτταρα; Πως γίνεται αυτό;

Αυτό γίνεται χάρη στα βλαστικά κύτταρα.

Τι ακριβώς είναι αυτά;

Στον οργανισμό υπάρχουν ως πάρα πολλά είδη κυττάρων. Όπως καθετί ζωντανό ακολουθούν και αυτά ένα κύκλο ζωής: τη γέννηση, την ανάπτυξη, τη γήρανση και το θάνατο. Στα πρώτα στάδια ανάπτυξης, δηλαδή στη γέννησή τους, τα κύτταρα βρίσκονται υπό μορφή ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (βλεπε Εικονα 2). Τα παντοδύναμα βλαστικά κύτταρα έχουν τη δυνατότητα να φτιάξουν από μόνα τους έναν ολόκληρο οργανισμό, ενώ τα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα έχουν τη δυνατότητα να φτιάξουν πολλά είδη ιστών. Τα πρώτα υπάρχουν στα πολύ πρώιμα στάδια ανάπτυξης του οργανισμού, ενώ τα δεύτερα υπάρχουν στο έμβρυο και στον ενήλικο οργανισμό. Όσο δηλαδή αναπτύσσεται ο οργανισμός τόσο εξειδικεύονται τα βλαστικά κύτταρα.

Παντοδύναμα βλαστικά κύτταρα
Ακριβώς με αυτόν τον τρόπο ο ενήλικος εγκέφαλος διατηρεί την ικανότητα να φτιάγνει νέους νευρώνες όποτε και όπου τους χρειάζεται. Μπορεί πχ να χρησιμοποιηθούν για την επούλωση κάποιου τραύματος ή για να φτιάξουν νέα δίκτυα σε περίπτωση εκμάθησης νέων δεξιοτήτων. Στο καναρίνι τα νέα αυτά κύτταρα πηγαίνουν στο κέντρο του τραγουδιού, ενώ στο ποντίκι στον οσφρητικό λοβό! Η ικανότητα αυτή του εγκεφάλου λέγεται πλαστικότητα και είναι αυτή που μας βοηθάει να μαθαίνουμε καινούρια πράγματα συνεχώς και να τα θυμόμαστε. Αυτό γίνεται σε όλη την ενήλικη ζωή μέχρι και τα γεράματα, μόνο που καθώς περνάνε τα χρόνια μειώνεται λίγο. Η μείωση αυτή αντιστοιχεί στη μείωση του πάχους της Υποκοιλιακής Ζώνης και άρα στη μείωση του αριθμού των βλαστικών κυττάρων. Επίσης, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες παρουσιάζουν μειωμένη νευρογένεση.

Καλά όλα αυτά τα θεωρητικά... πρακτικά μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε;

Μπορούμε και αυτό κάνουμε! Τα βλαστικά κύτταρα γενικά έχουν αρχίσει να μπαίνουν ενεργά στον αναπτυσσόμενο τομέα της Αναγεννησιακής Ιατρικής. Με τη χρησιμοποίησή τους μπορούμε να αναπαράγουμε ιστούς και να φτιάγνουμε νέα όργανα! Δεν είναι ακόμα τόσο εύκολο, αλλά πάρα πολλά εργαστήρια σε όλον τον κόσμο δουλεύουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Τα νευρικά βλαστικά κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή νέων νευρώνων στο Νευρικό Σύστημα είναι επίσης μία πηγή ελπίδας για το μέλλον. Η γενετική τους τροποποίηση με στόχο τη χρησιμοποίηση τους για τη θεραπεία νευροεκφυλιστικών ασθενειών (Huntington, Parkinson) αλλά και τραυμάτων (πχ παράλυση, εγκεφαλικό, ισχαιμία) του Νευρικού Συστήματος έχει ήδη ξεκινήσει και αναπτύσσεται με αλματώδεις ρυθμούς.
Το δυναμικό των βλαστικών κυττάρων είναι τεράστιο, και μόλις έχουμε αρχίσει να κατανοούμε τους μηχανισμούς του και να ανακαλύπτουμε τα μυστικά του. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η απλότητα και ταυτόχρονα πολυπλοκότητα αυτού του συστήματος μόλις που ξεκίνησε να μας φανερώνει καινούριους δρόμους και οπωσδήποτε δε θα σταματήσει να μας εκπλήττει!
Φωτογραφιες: Εικόνα 1 απο JB Lennington et al., 2003, Reproductive Biology and Endocrinology

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

copyright 2007, Greek MS Society

ΒΟΗΘΕΙΑ

Η ζωή μας δεν τελειώνει με τη σκλήρυνση κατά πλάκας. Ίσως απλώς να χρειάζεται κάποια αλλαγή στον τρόπο ζωής μας, που να ταιριάζει στις τωρινές δυνατότητές μας.


ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΑΠΟΤΑΝΘΟΥΜΕ ΓΙΑ ΒΟΗΘΕΙΑ

Νευρολόγοι
Οι νευρολόγοι είναι ειδικοί γιατροί που κάνουν τη διάγνωση και δίνουν θεραπευτική αγωγή για παθήσεις του νευρικού συστήματος. Η Ελληνική Εταιρία για τη Σκλήρυνση Κατά Πλάκας μπορεί να σας καθοδηγήσει για το ποιά νοσοκομεία κάνουν εξωτερικό ιατρείο ειδικά για τη ΣΚΠ.

