Κυριακή, 22 Φεβρουαρίου 2009

Νοητικές διαταραχές στη σκλήρυνση κατά πλάκας

ΚΟΥΤΣΟΥΡΑΚΗ Ε., ΜΠΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ Σ.Ι.
Α' Νευρολογική Κλινική Α.Π.Θ., ΑΧΕΠΑ, Διευθυντής: Σ.Ι. Μπαλογιάννης

Περίληψη
Περίπου το 50% των ασθενών με ΣΚΠ θα αναπτύξουν σε κάποιο βαθμό νοητικές διαταραχές που θα επηρεάσουν τη σκέψη, τη συγκέντρωση, την ικανότητα προς αιτιολόγηση ή τη μνήμη. Όμως μόνο 5-10% των ασθενών θα παρουσιάσουν τέτοιου βαθμού διαταραχές που θα επηρεάσουν την καθημερινή τους ζωή. Οι νοητικές διαταραχές παρουσιάζονται πιο συχνά σε ασθενείς που νοσούν επί πολλά χρόνια αλλά μπορεί να εμφανιστούν και στα αρχικά στάδια της νόσου ακόμη και σαν πρώτο σύμπτωμα. Δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ βαθμού αναπηρίας και νοητικών διαταραχών, ένας ασθενής που δεν παρουσιάζει σωματική αναπηρία μπορεί να εμφανίζει πιο σοβαρές νοητικές διαταραχές απ ότι ένας με αναπηρία.

Η ΣΚΠ μπορεί να επηρεάσει τις νοητικές διεργασίες με πολλούς τρόπους. Κατά κύριο λόγω γιατί καταστρέφει τη μυελίνη και τους νευράξονες κι έτσι διαταράσσονται πολλές λειτουργίες που ελέγχονται από τον εγκέφαλο. Οι μελέτες που έγιναν με μαγνητικές τομογραφίες καταδεικνύουν ότι η έκταση της απομυελίνωσης σχετίζεται με τη βαρύτητα των νοητικών διαταραχών. Η ΣΚΠ συνδέεται με την κατάθλιψη, το άγχος και την κόπωση που επηρεάζουν αρνητικά τις νοητικές διεργασίες.

Όπως τα σωματικά συμπτώματα διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή το ίδιο συμβαίνει και με τις νοητικές διαταραχές οι οποίες παρουσιάζονται σε κάθε ασθενή σε διαφορετικό βαθμό που κυμαίνεται από πλήρη απουσία αυτών έως άνοια. Το στοιχείο που επηρεάζεται πιο συχνά είναι η μνήμη και σε μικρότερο βαθμό η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, ειδικές λειτουργίες όπως ο σχεδιασμός και η ιεράρχηση, οπτικοχωρικές λειτουργίες, συντόμευση, επίλυση προβλημάτων, προσοχή και η συγκέντρωση. Ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που παρουσιάζουν οι ασθενείς είναι η εύρεση της κατάλληλης λέξης που αισθάνονται ότι τη γνωρίζουν αλλά δεν μπορούν να τη θυμηθούν.

Τις περισσότερες φορές τα πρώτα σημεία της νοητικής έκπτωσης παραμένουν μη αναγνωρίσιμα. Ο ασθενής μπορεί να δυσκολεύεται να βρει τις κατάλληλες λέξεις ή να ξεχνάει τι πρέπει να κάνει στην εργασία του ή στην καθημερινή του ζωή. Αποφάσεις που κάποτε ήταν εύκολες τώρα γίνονται δύσκολες λόγω φτωχής κριτικής ικανότητας. Η οικογένεια αρχίζει να ανησυχεί συνήθως όταν παρουσιάζονται διαταραχές στην συμπεριφορά ή στις προσωπικές συνήθειες του ασθενή.