Φυσίατροι
Οι φυσίατροι ή γιατροί αποκατάστασης θα μας καθορίσουν το είδος και τη διάρκεια της άσκησης που πρέπει να κάνουμε και θα μας καθοδηγήσουν στην επιλογή βοηθημάτων μετακίνησης που, ίσως, χρειαζόμαστε.

Φυσιοθεραπευτές
Οι φυσιοθεραπευτές μπορούν να μας βοηθήσουν σε προβλήματα κινητικότητας, ισορροπίας και κίνησης. Στο φυσιοθεραπευτή μας παραπέμπει ο φυσίατρος ή ο νευρολόγος μας, και πρέπει να γίνεται απο το αρχικό στάδιο της νόσου.

Εργοθεραπευτές
Οι εργοθεραπευτές μπορούν να μας βοηθήσουν και να μας δώσουν πρακτικές συμβουλές για την καθημερινή μας ζωή και για το πως να διαμορφώσουμε το χώρο μας, ώστε να είμαστε αυτόνομοι.

Λογοθεραπευτές
Οι λογοθεραπευτές βοηθούν ανθρώπους που έχουν δυσκολία στην ομιλία, την κατάποση ή την επικοινωνία.

Κοινωνικοί λειτουργοί
Ο ρόλος των κοινωνικών λειτουργών είναι να εκτιμήσουν μαζί μας τις ανάγκες τις δικές μας και της οικογένειάς μας. Επίσης, ορίζουν το ποια βοήθεια είναι αυτή που χρειαζόμαστε, μας ενημερώνουν για τις διάφορες κοινωνικές παροχές και μας βοηθούν να αποκτήσουμε την ανεξαρτησία μας.
Μας βοηθά να βρούμε εργασία που να μας ταιριάζει γιατι αυτο βοηθά πολύ.

Ουρολόγοι
Σε πολλά νοσηλευτικά κέντρα υπάρχουν ειδικοί γιατροί για τη σεξουαλική δυσλειτουργία και τα προβλήματα του ουροποιητικού. Προσδιορίζουν τη φύση του προβλήματός μας και μας υποδεικνύουν την κατάλληλη αγωγή και μέθοδο αντιμετώπισης.

Ψυχίατροι- Ψυχολόγοι
Ο γιατρός μας μπορεί να μας υποδείξει ψυχίατρο ή ψυχολόγο που θα μας βοηθήσει να αποδεχτούμε την καινούργια κατάσταση και να αντιμετωπίσουμε τη ζωή, εκμεταλλευόμενοι όλες τις τωρινές δυνατότητές μας.
Ο ψυχίατρος, ειδικότερα, είναι υπεύθυνος για την ψυχοθεραπευτική ή φαρμακευτική αντιμετώπιση της όποιας ψυχικής διαταραχής που προέρχεται από τη ΣΚΠ.

Γενικοί παθολόγοι
Πρέπει να συμβουλευόμαστε ένα γενικό παθολόγο ή τον οικογενειακό μας γιατρό, αν ανησυχούμε για οποιοδήποτε θέμα υγείας.

Ειδική Νοσηλεύτρια
Βοηθάει στον τρόπο χορήγισης ενέσιμων θεραπειών και εκμάθησης αυτοκαθετηριασμού της ουροδόχου κύστης όταν αυτό χρειάζεται.


copyright 2007, Greek MS Society

Παράγοντες υποτροπής

Υποτροπή της πολλαπλή σκλήρυνσης είναι συνήθως απρόβλεπτη και μπορεί να συμβεί χωρίς προειδοποίηση. Γενικά υποτροπή συμβαίνει ποιο συχνα κατα την άνοιξη και το καλοκαίρι παρά το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Διάφορες λοιμώξεις όπως, γρίπη, κρυολόγημα, γαστρεντερίτιδα, αυξάνουν τις πιθανότητες της υποτροπής της νόσου. Σωματική και ψυχολογική πίεση μπορούν να προκαλέσουν κάποιο επεισόδιο. Στατιστικά δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η εγχείρηση ή κάποιο τραύμα μπορούν να προκαλέσουν υποτροπή. Άτομα με πολλαπλή σκλήρυνση μπορούν να συμμετάσχουν σε αθλητικές δραστηριότητες, παρόλα αυτά θα πρέπει να αποφεύγουν τα σπορ τα οποία θα επιφέρουν έντονη σωματική κούραση, όπως ο μαραθώνιος. Η ζέστη μπορεί να αυξήσει τα συμπτώματα, για αυτό τον λόγο μερικά άτομα με πολλαπλή σκλήρυνση θα πρέπει να αποφύγουν τις σάουνες και τα ζεστά μπάνια.
Η εγκυμοσύνη μπορεί να προκαλέσει υποτροπή, στους τελευταίους τρεις μήνες της εγκυμοσύνης υπάρχει μια φυσική προστασία ενάντια στην υποτροπή της νόσου, ωστόσο κατά την διάρκεια των πρώτων μηνών μετά τον τοκετό η πιθανότητα για υποτροπή αυξάνεται κατα 20% με 40%.