Οι σκληρυντικοί ασθενείς και οι οικείοι τους πρέπει να ζητούν ιατρική βοήθεια μόλις αναγνωρίσουν την εμφάνιση νοητικών διαταραχών ακόμη και σε πρώιμα στάδια της νόσου γιατί αυτές επηρεάζουν τη θέση του ασθενή τόσο στη δουλειά του όσο και στο σπίτι του. Στατιστικές μελέτες κατέδειξαν ότι οι διαταραχές αυτές καθώς και η κόπωση είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους οι ασθενείς ζητούν πρώιμη συνταξιοδότηση. Επιπλέον οι νοητικές διεργασίες επηρεάζονται από το πέρασμα των χρόνων καθώς και από τη θεραπεία που ακολουθείται γι’αυτό η ενδελεχής αξιολόγησή τους είναι επιβεβλημένη.

Συνήθως οι νοητικές διαταραχές που παρουσιάζουν οι σκληρυντικοί ασθενείς είναι μετρίου βαθμού και η άνοια αποτελεί μη συχνό φαινόμενο.

Λέξεις κλειδιά: Σκλήρυνση κατά πλάκας, νοητικές διαταραχές.

Το πιο αντιπροσωπευτικό απομυελινωτικό νόσημα είναι η ΣΚΠ που εμφανίζεται συνήθως στη τρίτη και τέταρτη δεκαετία της ζωής, παρουσιάζεται πιο συχνά στα θήλεα άτομα και μπορεί να παρουσιάσει όλα τα συμπτώματα που αναφέρονται στο ΚΝΣ ευ' όσον μπορεί να προσβάλλει όλα τα τμήματα αυτού.

Παρά του ότι ήδη στις πρώτες περιγραφές της νόσου στο τέλος του 19ου αιώνα αναφέρονται νοητικές διαταραχές, για πολλά χρόνια οι νευρολόγοι τις θεωρούσαν σπάνιες εφόσον δεν θίγεται ο φλοιός που για πολλά χρόνια θεωρούνταν αποκλειστικά υπεύθυνος για τις νοητικές διεργασίες.

Η ΣΚΠ συνδέεται με ήπια ή μέτρια έκπτωση μερικών νοητικών λειτουργιών ενώ η άνοια ή η έκπτωση συγκεκριμένων φλοιϊκών λειτουργιών (ευπραξίες, διαταραχές λόγου, μνήμη, γνωσίες) είναι σπάνιες.

Η συχνότητα εμφάνισης των νοητικών διαταραχών με βάση τη βιβλιογραφία κυμαίνεται από 13 έως 72%20. Οι διαφορές στις μελέτες που έχουν γίνει οφείλονται στις διαφορετικές νευροψυχολογικές μεθόδους και στατιστικές αναλύσεις που χρησιμοποιήθηκαν, καθώς και στα χαρακτηριστικά των ασθενών που έλαβαν μέρος όπως και στην παρουσία ή όχι υγιών μαρτύρων.

Η συχνότητα των νοητικών διαταραχών στο σύνολο των ασθενών με ΣΚΠ είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Οι μελέτες που έγιναν με τη χρήση νευροψυχολογικών δοκιμασιών και οι οποίες αφορούσαν μεγάλο αριθμό ασθενών σε σύγκριση με υγιείς μάρτυρες αναφέρουν ότι οι νοητικές διαταραχές στους σκληρυντικούς ασθενείς ανέρχονται σε ποσοστό 43-59%7,21.

20-42% των ασθενών παρουσιάζουν διαταραχή στην αυθόρμητη ανάκληση λεκτικών και οπτικών στοιχείων7. Σημαντική έκπτωση έχει παρατηρηθεί σε δοκιμασίες που ελέγχουν την άμεση και όψιμη ανάκληση από τη μακροπρόθεσμη μνήμη ενώ η πρόσφατη μνήμη φαίνεται να μην επηρεάζεται.

Πολλοί των ασθενών παρουσιάζουν διαταραχή στην προσοχή, ιδιαίτερα σε πολύπλοκα θέματα, καθώς και πιο αργή επεξεργασία των πληροφοριών που τους δίνονται. Μερικοί μελετητές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται σε μη καλή λειτουργική μνήμη, άλλοι το αποδίδουν σε γενικότερη δυσλειτουργία των νοητικών διεργασιών και μερικοί σε καθαρά κινητικά ελλείμματα14.

Πρόσφατες μελέτες κατέδειξαν ελαττωμένη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, σχεδιασμού, κωδικοποίησης κατά σειρά προτεραιότητας και ταξινόμησης κατά ιεράρχηση3,5. 13-19% των ασθενών παρουσιάζουν τέτοιου είδους διαταραχές. Aυτές αποδίδονται σε δυσλειτουργία των προμετωπιαίων νευρωνικών συστημάτων2.

Διαταραχές της οπτικής αντίληψης του χώρου και της ομιλίας έχουν μελετηθεί λιγότερο καθώς αυτές επηρεάζονται από τα κινητικά, αισθητηριακά και οπτικά ελλείμματα που συχνά παρουσιάζουν οι ασθενείς καθώς και λόγω του ότι εξαρτώνται από τη γενικότερη επιβράδυνση που παρουσιάζεται στη νόσο και επιπλέον από μη νοητικές διεργασίες17. Προσεκτικές μελέτες κατέδειξαν ότι σοβαρή οπτική αγνωσία και αφασία μπορεί να παρουσιασθούν στην ΣΚΠ18. Οι σκληρυντικοί ασθενείς παρουσιάζουν επιβράδυνση στις δοκιμασίες της ομιλίας και περισσότερα λάθη από τους υγιείς μάρτυρες στις δοκιμασίες κατονομασίας και ανάγνωσης13.

Οι περισσότερες μελέτες δεν καταδεικνύουν συσχέτιση των νοητικών διαταραχών με τη διάρκεια της νόσου, την φυσική ανικανότητα και την πορεία της νόσου. Ορισμένες αναφέρουν ότι είναι συχνότερες στην χρονίως προϊούσα μορφή απ' ότι στη μορφή των υφέσεων/εξάρσεων7. Ο Comi και συν. αναφέρουν ότι συνήθως παρουσιάζονται όταν η νόσος μεταπίπτει στη δευτερογενώς προϊούσα μορφή6.

Εντούτοις νοητικές διαταραχές αναφέρονται ακόμη και σε ασθενείς με ελάχιστη ανικανότητα και πρόσφατη διάγνωση της νόσου. Όλα τα στοιχεία που έχουμε καταδεικνύουν ότι δεν έχει διευκρινιστεί το βιολογικό υπόβαθρο των νοητικών διαταραχών στη ΣΚΠ οπότε και δεν μπορούμε να προβλέψουμε ποιοι ασθενείς και πότε θα παρουσιάσουν αυτές8,9,21.

Η υποφλοιώδης άνοια διαχωρίζεται από τη φλοιϊκή τύπου Alzheimer λόγω της απουσίας αφασίας, της διαταραχής ανάκλησης αλλά σε μικρότερο βαθμό διαταραχή της αποθήκευσης και κωδικοποίησης μνημονικών στοιχείων, της επιβράδυνσης στην επεξεργασία των πληροφοριών και της παρουσίας διαταραχών της προσωπικότητας και του συναισθήματος (κατάθλιψη, απάθεια ή ευφορία)10,11,16.

Μερικοί σκληρυντικοί ασθενείς παρουσιάζουν και τους δύο τύπους άνοιας λόγω βλάβης φλοιϊκών και υποφλοιωδών περιοχών16. Το νοητικό προφίλ δύο ασθενών με τον ίδιο τύπο άνοιας μπορεί να διαφέρει κατά πολύ σε σχέση με δύο ασθενείς που παρουσιάζουν διαφορετικό τύπο άνοιας. Ο Beatty βρήκε ότι μόνο το 12% των σκληρυντικών ασθενών παρουσίαζε νοητικές διαταραχές σύμφωνες με τα χαρακτηριστικά της υποφλοιώδους άνοιας4.
Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι άνοια σπάνια μπορεί να παρουσιασθεί στους ασθενείς με ΣΚΠ. Συνήθως παρουσιάζεται μετρίου βαθμού έκπτωση των ανωτέρων νοητικών λειτουργιών που δεν επηρεάζει την ποιότητα ζωής των πασχόντων

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου